PG 26 · cols. 835–976
Athanasius, The Life of Antony
Editors' preface
Migne Reading Room
PG 26 · cols. 835–976
Editors' preface
SYNOPSIS.
SYNOPSIS.
Prooemium.
Prologue.
1-2. Nascitur Antonius anno 251.
1–2. Antony is born in the year 251.
3-4. Monasticae vitae nomen dat anno circiter 271.
3–4. He enrols in the monastic life about the year 271.
5-6. A daemonibus vexatur.
5–6. He is harassed by demons.
7. Ejus vitae institutum.
7. His rule of life.
8-10. Ad sepulcra se confert. Ejus cum daemonibus pugnae.
8–10. He betakes himself to the tombs. His battles with the demons.
11. Annorum prope 35 eremum adit, anno circiter 285. Discum aureum et argenti massam invenit.
11. At nearly thirty-five years of age he goes into the desert, about the year 285. He finds a gold dish and a mass of silver.
12-13. In castellum desertum ingreditur, anno circiter 285. Ejus cum daemonibus certamina. Signi crucis usus.
12–13. He enters a deserted fort, about the year 285. His contests with the demons. His use of the sign of the cross.
14-15. Anno circiter 305, cum 55 prope annos natus esset, a castello egreditur. Monasteria in montibus construi coepta eodem circiter tempore.
14–15. About the year 305, when he was nearly fifty-five years old, he comes out of the fort. Monasteries begin to be built in the mountains at about the same time.
16-43. Oratio Antonii ad monachos ex Aegyptiaca lingua versa.
16–43. Antony's address to the monks, translated from the Egyptian tongue.
44. Monasteriorum Antonii status.
44. The state of Antony's monasteries.
45. Secedit in monasterium suum.
45. He withdraws into his own monastery.
46. Anno 310 Alexandriam petit martyrii cupidus.
46. In the year 310 he goes to Alexandria, desiring martyrdom.
47. Aspera ejus vitae ratio.
47. The austerity of his way of life.
48. Puellam a daemone liberat.
48. He frees a girl from a demon.
49-50. Ad montem interioris solitudinis se confert.
49–50. He betakes himself to the mountain of the inner desert.
51-54. Ejus pugnae adversus daemones.
51–54. His battles against the demons.
55, 56. Antonii monita.
55, 56. Antony's counsels.
57. Fronto palatinus curatur.
57. Fronto, an officer of the palace, is healed.
58. Virgo quaedam sanatur. De Paphnutio monacho et confessore.
58. A certain virgin is healed. Of Paphnutius, monk and confessor.
59. Frater quidam siti exstinguitur.
59. A certain brother perishes of thirst.
60. Antonius videt Ammonis monachi animam in coelum efferri.
60. Antony sees the soul of the monk Amoun carried up into heaven.
61-62. Antonius Polycratiam curat virginem.
61–62. Antony heals the virgin Polycratia.
63. Adolescentem a morte liberat.
63. He delivers a young man from death.
64. Item alium.
64. Likewise another.
65. Visio Antonii.
65. A vision of Antony's.
66. Animae justorum post mortem in coelum feruntur.
66. The souls of the righteous are borne up into heaven after death.
67. Antonius honorat episcopos et clericos.
67. Antony honours bishops and clergy.
68. Haereticos odio habet.
68. He holds heretics in abhorrence.
69-70. Alexandriam petit rogatu episcoporum ut Arianos confutet, qnod gestum ab anno 326 ad 335.
69–70. At the bishops' request he goes to Alexandria to refute the Arians, which took place between the years 326 and 335.
71. Remigrantem Athanasius comitatur usque ad portam.
71. As he sets out for home, Athanasius accompanies him as far as the gate.
72-79. Antonii colloquia cum philosophis.
72–79. Antony's conversations with the philosophers.
80. Virtute signi crucis Antonius daemoniacos liberat.
80. By the power of the sign of the cross Antony frees the possessed.
81. Constantinus imp. et filii ejus scribunt ad Antonium.
81. The Emperor Constantine and his sons write to Antony.
82. Visio Antonii anno 339 de ecclesiarum direptione ab Arianis postmodum facta anno 341
82. Antony's vision, in the year 339, of the plundering of the churches afterwards carried out by the Arians in the year 341.
83-84. Non jussu sanat Antonius, sed orando Christumque nominando.
83–84. Antony heals not by command but by praying and naming Christ.
85. Antonii ad quemdam ducem lepida responsio.
85. Antony's witty reply to a certain military commander.
86. Antonius Balacio mortem praenuntiat quae ipsi accidit.
86. Antony foretells to Balacius the death that befell him.
87-88. Antonii monita.
87–88. Antony's counsels.
89-90. Postrema Antonii oratio ad monachos in exteriore monte, cum esset 105 circiter annorum
89–90. Antony's last address to the monks on the outer mountain, when he was about a hundred and five years old.
91. In morbum incidit.
91. He falls ill.
92. Mors Antonii anno 356, 17 Januarii, ut putatur, de qua re etiam in Vita Athanasii.
92. The death of Antony in the year 356, on 17 January, as is thought; on this see also the Life of Athanasius.
<!-- note: The synopsis is printed across the full page width, spanning cols 835–836; set whole here, not repeated in ep_836. Items 82 and 89-90 end without a full stop as printed. UNSURE: low-resolution scan; the digits 3 and 5 are hard to tell apart in this face, so 35 (item 11), 305 and 55 (14-15), 335 (69-70) and 356 (item 92) are read partly from the arithmetic of Antony's dates; 'certamina' (12-13) looks like 'certamins' at this resolution. 'qnod' (69-70) is a turned letter for 'quod', set as printed (QA Q1). A stray apostrophe after 'curatur.' (57) and a stray stroke before 'crucis' (12-13) are taken as specks and not set. The footnote call (1) after the Greek title stands in the right half (col 836); the note is set in n836. The Latin title (VITA ET CONVERSATIO S. P. N. ANTONII …) heads the facing Latin version and is not set, like that version's columns. -->
(1) ‹anchor: the title› · call in col 836
Sic titulus apud Hoeschelium, in Regio et Jesuit. Edit. vero Paris., Εἰς τὸν βίον τοῦ ἁγίου Ἀντωνίου προοίμιον πρὸς τοὺς ἐν ξένῃ μοναχούς. In Colbertin. 1 et 2, Βίος καὶ πολιτεία τοῦ ὁσίου Πατρὸς ἡμῶν και καθηγητου της ερήμου Ἀντωνίου, συγγραφεὶς παρὰ Ἀθανασίου ἀρχιεπισκόπου Ἀλεξανδρείας. Vide quae de illo, τοὺς ἐν τῇ ξένῃ, diximus in Monito.
So the title in Hoeschel, and in the Royal and Jesuit [manuscripts]. But the Paris edition has: "Preface to the Life of Saint Antony, to the monks abroad." In Colbertine 1 and 2: "The Life and Conduct of our holy Father and guide of the desert, Antony, written by Athanasius, archbishop of Alexandria." See what we have said of it, "to those abroad", in the Monitum.
[Transcriber's note: the synopsis printed full-width above the rule (numbered 1-2 to 92) is editors' matter, not a footnote, and is not set here. In the Greek of note (1) the second line ("και καθηγητου της ερήμου") appears at this resolution without accents; set as seen.] (printed under page 434)
VERSIO EVAGRII. S. Athanasii episcopi Alexandrini praefatio. Athanasius episcopus ad peregrinos fratres. Optimum, fratres, iniistis certamen, aut aequare Aegypti monachos, aut superare nitentes virtutis instantia. Etenim apud vos jam plurima sunt monasteria: monachorum quoque nomen est celebre: et hanc voluntatem vestram juste quisque mirabitur: orantibusque vobis optatum Deus tribuet effectum. Quoniam igitur exegistis a me, ut vobis scriberem de conversatione beati Antonii, volentibus discere, quemadmodum coeperit, quive fuerit ante sanctum propositum, qualem etiam habuerit terminum vitae, et si vera sint ea, quae de ipso fama dispersit, ut ad ejus aemulationem atque exemplum vos instituere possitis: magna cum laetitia suscepi vestrae charitatis imperium. Etenim mihi ingens lucrum est atque utilitas hoc ipsum, quod recordor Antonii: et vos cum admiratione audientes, scio ejus propositum cupere sectari: perfecta siquidem est ad virtutem via. Antonium scire quis fuerit. Ergo ut breviter dicam, et omnibus, quae de eo referentium sermo jactavit, credite, et minima vos existimate audisse de maximis: quia non ambigo, nec eos omnia potuisse cognoscere, cum et ego rogatus a vobis, quantacunque <!-- note: Heading and two sub-headings set as their own paragraphs. Footnote calls (7)–(13) inside the block omitted (they point to the excluded apparatus). Block ends mid-word "quanta-" at the foot of the page. "et si" printed as two words ("etsi" closely spaced; set "et si"). -->
(2) ‹anchor: not visible in the page foot› · call in col 838
Sic Regius 1 et Jesuit. Editi et alii, γὰρ παρ' ὑμῖν, omisso καί. Mox Regius 2, Colb. 2, ὄνομα, ut legit Evagrius. Alii et editi, σχῆμα.
So Royal 1 and the Jesuit [manuscript]. The editions and others have γὰρ παρ' ὑμῖν, with καί omitted. Just after, Royal 2 and Colbertine 2 have ὄνομα ("name"), as Evagrius read. Others and the editions have σχῆμα ("habit").
(printed under page 435)
(3) ‹anchor: not visible in the page foot› · call in col 838
Colb. 2, ἡμῖν. Infra idem cum Regio 2, μακαρίου. Editi et alii, ἁγίου. Quod ait Athanasius paulo inferius, se narraturum qualis fuerit vitae exitus Antonii, liquido confutat eos qui aiunt Athanasium, vivente Antonio, ejus conscripsisse vitam. Et sane mortem ejus fuse narrat sub finem.
Colbertine 2 has ἡμῖν ("us"). Below, the same with Royal 2 has μακαρίου ("blessed"); the editions and others have ἁγίου ("holy"). What Athanasius says a little further on, that he will tell what the end of Antony's life was like, plainly refutes those who say that Athanasius wrote his life while Antony was still living. And indeed he narrates his death at length towards the end.
(printed under page 435)
(4) ‹anchor: not visible in the page foot› · call in col 838
Regius 1, Colb. 2 et Jesuit., εἰ. Alii et editi, ἤ. Quod ait infra, Κἀμοὶ γὰρ μέγα κέρδος ὠφελείας ἐστὶ καὶ τὸ μόνον Ἀντωνίου μνημονεύειν, imitatus videtur ex Xenophonte lib. IV Ἀπομνημονευμ. p. 790, ἐπεὶ καὶ τὸ ἐκείνου (Σωκράτους) μεμνῆσθαι μὴ παρόντος, οὐ μικρὰ ὠφελεῖ τοὺς εἰωθότας τε αὐτῷ συνεῖναι. Cui haud multum absimile habet Plato in Phaedone, p. 58.
Royal 1, Colbertine 2 and the Jesuit [manuscript] have εἰ ("if"); others and the editions have ἤ ("or"). What he says below, "For to me too it is a great gain and profit merely to remember Antony", he seems to have imitated from Xenophon, Memorabilia book IV, p. 790: "since even to remember him (Socrates) when he was not present brought no small profit to those who were used to being with him." Plato has something not very unlike it in the Phaedo, p. 58.
(printed under page 435)
(5) ‹anchor: not visible in the page foot› · call in col 838
Regius 2 et Colb. 3, ἃ μὲν οὖν. Infra Colb. 2, ἀπιστῆτε.
Royal 2 and Colbertine 3 have ἃ μὲν οὖν. Below, Colbertine 2 has ἀπιστῆτε ("you disbelieve").
(printed under page 435)
(6) ‹anchor: not visible in the page foot› · call in col 838
Colb. 2 hic et infra, μόλις. Mox idem, ὅσα δ' ἄν.
Colbertine 2, here and below, has μόλις ("scarcely"). Just after, the same has ὅσα δ' ἄν.
(printed under page 435)
(7) ‹anchor: aequare Aegypti monachos› · call in col 838 (Evagrius's version, set full width across cols 837-838)
Sic omnes manuscripti. Editi, aequari Aegypti monachis.
So all the manuscripts. The editions have "to be equalled with the monks of Egypt".
(printed under page 435)
(8) ‹anchor: jam plurima› · call in col 838 (Evagrius's version, full width)
Germ. 2 et Gemmet. 2, plura. Infra Maximin., orantibusque nobis. Mox Gemmet. 2, tribuit effectum. Mox Colb. et Gemmet. 2, exigitis.
Saint-Germain 2 and Jumièges 2 have plura ("more"). Below, the Maximin [manuscript] has "and as we pray". Just after, Jumièges 2 has "granted the effect". Then Colbertine and Jumièges 2 have exigitis ("you require").
(printed under page 435)
(9) ‹anchor: coeperit, quive› · call in col 838 (Evagrius's version, full width)
Colbertin. et Germ. 2, Quisve. Infra Colb. et Germ. 2, et si vera sunt.
Colbertine and Saint-Germain 2 have Quisve. Below, Colbertine and Saint-Germain 2 have "and if they are true".
(printed under page 435)
(10) ‹anchor: exemplum vos instituere› · call in col 838 (Evagrius's version, full width)
Nos instruere, Germ. 2. Infra Colb., et mihi enim cum Bollando.
"To instruct us", Saint-Germain 2. Below, Colbertine has "and to me indeed", with Bolland.
(printed under page 435)
(11) ‹anchor: ad virtutem via› · call in col 838 (Evagrius's version, full width)
Colb., Est ratio ad virtutum viam.
Colbertine: "It is a method for the way of the virtues."
(printed under page 435)
(12) ‹anchor: sermo jactavit› · call in col 838 (Evagrius's version, full width)
Colb. et Gemmet. 1, quae de eo referuntur, ut (Gemmet. 1, et) sermo jactavit. Gemmet. 2 et Germ. 2, quae de eo referendum sermo jactavit.
Colbertine and Jumièges 1: "the things that are reported of him, as (Jumièges 1: and) report has spread them". Jumièges 2 and Saint-Germain 2: "the things about him which report has spread as to be told".
(printed under page 435)
(13) ‹anchor: minima vos existimate› · call in col 838 (Evagrius's version, full width)
Colb., minora vos aestimate. Germ. 2, minima credite me audisse de maximis. Gemmet. 2, credite et minima audisse. Infra Germ. 2, exoratus a vobis. Colb. Gemmet. 1 et 2, exhortatus. Mox Germ. 2, per epistolas. Mox Colb., non aequalibus sim meritis ejus. Ibid., ejus deest in Gemmet. 1 et 2.
Colbertine: "reckon them lesser". Saint-Germain 2: "believe that I have heard the least things about the greatest". Jumièges 2: "believe also that you have heard the least". Below, Saint-Germain 2 has "prevailed upon by you"; Colbertine and Jumièges 1 and 2, "exhorted". Then Saint-Germain 2 has "by letters". Then Colbertine: "I may not be equal to his merits". In the same place, "his" is lacking in Jumièges 1 and 2.
[Transcriber's note: notes (2)-(6) are on the Greek and Montfaucon's Latin above; their calls are not in the page foot. Notes (7)-(13) are on Evagrius's version, printed full width; filed under the Latin column 838. The sigla Germ./Gemmet. are taken as the Saint-Germain and Jumièges manuscripts, the editors' usual sense.] (printed under page 435)
(14) ‹anchor: not visible in the page foot› · call in col 840
Colb. 2, τάχα τί. Mox idem, πληρέστατον. Infra Regius 1, 2, Colb. 2 et Jesuit., γραμματηφόρος. Editi et alii, γραμματοφόρος.
Colbertine 2 has τάχα τί ("perhaps something"). Just after, the same has πληρέστατον ("fullest"). Below, Royal 1 and 2, Colbertine 2 and the Jesuit [manuscript] have γραμματηφόρος ("letter-carrier"); the editions and others have γραμματοφόρος.
(printed under page 436)
(15) ‹anchor: not visible in the page foot› · call in col 840
Colb. 1 et 2, Regius 1 et Vatican. cum editis prioribus, παρὰ τοῦ ἀκολουθήσαντος αὐτῷ χρόνον οὐκ ὀλίγον, καὶ ἐπιχέαντος, etc., sed in Colb. 2, Regio 2, praeterea in manuscript. Vaticano notato 566 ut monuere fratres nostri, item in manuscript. Anglicano cujus lectionem nobis transmisit vir clarissimus et eruditissimus Jacobus Millius, principalis collegii Sancti Eadmundi Oxoniensis, sic legitur, παρ' αὐτοῦ ἀκολουθήσας αὐτῷ χρόνον οὐκ ὀλίγον, καὶ ἐπιχέων ὕδωρ, etc.: quam esse veram lectionem suadent omnes fere Latini manuscripti, ut infra videre licet, et editi pene omnes ante Rosweidum, qui non aliqua manuscripti Latini auctoritate ductus, sed ut Latina Graecis editis aptaret, fecit pro feci reposuit, eumque secutus est Bollandus. At praeter tot Graecorum manuscript. omniumque fere Latinorum auctoritatem, Patres Alexandriae coacti supra p. 102, testes sunt, fuisse Athanasium, ex ascetis unum, quo nomine hic vocatur saepissime Antonius ejusque discipuli, innuuntque, quod hic praeclare testatum habetur, eum in solitudine commoratum esse. Iis vero qui codices Graecos versare solent, exploratum est, facillime ab amanuensibus pro παρ' αὐτοῦ, scribi παρὰ τοῦ, et vicissim pro παρὰ τοῦ, scribi παρ' αὐτοῦ. Duo exempla superius adnotata hujusce rei fidem faciunt, scilicet p. 592 et 616. Legit librarius quispiam, παρὰ τοῦ, et consequenter posuit, ἀκολουθήσαντος et ἐπιχέαντος. Ad haec, sane perspiciet acutus lector, Athanasium si de alio locutus fuisset dicturum fuisse, παρά τινος, potius quam παρὰ τοῦ. Ibidem οὐκ ante ὀλίγον deest in Anglicano. In eodem Anglicano ibidem, similiter in Colbertino secundo et in duobus Vaticanis, ut monuere nostri, legitur κατὰ χεῖρας, in editis et caeteris, κατὰ χειρός, minus recte. Idipsum dicitur Elisaeo IV Reg. III, 11, ὃς ἐπέχεεν ὕδωρ ἐπὶ χεῖρας Ἠλίου, quem locum respicit Athanasius.
Colbertine 1 and 2, Royal 1 and the Vatican [manuscript], with the earlier editions, read "from the one who followed him for no little time and poured [water]", etc. But in Colbertine 2 and Royal 2, and besides in the Vatican manuscript numbered 566, as our brethren have told us, and likewise in an English manuscript whose reading was sent to us by that most distinguished and learned man John Mill, Principal of St Edmund Hall, Oxford, it reads: "from him, having followed him for no little time and poured water", etc. That this is the true reading is urged by almost all the Latin manuscripts, as may be seen below, and by nearly all the editions before Rosweyde, who, led by the authority of no Latin manuscript but to fit the Latin to the printed Greek, put fecit ("he did") in place of feci ("I did"); and Bolland followed him. Besides the authority of so many Greek manuscripts and of almost all the Latin, the Fathers assembled at Alexandria (above, p. 102) are witnesses that Athanasius was "one of the ascetics", the name by which Antony and his disciples are very often called here; and they imply what is here clearly attested, that he had stayed in the desert. Those who are used to handling Greek codices know well that copyists very easily write παρὰ τοῦ for παρ' αὐτοῦ, and conversely παρ' αὐτοῦ for παρὰ τοῦ. Two examples noted above, at p. 592 and 616, confirm this. Some scribe read παρὰ τοῦ and consequently put ἀκολουθήσαντος and ἐπιχέαντος. Moreover, the sharp reader will surely see that had Athanasius been speaking of another, he would have said παρά τινος ("from someone") rather than παρὰ τοῦ. In the same place οὐκ before ὀλίγον is lacking in the English manuscript. In the same English manuscript at the same place, and likewise in the second Colbertine and in two Vatican manuscripts, as ours have told us, κατὰ χεῖρας ("upon the hands") is read; in the editions and the rest κατὰ χειρός, less correctly. The very same is said of Elisha in 2 Kings 3:11, "who poured water on the hands of Elijah", the place Athanasius has in view.
(printed under page 436)
(16) ‹anchor: not visible in the page foot› · call in col 840
Regius 2 et Colb. 2, ἐλάττονα. Alii et editi, ἔλαττον.
Royal 2 and Colbertine 2 have ἐλάττονα ("lesser things"); others and the editions have ἔλαττον ("less").
(printed under page 436)
(17) ‹anchor: not visible in the page foot› · call in col 840
Sozom. ait lib. I, c. 13, eum vico Κωμᾶ nomine oriundum esse: Scholiastes et Nicephorus addunt, in Heracleote nomo. Infra post Χριστιανῶν, legitur δέ in Colb. 2.
Sozomen says (book I, ch. 13) that he came from a village named Coma; the scholiast and Nicephorus add, "in the Heracleopolite nome". Below, after Χριστιανῶν, δέ is read in Colbertine 2.
(printed under page 436)
(18) ‹anchor: not visible in the page foot› · call in col 840
Colb., hic. Mox omnes manuscripti, percunctamini. Infra Gemmet. 2, post lectiones.
Colbertine has hic ("here"). Just after, all the manuscripts have percunctamini ("you inquire"). Below, Jumièges 2 has "after the readings".
(printed under page 436)
(19) ‹anchor: not visible in the page foot› · call in col 840
Colb., Ideoque ut et ipse noveram indico, frequenter. Gemmet. 1 et 2, Ideo quae (2, que) et ipse noveram.
Colbertine: "And so, as I myself knew, I declare, often". Jumièges 1 and 2: "Therefore the things which (2: que) I myself knew".
(printed under page 436)
(20) ‹anchor: not visible in the page foot› · call in col 840
Sic omnes editi ante Rosweidum et Bollandum, qui nullius, saltem quem indicaverint, codicis Latini auctoritate nixi, sed Graeca vitiata secuti, posuerunt fecit pro feci, quae postrema lectio habetur in omnibus fere editis antiquioribus, et in codicibus, quos videre licuit, exceptis Gemmet. 1, 2, Germ. 3, tamen habet, fui, et Colb., feceram, eadem ambo sententia. Mox Colb., et ubique curam. Gemmet. 2, ut ubicunque curam. In eodem plus mox deest. Ibidem omnes manuscripti, congestione. Editi, cogitationem. Infra Colb. Germ. 2 et Gemmet. 2, dignum esse miraculum. Gemmet. 1 cum editis, miraculo.
So all the editions before Rosweyde and Bolland, who, relying on the authority of no Latin codex (at least none they have named) but following the corrupt Greek, put fecit for feci. This latter reading is found in almost all the older editions, and in the codices we were able to see, except Jumièges 1 and 2; Saint-Germain 3, however, has fui ("I was"), and Colbertine feceram ("I had done"), both with the same sense. Just after, Colbertine has "and everywhere care"; Jumièges 2, "so that wherever care". In the same, plus is lacking just after. In the same place all the manuscripts have congestione ("heaping up"); the editions, cogitationem ("thought"). Below, Colbertine, Saint-Germain 2 and Jumièges 2 have dignum esse miraculum; Jumièges 1, with the editions, miraculo.
(printed under page 436)
(21) ‹anchor: 1. Igitur› · call in col 840
Sic omnes manuscripti. Editi sic incipiunt, Antonius nobilibus omisso, igitur. Mox editi, parentibus natus, in Aegypto. Gemmet. 1, 2 et Germ. 2, parentibus, Aegypto. Colb., parentibus Aegypti. Gemmet. 3, qui omisso Evagrii et Athanasii prologo hic incipit, parentibus, Aegypti.
So all the manuscripts. The editions begin thus: "Antony, of noble …", omitting igitur ("then"). Just after, the editions have "born of parents, in Egypt". Jumièges 1 and 2 and Saint-Germain 2: "parents, in Egypt". Colbertine: "parents of Egypt". Jumièges 3, which omits the prologue of Evagrius and Athanasius and begins here: "parents, of Egypt".
(printed under page 436)
(22) ‹anchor: tanta suorum› · call in col 840
Colb., suorum et sua.
Colbertine: "of his own and by his own".
(printed under page 436)
(23) ‹anchor: sed omni desiderio› · call in col 840
Sic Germ. 2 et Gemmet. 2 et 3, atque ita legendum patet ex Graeco. Editi, sed Dei desiderio. Colb. et Gemmet. 1, Sed Domini desiderio. Paulo post de Jacob deest in editis, et in compluribus manuscriptis, sed legitur in Germ. 2 et in textu Graeco. Ibid. Gemmet. 2, 3 et Germ. 2, in domo. Colb. Gemmet. 1 et editi, domi. Maximin. ibid., innocens.
So Saint-Germain 2 and Jumièges 2 and 3, and that this is the reading is clear from the Greek. The editions have "but with desire of God"; Colbertine and Jumièges 1, "But with desire of the Lord". A little after, "of Jacob" is lacking in the editions and in several manuscripts, but is read in Saint-Germain 2 and in the Greek text. In the same place Jumièges 2 and 3 and Saint-Germain 2 have in domo ("in the house"); Colbertine, Jumièges 1 and the editions, domi ("at home"). The Maximin [manuscript] in the same place has innocens ("innocent").
[Transcriber's note: notes (14)-(17) are on the Greek and Montfaucon's Latin; notes (18)-(23) on Evagrius's version, printed full width. Calls (14)-(20) are not visible in the page foot. In (15) "Colb. 1 et 2 … sed in Colb. 2" and in (20) "exceptis Gemmet. 1, 2, Germ. 3, tamen habet" are set as printed.] (printed under page 436)
per Epistolam significavero, non aequalia sim ejus meritis narraturus. Sed et vos, omnes hinc navigantes studiose percontamini, quo singulis quae norunt referentibus, congrua dignaque tanti nominis relatio compleatur. Disponebam itaque post lectionem litterarum vestrarum aliquos ad me monachos invitare, et maxime eos qui crebro ad eum ire consueverant: ut plenius aliquid addiscens, munera vobis majora transmitterem. Sed quoniam et navigationis tempora labebantur, et litterarum portitor vehementissime festinabat, ideo ea, quae et ipse noveram: frequenter enim eum visitavi, et quae ab eo didici, qui ad praebendam ei aquam non paululum temporis cum eo feci, dilectioni vestrae indicare properavi: utrobique curam veritatis habens, ut neque plus aliquis audiens, miraculorum congestione non credat, nec rursum meritis ejus inferiora cognoscens, non putet dignum esse miraculo pro tanti nominis viro. 1. Igitur Antonius nobilibus religiosisque parentibus Aegypti oriundus fuit, tanta suorum nutritus cura, ut nihil aliud praeter parentes domumque cognosceret. Et cum jam puer esset, non se litteris erudiri, non ineptis se infantium jungi passus est fabulis: sed omni desiderio flagrans, secundum quod scriptum <!-- note: Block begins mid-word "cunque", continuing "quanta-" from p. 435 (cols 837–838). Footnote calls (18)–(23) omitted. UNSURE: "cura" — the scan shows only "ura" at the start of the line (initial c faint or lost); set "cura". "vehementissime" hyphenated across lines (vehemen-/tissime), set whole. Block ends at a word boundary ("scriptum"). -->
(24)–(30) and the scripture references [12]–[15], printed under page 437: set once under the Latin column, in n842.
VERSIO EVAGRII. est de Jacob, innocenter habitabat domi: ad ecclesiam quoque cum parentibus saepe conveniens, nec infantum lascivias, nec puerorum negligentiam sectabatur: sed tantum ea quae legebantur auscultans, utilitatem praeceptorum vitae institutione servabat; non suis, ut solet illa aetas, pro variis et delicatis cibis unquam taedio fuit; non escae mollioris blandimenta sectatus est, his solum quae dabantur contentus, nihil amplius requisivit. 2. Post mortem autem parentum, annorum circiter decem et octo seu viginti, cum sorore admodum parvula derelictus, et domus et sororis honestam curam gerebat: necdum vero sex fluxerant menses, quibus ad ecclesiam, ut solebat accurrens, recordabatur quomodo et apostoli, omnibus spretis, secuti fuissent Salvatorem: et multi, in Actibus apostolorum, facultatibus suis venditis, pretia ad pedes eorum detulissent egentibus partienda, quaeve aut quanta spes iisdem reposita esset in coelis. Talia secum volvens, intravit in ecclesiam, et accidit ut tunc Evangelium legeretur, in quo Dominus dicit ad divitem: Si vis perfectus esse, vade, et vende omnia tua quaecunque habes, et da pauperibus, et veni, sequere me, et habebis thesaurum in coelis. Quo audito, quasi divinitus hujusmodi ante memoriam concepisset, et veluti propter <!-- note: The block's heading is repeated on this page and set as the first paragraph. The first paragraph continues "secundum quod scriptum" from p. 436 (begins with a whole word). Footnote calls (28)–(30) omitted; the scripture-reference footnotes (Gen. xxv, 27 etc.) belong to the modern Latin column and are excluded. The Gospel quotation is in italics. UNSURE: last word "propter" is poorly printed at the line end; may be "propter" complete (set so). "vade . et" printed with a point after "vade"; set as comma-like "vade, et" — UNSURE (scan reads "vade . et"). Likewise "sequere me. et" (point or broken comma) is set "me, et" — UNSURE (Q5). -->
[12] ‹anchor: not visible in the page foot› · call in col 842 Gen. XXV, 27.
Genesis 25:27.
[13] ‹anchor: secuti sunt Salvatorem› · call in col 842 Matth. IV, 20.
Matthew 4:20.
[14] ‹anchor: egenis distribuerentur› · call in col 842 Act. IV, 35.
Acts 4:35.
[15] ‹anchor: thesaurum in coelis› · call in col 842 Matth. XIX, 21.
Matthew 19:21.
(printed under page 437)
(24) ‹anchor: not visible in the page foot› · call in col 842
Post γεγραμμένον, editi et quidam mss. περὶ τοῦ Ἰακὼβ habent, sed haec desunt in Regio 2, Colb. 2. Mox Colb. 2, ἑαυτοῦ.
After γεγραμμένον ("written"), the editions and some manuscripts have περὶ τοῦ Ἰακώβ ("about Jacob"), but these words are lacking in Royal 2 and Colbertine 2. Just after, Colbertine 2 has ἑαυτοῦ ("his own").
(printed under page 437)
(25) ‹anchor: not visible in the page foot› · call in col 842
Ἐν deest in Reg. 1 et 2.
Ἐν ("in") is lacking in Royal 1 and 2.
(printed under page 437)
(26) ‹anchor: not visible in the page foot› · call in col 842
In Reg. 2 et Colb. 2 αὐτοῦ deest. Mox omnes fere manuscripti, προσερχόμενος. Editi, παρερχόμενος. Ibid. Colb. 2, συναγαγών. Mox Regius 2 et Colb. 2, περὶ πάντων pro περιπατῶν.
In Royal 2 and Colbertine 2 αὐτοῦ is lacking. Just after, almost all the manuscripts have προσερχόμενος ("going to"); the editions, παρερχόμενος ("passing by"). In the same place Colbertine 2 has συναγαγών ("having gathered"). Then Royal 2 and Colbertine 2 have περὶ πάντων ("about all things") for περιπατῶν ("walking").
(printed under page 437)
(27) ‹anchor: τὰ ὑπάρχοντά σοι (Greek)› · call in col 842
Regius primus et Vatican., σου. Mox quidam mss. cum editis, ἐν τοῖς οὐρανοῖς. Sed articulus τοῖς deest in Reg. 1, 2, et Colb. 2, nec legitur in Graeco Scripturae textu.
The first Royal and the Vatican [manuscript] have σου ("your"). Just after, some manuscripts with the editions have ἐν τοῖς οὐρανοῖς ("in the heavens"). But the article τοῖς is lacking in Royal 1 and 2 and Colbertine 2, and is not read in the Greek text of Scripture.
(printed under page 437)
(28) ‹anchor: puerorum negligentiam› · call in col 842 (Evagrius's version, full width)
Colb., negligentias. Infra Gemm. 2, non suis otio laeta illa aetas. Mox post taedio fuit, Gemm. 3, non vestiti mollioris blandimenta sectatus est.
Colbertine has negligentias (plural). Below, Jumièges 2 has "not to his own [parents] was that age, glad in idleness". Just after "was a burden", Jumièges 3 has "he did not pursue the charms of softer clothing".
(printed under page 437)
(29) ‹anchor: sororis honestam› · call in col 842 (Evagrius's version, full width)
Colb., satis honestam. Idem mox, effluxerunt. Ibid. Gemm. 1, quibus post mortem parentum ad ecclesiam, etc. Cui accinit Graecus textus. Ibidem Colb., occurrens. Paulo infra editi, et multi ut legitur in Actis, mss. omnes, multi in Actibus.
Colbertine has "sufficiently honourable". The same just after has effluxerunt ("had flowed away"). In the same place Jumièges 1 has "in which, after his parents' death, to the church", etc., with which the Greek text agrees. In the same place Colbertine has occurrens ("meeting"). A little below, the editions have "and many, as is read in the Acts"; all the manuscripts, "many in the Acts".
(printed under page 437)
(30) ‹anchor: intravit in ecclesiam› · call in col 842 (Evagrius's version, full width)
Sic Colb. Gemm. 2 et 3. Alii et editi, intravit ecclesiam. Infra omnes mss., thesaurum, in coelis. Editi, in coelo.
So Colbertine and Jumièges 2 and 3. Others and the editions have intravit ecclesiam ("entered the church", without "in"). Below, all the manuscripts have "treasure in the heavens"; the editions, "in heaven".
[Transcriber's note: the scripture references 12-15 are printed as a line of superscript-numbered notes above notes (24)-(30); they are set here with bracketed labels. Notes (24)-(27) are on the Greek and Montfaucon's Latin; their calls, except (27) in the Greek, are not visible in the page foot. "dee t" in (26) is a broken "deest".] (printed under page 437)
[16] ‹anchor: Nolite cogitare de crastino› · call in col 843 (Evagrius's version, full width) Matth. VI, 34.
Matthew 6:34.
(printed under page 438)
(31) ‹anchor: not visible in the page foot› · call in col 843
Εὐθύς deest in Colb. 2. Ibid. in Colb. 2, ἀπὸ τοῦ Κυριακοῦ.
Εὐθύς ("at once") is lacking in Colbertine 2. In the same place Colbertine 2 has ἀπὸ τοῦ Κυριακοῦ ("from the church").
(printed under page 438)
(32) ‹anchor: not visible in the page foot› · call in col 843
Colb. 2, ἐνοχλῶσιν. Idem post ἀδελφῇ habet αὐτοῦ.
Colbertine 2 has ἐνοχλῶσιν ("they trouble"). The same has αὐτοῦ ("his") after ἀδελφῇ ("sister").
(printed under page 438)
(33) ‹anchor: not visible in the page foot› · call in col 843
Sequimur Colb. secundum et Evagrium. In aliis vero et editis δέ legitur post τηρήσας, et non post ὡς.
We follow the second Colbertine and Evagrius. In the others and the editions δέ is read after τηρήσας, and not after ὡς.
(printed under page 438)
(34) ‹anchor: not visible in the page foot› · call in col 843
Colb. 2 solus habet ἀδελφαῖς ante παρθένοις. Mox Regius 2 et Colb. 1, 2, αὐτήν, recte; editi male, αὐτῇ. Ibid. Colb. 2, εἰς παρθενίαν.
Colbertine 2 alone has ἀδελφαῖς ("sisters") before παρθένοις ("virgins"). Just after, Royal 2 and Colbertine 1 and 2 have αὐτήν, rightly; the editions wrongly αὐτῇ. In the same place Colbertine 2 has εἰς παρθενίαν ("for virginity").
(printed under page 438)
(35) ‹anchor: not visible in the page foot› · call in col 843
In haec verba incipit Colb. 3, optimae notae. Ibid. οὕτως deest in Regio 2 et Colb. 2.
At these words begins Colbertine 3, a manuscript of the best quality. In the same place οὕτως ("thus") is lacking in Royal 2 and Colbertine 2.
(printed under page 438)
(36) ‹anchor: not visible in the page foot› · call in col 843
Reg. 1, 2, Colb. 2, κατὰ μόνας.
Royal 1 and 2 and Colbertine 2 have κατὰ μόνας ("alone").
(printed under page 438)
(37) ‹anchor: ὡς ἡ (Greek)› · call in col 843
Regius primus cum editis, ὡς εἰ. Alii omnes, ὡς ἡ.
The first Royal, with the editions, has ὡς εἰ; all the others, ὡς ἡ ("like the [wise bee]").
(printed under page 438)
(38) ‹anchor: μηδὲ (Greek)› · call in col 843
Sic Regius 1 et 2. Editi, μή solum. Mox Regius 2 et Colb. 2, εἰς τὸν ἄρτον, et ita legit Evagrius. Editi et alii, εἰς ἑαυτόν. Mox Colb. 2, τοῖς δεομένοις.
So Royal 1 and 2. The editions have μή alone. Just after, Royal 2 and Colbertine 2 have εἰς τὸν ἄρτον ("for bread"), and so Evagrius read. The editions and others have εἰς ἑαυτόν ("for himself"). Then Colbertine 2 has τοῖς δεομένοις ("to those in need").
(printed under page 438)
(39) ‹anchor: statimque egressus› · call in col 843 (Evagrius's version, full width)
Codices, egressus, praeter Gemm. 2, qui cum editis regressus habet. Mox pro Arurae Gemm. 1, Arulae. Colb., Arbores. Germ. 2, Arbores olivarum inepte. Alii omnes cum editis, Arurae. Hoeschelius legisse se putat, palma.
The codices have egressus ("having gone out"), except Jumièges 2, which with the editions has regressus ("having returned"). Just after, for Arurae ("arourae", fields) Jumièges 1 has Arulae; Colbertine, Arbores ("trees"); Saint-Germain 2, absurdly, Arbores olivarum ("olive trees"). All the others with the editions have Arurae. Hoeschel thinks he read palma ("palm").
(printed under page 438)
(40) ‹anchor: molestia gigneretur› · call in col 843 (Evagrius's version, full width)
Gemm. 1, 2, molestiam gignerent. Infra omnes manuscripti, parvis ob sororem. Gemm. 3, parvis tamen ob sororem. Editi, paucos tamen ob sororem.
Jumièges 1 and 2 have "they should cause trouble". Below, all the manuscripts have "small things for his sister's sake"; Jumièges 3, "small things however for his sister's sake"; the editions, "a few however for his sister's sake".
(printed under page 438)
(41) ‹anchor: reliquam› · call in col 843 (Evagrius's version, full width)
Germ. 2 et Gemm. 3, relictam. Editi, Colb et Gemm. 1, reliquam. Gemm. 2, relicta quoque portione.
Saint-Germain 2 and Jumièges 3 have relictam ("left"). The editions, Colbertine and Jumièges 1 have reliquam ("remaining"). Jumièges 2 has "the portion also having been left".
(printed under page 438)
(42) ‹anchor: sibimet› · call in col 843 (Evagrius's version, full width)
Sic omnes manuscripti. Editi, sibimetipsi. Mox omnes manuscripti, haud procul. Editi, non longe. Infra editi post haec, hunc Antonius, addunt cum vidisset, quae postrema desunt in omnibus manuscriptis, uno excepto Gemm. 1, sed habentur in Graeco.
So all the manuscripts. The editions have sibimetipsi ("to himself"). Just after, all the manuscripts have haud procul ("not far"); the editions, non longe ("not far off"). Below, after these words, hunc Antonius ("him Antony"), the editions add cum vidisset ("when he had seen"); these last words are lacking in all the manuscripts except Jumièges 1, but are found in the Greek.
[Transcriber's note: on this page the Latin stands in the left column (843) and the Greek in the right (844), so the notes are filed under col 843. Note (38) runs from the left foot into the right foot within the page. Calls (31)-(36) are not visible in the page foot. Note (42) runs over to the head of the left foot of page 439 (from "Mox omnes manuscripti"); the continuation, missing before, was set here by QA Q1.] (printed under pages 438–439)
(31)–(42) and the scripture reference [16], printed under page 438: set once under the Latin column, in n843.
VERSIO EVAGRII. se haec esset scriptura recitata, ad se Dominicum traxit imperium: statimque egressus, possessiones quas habebat vendidit. Arurae autem erant ei trecentae uberes, et valde optimae, quas vicinis largitus est: ne in aliquo aut sibi, aut sorori molestia gigneretur. Caetera vero, quae in mobilibus possidebat, universa vendidit: et aggregato non exiguo pretio, indigentibus dedit, paucis tamen ob sororem reservatis, quae et sexu, et aetate videbatur infirmior. 3. Rursus autem ecclesiam ingressus, cum audisset Dominum in Evangelio dicentem: Nolite cogitare de crastino, reliquam quoque portionem pauperibus distribuit; neque se versari passus est domi, sed sorore fidelibus ac notis virginibus commendata, ut ad earum nutriretur exemplum, ipse jam omnibus saeculi vinculis liber, asperum atque arduum arripuit institutum. Necdum autem tam crebra erant in Aegypto monasteria: neque omnino quisquam aviam solitudinem noverat: sed quicunque in Christi servitute sibimet prodesse cupiebat, haud procul a sua villula separatus instituebatur. Erat igitur in agello vicino senex quidam, vitam solitariam a prima sectatus aetate: hunc Antonius cum vidisset, aemulatus est ad bonum. Et primo quidem incipiens etiam ipse, in locis paululum a villa remotioribus manebat: exinde autem, si quem vigilantem in hoc studio compererat, procedens, quaerebat ut apis prudentissima: nec ad habitaculum suum ante remeabat, nisi ejus quem cupiebat frueretur aspectibus: et sic tanquam munere <!-- note: Heading repeated on this page, set as first paragraph. First paragraph continues "veluti propter" from p. 437 (begins with a whole word). Footnote calls (39)–(42) omitted; the scripture footnote (Matth. vi, 34) excluded. "Nolite cogitare de crastino" is in italics. "rèliquam" printed with a stray grave mark (set "reliquam") — UNSURE whether accent or speck. UNSURE: "Aegypto" — the final letter is blurred and may read "Aegypte" (a misprint); set "Aegypto". -->
(43)–(49) and the scripture references [17]–[18], printed under page 439: set once under the Latin column, in n846.
VERSIO EVAGRII. mellis accepto, abibat ad sua. Tali ibidem institutus exordio, cum per dies singulos ita animum roboraret, ut nec opum paternarum, nec suorum meminisset affinium, omne etiam desiderium et sollicitudinem erga id quod coeperat exerceret, operabatur manibus suis, sciens scriptum esse: Qui non operatur, non manducet. Mercedem tamen operis sui, pretio panis excepto, egentibus largiebatur. Orabat frequenter, quippe qui didicerat, quod oporteret sine intermissione Dominum rogare. Auditioni etiam Scripturarum ita studium commodabat, ut nihil ex ejus animo laberetur; sed universa Domini praecepta custodiens, memoriam pro libris haberet. 4. Sic suam vitam instituens, ab universis fratribus puro diligebatur affectu: et omnibus, ad quos studio discendi pergebat, obediens, proprias singulorum gratias hauriebat: hujus continentiam, jucunditatem illius sectabatur; istius lenitatem, illius vigilias, alterius legendi aemulabatur industriam; istum jejunantem, illum humi quiescentem mirabatur; alterius patientiam, alterius mansuetudinem praedicabat, omnium quoque vicariam erga se retinens charitatem, atque universis virtutum partibus irrigatus, ad sedem propriam regrediebatur: ibi secum universa pertractans, omnium in se bona nitebatur exprimere. Neque vero adversum coaevos aliquando movebatur, sed ea tantummodo flamma egregio viro crescebat in pectore, ne secundus cuiquam in praedictis operibus inveniretur. Et hoc ita faciebat, ut cum omnes gloria anteiret, omnibus tamen charus esset. Nam et vicini et monachi, ad quos saepe veniebat, Antonium videntes, Deicolam nuncupabant; indultisque naturae vocabulis, quidam ut filium, alii ut fratrem diligebant. 5. Dum haec gereret Antonius, quibus omnium in se provocaret affectum, inimicus nominis Christiani diabolus, impatienter ferens tantas in adolescente virtutes, veteranis eum aggressus ex fraudibus, et <!-- note: Heading repeated on this page, set as first paragraph. First paragraph continues "tanquam munere" from p. 438 (begins with a whole word). Footnote calls (48), (49) omitted; scripture footnotes (II Thess. iii, 10; Matth. vi, 6; I Thess. v, 17) excluded. UNSURE: "non manducet" — "non" is broken at the line end ("no-"/"nor"); "ex fraudibus" — "ex" is smudged. Block ends at a word boundary ("et"). -->
[17] ‹anchor: non manducet (call not legible at this size)› · call in col 846 (Evagrius's version, full width) II Thess. III, 10.
2 Thessalonians 3:10.
[18] ‹anchor: Dominum rogare (call not legible at this size)› · call in col 846 (Evagrius's version, full width) Matth. VI, 6; I Thess. V, 17.
Matthew 6:6; 1 Thessalonians 5:17.
(printed under page 439)
(43) ‹anchor: not visible in the page foot› · call in col 846
Sic omnes mss. excepto Jes. qui habet γνώμην cum editis. Mox Regius 2 et Colb. 2 soli, ἀντὶ βιβλίου. Mox Regius 2 et Colbert. 2, ἑαυτόν... ὑπέτασσε.
So all the manuscripts except the Jesuit, which has γνώμην ("mind") with the editions. Just after, Royal 2 and Colbertine 2 alone have ἀντὶ βιβλίου ("in place of a book"). Then Royal 2 and Colbertine 2 have ἑαυτόν ... ὑπέτασσε ("he subjected himself").
(printed under page 439)
(44) ‹anchor: not visible in the page foot› · call in col 846
Regius 2, ἐν ἐγκρατείᾳ. Colb. 2, ἐγκρατείᾳ.
Royal 2 has ἐν ἐγκρατείᾳ ("in continence"); Colbertine 2, ἐγκρατείᾳ.
(printed under page 439)
(45) ‹anchor: not visible in the page foot› · call in col 846
Reg. 2 et Colb. 2, παρετήρει.
Royal 2 and Colbertine 2 have παρετήρει ("he observed closely").
(printed under page 439)
(46) ‹anchor: λοιπὸν αὐτὸς (Greek)› · call in col 846
Αὐτός deest in Reg. 2 et Colb. 2.
Αὐτός ("himself") is lacking in Royal 2 and Colbertine 2.
(printed under page 439)
(47) ‹anchor: καὶ οἱ (Greek)› · call in col 846
Sic Reg. 2 et Colb. 2, καὶ οἱ deest in editis et aliis.
So Royal 2 and Colbertine 2; καὶ οἱ is lacking in the editions and others.
(printed under page 439)
(48) ‹anchor: Dominum rogare› · call in col 846 (Evagrius's version, full width)
Sic omnes manuscripti. Editi vero, orare.
So all the manuscripts. But the editions have orare ("to pray").
(printed under page 439)
(49) ‹anchor: illius vigilias› · call in col 846 (Evagrius's version, full width)
Sic omnes manuscripti. Editi, vigilantias.
So all the manuscripts. The editions have vigilantias ("watchfulness").
[Transcriber's note: here the Greek is in the left column (845) and the Latin in the right (846). The first paragraph at the foot, without a call, continues note (42) from page 438. In (43) "ὑπ-" at the foot of the left column runs on to "ἔτασσε." in the right.] (printed under page 439)
[19] ‹anchor: not visible in the page foot› · call in col 847 Job XL, 11.
Job 40:11.
(printed under page 440)
(50) ‹anchor: not visible in the page foot› · call in col 847
Ita Reg. 2 et Colb. 2. Editi vero et alii, τρυφῆς. Mox manuscripti omnes, ἀνέσεις, editi αἰνέσεις male.
So Royal 2 and Colbertine 2. But the editions and others have τρυφῆς ("of luxury"). Just after, all the manuscripts have ἀνέσεις ("relaxations"); the editions wrongly αἰνέσεις ("praises").
(printed under page 440)
(51) ‹anchor: not visible in the page foot› · call in col 847
Ita Reg. 2 et Colb. 2. Editi vero et alii non habent ἑαυτόν.
So Royal 2 and Colbertine 2. But the editions and others do not have ἑαυτόν ("himself").
(printed under page 440)
(52) ‹anchor: ταῖς εὐχαῖς καὶ (Greek)› · call in col 847
Haec, εὐχαῖς καί, desunt in Colb. 2, nec lecta sunt ab Evagrio. Habentur autem in omnibus aliis cum editis tum manuscriptis. Mox omnes mss., ὑπέμενεν. Editi, ὑπέμεινεν. Ibid. omnes mss., σχηματίζεσθαι. Editi, σχηματίζεται.
These words, εὐχαῖς καί ("prayers and"), are lacking in Colbertine 2, and were not read by Evagrius. But they are found in all the others, both editions and manuscripts. Just after, all the manuscripts have ὑπέμενεν (imperfect, "endured"); the editions, ὑπέμεινεν (aorist). In the same place all the manuscripts have σχηματίζεσθαι ("to take the form"); the editions, σχηματίζεται ("takes the form").
(printed under page 440)
(53) ‹anchor: a recto proposito revocare› · call in col 847 (Evagrius's version, full width)
Haec, volens eum a recto proposito revocare, desunt in omnibus mss. Paulo post, diabolus deest in omnibus mss. Infra quae clauduntur uncinis desunt in omnibus mss.
These words, "wishing to call him back from his right purpose", are lacking in all the manuscripts. A little after, diabolus ("the devil") is lacking in all the manuscripts. Below, the words enclosed in brackets are lacking in all the manuscripts.
(printed under page 440)
(54) ‹anchor: et jejuniis› · call in col 847 (Evagrius's version, full width)
Vigiliis et jejuniis editi. Sed vigiliis deest in omnibus mss. nec habetur in Graeco. Infra Gemm. 1 et 2, vermis in singulari cum Graeco. Editi, vermium. Mox omnes mss., cogitationi libidinum objiciebat. Editi, ingestae sibi libidini opponebat.
The editions have "with vigils and fasts". But "vigils" is lacking in all the manuscripts and is not found in the Greek. Below, Jumièges 1 and 2 have vermis ("of the worm") in the singular, with the Greek; the editions, vermium ("of worms"). Just after, all the manuscripts have "he set against the thought of lusts"; the editions, "he set against the lust thrust upon him".
(printed under page 440)
(55) ‹anchor: carnem gestante superabatur› · call in col 847 (Evagrius's version, full width)
Sic omnes mss. Editi vero, saeviebat, ab homine qui carnem portabat elisus est.
So all the manuscripts. But the editions have "raged, was crushed by a man who bore flesh".
[Transcriber's note: here the Latin is in the left column (847) and the Greek in the right (848). Note (53) runs from the left foot into the right foot within the page.] (printed under page 440)
VERSIO EVAGRII. primo quidem tentans, si quo modo posset ab arrepto eum instituto detrahere, immittebat ei memoriam possessionum, sororis defensionem, generis nobilitatem, amorem rerum, fluxam saeculi gloriam, escae variam delectationem, et reliqua vitae remissioris blandimenta; postremo virtutis arduum finem, et maximum perveniendi laborem, nec non et corporis fragilitatem suggerebat, et aetatis spatia prolixa: prorsus maximam ei cogitationum caliginem suscitabat, volens eum a recto proposito revocare. Postquam autem diabolus orationibus ejus ad Deum, per passionis fidem se intellexit elidi, consueta adversum omnes adolescentes arma arripiens, nocturnis eum inquietabat illecebris. (Et primum noctibus infesta multitudine et horribili metu sonitus eum exagitare conabatur.) Per dies etiam tam apertis in eum telis irruebat, ut nullus ambigeret quin Antonius contra diabolum dimicaret: nam et ille cogitationes sordidas conabatur inserere: et hic eas oratu submovebat assiduo: ille titillabat sensus naturali carnis ardore: hic fide, et jejuniis corpus omne vallabat: ille per noctes in pulchrae mulieris vestiebatur ornatum, nulla omittens figmenta lasciviae: hic ultrices gehennae flammas, et dolorem vermium recordans, ingestae sibi libidini opponebat: ille lubricum adolescentiae iter, et ad ruinam facile proponebat: hic aeterna futuri judicii tormenta considerans, et illaesam animae puritatem per tentamenta servabat. Ista autem omnia ad confusionem diaboli fiebant: qui enim similem se Deo fieri posse existimabat, nunc ab adolescente ut miserrimus deludebatur: et qui contra carnem et sanguinem magna cum exsultatione gloriabatur, ab homine carnem gestante superabatur. Adjuvabat enim servum suum Dominus, qui <!-- note: block continues from the previous page (begins with a whole word, "primo"); ends mid-sentence at "qui". Footnote calls (53), (54), (55) omitted (they point to excluded apparatus). UNSURE: "Postquam" may be printed with a space ("Post quam"). -->
VERSIO EVAGRII nostri gratia carnem suscipiens, victoriam corpori contra diabolum largitus est: ut singulis ita certantibus, apostolicum liceret proferre sermonem: Non autem ego, sed gratia Dei quae mecum est. 6. Ad postremum, cum nec hoc argumento destruere posset Antonium draco teterrimus, et videret se semper ab ejus cogitationibus repelli, secundum quod scriptum est, stridens dentibus et ejulans, qualis est merito, talis apparebat et vultu: puer horridus atque niger, ad ejus se genua provolvens, humana voce deflebat, dicens: Multos seduxi, plurimos decepi: nunc autem ut a caeteris sanctis, ita et tuo sum labore superatus. Quem cum interrogaret Antonius quisnam esset qui talia loqueretur, ait: Ego sum fornicationis amicus, ego multimoda adversum adolescentes turpitudinis arma suscepi: hinc et spiritus fornicationis vocor. Quantos pudice vivere disponentes, fefelli! quot tenuiter incipientes, ad sordes pristinas redire persuasi! Ego sum, propter quem propheta lapsos increpat, dicens: Spiritu fornicationis seducti estis, et revera; per me enim et illi fuerant supplantati. Ego sum qui teipsum saepe tentavi, et semper repulsus sum. Cum hoc Christi miles audisset, gratias agens Deo, et largiore adversus inimicum confortatus audacia, ait: Multum ergo despicabilis, multumque contemptus es: nam et obscuritas tua et aetas, infirmarum signa sunt rerum, nulla mihi jam de te cura est. Dominus mihi adjutor <!-- note: block continues from the previous page (begins with a whole word); ends mid-sentence at "adjutor". Footnote calls (61)-(64) and scripture-reference superscripts omitted. Italic scripture quotations set in roman. -->
[20] ‹anchor: gratia Dei quae mecum est› · call in col 850 (Evagrius's version, full width) I Cor. XV, 10.
1 Corinthians 15:10.
[21] ‹anchor: stridens dentibus (call not legible at this size)› · call in col 850 (Evagrius's version, full width) Act. VII, 15.
Acts 7:15 [as printed; the gnashing of teeth is Acts 7:54].
[22] ‹anchor: decepti estis› · call in col 850 Ose. IV, 12.
Hosea 4:12.
(printed under page 441)
(56) ‹anchor: not visible in the page foot› · call in col 850
Colb. 1, 2 et Reg. 2, γενέσθαι. Editi vero et alii, γίνεσθαι. Ibid. Regius 1, ἐνεπαίζετο. Mox Regius 2 et Colb. 2, σαρκοφοροῦντος.
Colbertine 1 and 2 and Royal 2 have γενέσθαι (aorist, "to become"); the editions and others, γίνεσθαι (present). In the same place Royal 1 has ἐνεπαίζετο ("was mocked"). Just after, Royal 2 and Colbertine 2 have σαρκοφοροῦντος ("bearing flesh").
(printed under page 441)
(57) ‹anchor: not visible in the page foot› · call in col 850
Regius 2 et Colb. 2, ἐπανέβαινεν. Infra mss. pene omnes, κατέβαλον recte. Editi, κατέβαλλον. Mox pro πολλοῖς, Regius 1 et Colb. 2 habent ἄλλοις. Ibid., καὶ ἐπὶ σοί deest in Colb. 2 nec lectum videtur ab Evagrio; προσβαλών, item deest in Colb. 2 et Regio 2.
Royal 2 and Colbertine 2 have ἐπανέβαινεν ("went up again"). Below, nearly all the manuscripts have κατέβαλον (aorist, "I threw down"), rightly; the editions, κατέβαλλον (imperfect). Just after, for πολλοῖς ("many") Royal 1 and Colbertine 2 have ἄλλοις ("others"). In the same place καὶ ἐπὶ σοί ("and against you") is lacking in Colbertine 2 and does not seem to have been read by Evagrius; προσβαλών ("having attacked") is likewise lacking in Colbertine 2 and Royal 2.
(printed under page 441)
(58) ‹anchor: not visible in the page foot› · call in col 850
Editi, ἐγὼ τὰ εἰς ταύτης, omissis mediis quae in omnibus leguntur mss. Mox Regius 2 et Colb. 2, νεωτέρων.
The editions have ἐγὼ τὰ εἰς ταύτης, omitting the intervening words, which are read in all the manuscripts. Just after, Royal 2 and Colbertine 2 have νεωτέρων ("of the younger").
(printed under page 441)
(59) ‹anchor: ἐγκρατευομένους (Greek)› · call in col 850
Sic Regius 2 et Colb. 2, atque ita legit Evagrius. Editi et alii, ὑποκρινόμενος. Ibid. omnes manuscripti, μετέπεισα. Editi, κατέπεισα. Infra Colb. 2, ἐπλανήθησαν.
So Royal 2 and Colbertine 2, and so Evagrius read. The editions and others have ὑποκρινόμενος ("pretending"). In the same place all the manuscripts have μετέπεισα ("I won over"); the editions, κατέπεισα ("I persuaded"). Below, Colbertine 2 has ἐπλανήθησαν ("they were led astray").
(printed under page 441)
(60) ‹anchor: καταθαρρήσας (Greek)› · call in col 850
Ita manuscripti omnes. Editi vero, καθάρρησας. Infra post Κύριος deest γάρ, in Colb. 2. Mox ἐκεῖνος deest in Regio 2 et Colb. 2. Ibid. omnes mss., καταπτύξας. Editi. καταπτήξας.
So all the manuscripts. But the editions have καθάρρησας. Below, after Κύριος ("Lord"), γάρ is lacking in Colbertine 2. Just after, ἐκεῖνος ("he") is lacking in Royal 2 and Colbertine 2. In the same place all the manuscripts have καταπτύξας ("having spat upon"); the editions, καταπτήξας ("having cowered").
(printed under page 441)
(61) ‹anchor: voce deflebat› · call in col 850 (Evagrius's version, full width)
Sic omnes mss. Editi vero, flebat.
So all the manuscripts. But the editions have flebat ("wept").
(printed under page 441)
(62) ‹anchor: adversum adolescentes› · call in col 850 (Evagrius's version, full width)
Sic omnes manuscripti. Editi, omnes adolescentes. Mox pro, pudice, Gemm. 1, pie.
So all the manuscripts. The editions have "all the young men". Just after, for pudice ("chastely") Jumièges 1 has pie ("piously").
(printed under page 441)
(63) ‹anchor: per me enim› · call in col 850 (Evagrius's version, full width)
Sic codices, in editis enim deest. Infra editi, contemptibilis; manuscripti omnes, contemptus.
So the codices; in the editions enim ("for") is lacking. Below, the editions have contemptibilis ("contemptible"); all the manuscripts, contemptus ("despised").
(printed under page 441)
(64) ‹anchor: Dominus mihi adjutor› · call in col 850 (Evagrius's version, full width)
Colb., Gemm. 2, 3, auxiliator. Infra in haec verba, qui peccatum in carne condemnavit, desinit Gemm. 3. Inferius omnes manuscripti, nec diaboli. Editi, nec diabolo.
Colbertine and Jumièges 2 and 3 have auxiliator ("helper"). Below, Jumièges 3 ends at these words, "who condemned sin in the flesh". Further down all the manuscripts have nec diaboli ("nor of the devil"); the editions, nec diabolo ("nor to the devil").
[Transcriber's note: here the Greek is in the left column (849) and the Latin in the right (850). Note (59) runs from the left foot into the right foot within the page. Two low-confidence readings at this resolution: in [21] the verse number (15 or 13); in (60) the editions' form, set as seen "καθάρρησας".] (printed under page 441)
[23] ‹anchor: super inimicos meos (call not legible at this size)› · call in col 851 (Evagrius's version, full width) Psal. CXVII, 7.
Psalm 117:7 (Vulgate numbering).
[24] ‹anchor: secundum spiritum (call not legible at this size)› · call in col 851 (Evagrius's version, full width) Rom. VIII, 3, 4.
Romans 8:3–4.
[25] ‹anchor: not visible in the page foot› · call in col 851 (Evagrius's version, full width) Ephes. VI, 11.
Ephesians 6:11.
(printed under page 442)
(65) ‹anchor: not visible in the page foot› · call in col 851
Sic Colb. 2 cui accinit Evagrius. Reg. 2, τῷ Ἀντωνίῳ. Editi et alii, γέγονεν αὐτῷ.
So Colbertine 2, with which Evagrius agrees. Royal 2 has τῷ Ἀντωνίῳ ("to Antony"). The editions and others have γέγονεν αὐτῷ ("happened to him").
(printed under page 442)
(66) ‹anchor: ἐν ἄλλοις ὑποσυρῇ (Greek)› · call in col 851
Regius primus, ὑποσυρείη.
The first Royal has ὑποσυρείη (optative, "be dragged down").
(printed under page 442)
(67) ‹anchor: πρόφασιν λαμβάνοντα (Greek)› · call in col 851
Sic Regius 2 et Colb. 2. Editi et alii, λαμβάνοντι. Mox omnes ferme manuscripti, ἐνδείκνυσθαι. Editi vero, ἐνδεικνύεσθαι.
So Royal 2 and Colbertine 2. The editions and others have λαμβάνοντι (dative). Just after, nearly all the manuscripts have ἐνδείκνυσθαι ("to show"); the editions, ἐνδεικνύεσθαι.
(printed under page 442)
(68) ‹anchor: πολλάκις δὲ (Greek)› · call in col 851
Δέ deest in Reg. 2 et Colb. 2.
Δέ is lacking in Royal 2 and Colbertine 2.
(printed under page 442)
(69) ‹anchor: machinas commovere› · call in col 851 (Evagrius's version, full width)
Sic omnes manuscripti. Editi vero acrius commovere.
So all the manuscripts. But the editions have "to stir up more fiercely".
(printed under page 442)
(70) ‹anchor: De carnibus enim› · call in col 851 (Evagrius's version, full width)
Gemm. 1 cum editis, vero. Alii omnes, enim. Infra omnes manuscripti, reticere. Editi, tacere.
Jumièges 1 with the editions has vero ("but"); all the others, enim ("for"). Below, all the manuscripts have reticere ("to keep silence about"); the editions, tacere ("to be silent").
(printed under page 442)
(71) ‹anchor: Aliquoties etiam› · call in col 851 (Evagrius's version, full width)
Sic omnes manuscripti. Editi, nonnunquam etiam. Infra omnes manuscripti, oportere e contrario. Editi, oportere vero.
So all the manuscripts. The editions have "sometimes also". Below, all the manuscripts have "that on the contrary it was right"; the editions, "but that it was right".
(printed under page 442)
(72) ‹anchor: temporum longitudinem› · call in col 851 (Evagrius's version, full width)
Sic Gemm. 1, 2 et German. 2, rectius puto quam editi et Colb. qui habent longitudine laborum (continues)
So Jumièges 1 and 2 and Saint-Germain 2, more rightly, I think, than the editions and Colbertine, which have "by the length of labours" (continues)
[Transcriber's note: here the Latin is in the left column (851) and the Greek in the right (852). Note (69) runs from the left foot into the right foot within the page.] (printed under page 442)
VERSIO EVAGRII. est, et ego exsultabo super inimicos meos, et statim ad vocem cantantis, phantasma quod videbatur, evanuit. 7. Haec autem Antonii contra diabolum fuit prima victoria, imo virtus in Antonio Salvatoris: Qui peccatum in carne condemnavit, ut justificatio legis in nobis compleretur: qui non secundum carnem ambulamus, sed secundum spiritum. Sed neque Antonio securitatem dedit hic unus triumphus, nec diaboli semel fractae defecere vires; nam et iste, ut leo rugiens quaerebat aditum per quem posset irrumpere: et ille Scripturarum doctus eloquio, multas esse daemonum captiones, solerti propositum labore servabat, considerans, quia possit Satanas in carnis colluctatione superatus, novarum adversus se artium machinas commovere. Idcirco magis ac magis subjugabat corpus suum, ne victor aliorum, in aliis vinceretur. Disponens igitur duriori se lege vitae constringere, cum omnes infatigabilem adolescentis mirarentur instantiam, sanctum toleranter ferebat laborem, quia voluntariae servitutis longum in Dei opere studium, consuetudine in naturam verterat. Inediae autem et vigiliarum in tantum patiens erat, ut incredulitatem viribus vinceret. Pernoctabat in oratione saepissime, edebat semel in die post solis occasum, nonnunquam biduo triduoque sic permanens, quarta demum die reficiebatur: sumebat vero panem et sal, potumque aquae perparvum. De carnibus enim et vino reticere melius puto, quam quidquam dicere: quando nec apud plurimos quidem monachorum, istiusmodi aliquid reperiatur: quieti autem membra concedens, junco contexto atque cilicio utebatur. Aliquoties etiam super nudam humum jacebat, unguenta penitus repudians: dicebat enim minime posse utentium et praecipue juvenum corpora roborari, si olei essent lenitate mollita; oportere e contrario asperos carni labores imperare secundum Apostoli praeceptum, dicentis, Quando infirmor, tunc fortior sum. Asserebatque sensum animi sic posse reviviscere, si corporis fuisset impetus fatigatus: unde nec temporum longitudinem, nec laborum merita pensabat, sed <!-- note: block continues from the previous page (begins with a whole word, "est"); ends mid-sentence at "sed". Footnote calls (69)-(72) and scripture-reference superscripts omitted. Italic scripture quotations set in roman. -->
VERSIO EVAGRII. amore et famulatu spontaneo semper, tanquam in principiis constitutus, ad profectum divini metus desiderium concitabat. Novisque cupiens augere praeterita, supra memorati doctoris sermonum recordabatur, qui ait: Praeterita obliviscens, et in futurum convalescens. Meminerat quoque Eliae prophetae dicentis: Vivit Dominus, cui adsto hodie ante ipsum: et disserebat cur, hodie, esset appositum, quia non computabat Elias praeteritum tempus: sed, tanquam quotidie in certamine constitutus, talem se praebere cupiebat, qualem sciebat dignum Dei esse conspectibus, purum corde, et paratum obedire voluntati ejus. 8. Igitur secum reputans oportere Dei famulum ex instituto magni Eliae exemplum capere, et ad illud speculum vitam suam debere componere: ad sepulcra haud longe a villa constituta secessit, uni e cognitis mandans, ut statutis diebus sibi alimenta deferret. Et cum in una memoria supradictus frater <!-- note: block continues from the previous page (begins with a whole word, "amore"); ends mid-sentence at "frater". Footnote call (79) omitted. Italic scripture quotations set in roman. -->
(73) ‹anchor: not visible in the page foot› · call in col 854
Regius 2 et Colb. 2, ὁπότε οὔτε. Infra iidem, τί τῶν τοιούτων.
Royal 2 and Colbertine 2 have ὁπότε οὔτε ("when neither"). Below, the same have τί τῶν τοιούτων ("anything of such things").
(printed under page 443)
(74) ‹anchor: not visible in the page foot› · call in col 854
Colb. 2, δι' αὐτῆς. Regius 2, αὐτῆς solum. Mox Regius 1, Αὐτὸς μὲν οὖν.
Colbertine 2 has δι' αὐτῆς ("through it"); Royal 2, αὐτῆς alone. Just after, Royal 1 has Αὐτὸς μὲν οὖν ("He himself then").
(printed under page 443)
(75) ‹anchor: not visible in the page foot› · call in col 854
Sic omnes ferme manuscr. Editi vero, Ἀποστόλου. Mox Regius 2 et Colb. 2, ἐπιλανθανόμενος, ἐπεκτεινόμενος. Editi, ἐπιλανθανόμενοι· ἐκτεινόμενοι.
So nearly all the manuscripts. But the editions have Ἀποστόλου ("of the Apostle"). Just after, Royal 2 and Colbertine 2 have ἐπιλανθανόμενος, ἐπεκτεινόμενος ("forgetting, stretching forward", singular); the editions, ἐπιλανθανόμενοι· ἐκτεινόμενοι (plural, "stretching out").
(printed under page 443)
(76) ‹anchor: ἀρχὴν ἀεὶ (Greek)› · call in col 854
Sic omnes manuscripti excepto Jesuit. Editi non habent ἀεί. Mox omnes manuscripti, ἑαυτὸν τῷ Θεῷ παριστάνειν, excepto Jesuit. in quo ut in editis τῷ Θεῷ deest.
So all the manuscripts except the Jesuit. The editions do not have ἀεί ("always"). Just after, all the manuscripts have ἑαυτὸν τῷ Θεῷ παριστάνειν ("to present himself to God"), except the Jesuit, in which, as in the editions, τῷ Θεῷ ("to God") is lacking.
(printed under page 443)
(77) ‹anchor: ἐν ἑαυτῷ, δεῖν (Greek)› · call in col 854
Δὲ ἑαυτῷ, ὅτι δεῖ. Sic Regius 2 (qui tamen habet ἐν ante ἑαυτῷ) et Colb. 2. Editi, δὲ ἐν ἑαυτῷ δεῖν. Haec alio modo interpunxit Evagrius.
Δὲ ἑαυτῷ, ὅτι δεῖ ("to himself, that it is necessary"): so Royal 2 (which however has ἐν before ἑαυτῷ) and Colbertine 2. The editions have δὲ ἐν ἑαυτῷ δεῖν. Evagrius punctuated these words differently.
(printed under page 443)
(78) ‹anchor: τὰ μακρὰν (Greek)› · call in col 854
Evagrius legit, οὐ μακράν.
Evagrius read οὐ μακράν ("not far").
(printed under page 443)
(79) ‹anchor: Igitur secum› · call in col 854 (Evagrius's version, full width)
Sic manuscripti. Editi vero, Igitur S. Antonius secum. Infra, editi, non longe, manuscripti, haud longe.
So the manuscripts. But the editions have "Therefore Saint Antony, with himself". Below, the editions have non longe, the manuscripts haud longe (both "not far").
[Transcriber's note: here the Greek is in the left column (853) and the Latin in the right (854). The uncalled paragraph at the head of the notes continues (72) from page 442. Note (76) runs from the left foot into the right foot within the page.] (printed under page 443)
[29] ‹anchor: a charitate Christi› · call in col 855 Rom. VIII, 35.
Romans 8:35.
[30] ‹anchor: non timebit cor meum› · call in col 855 Psal. XXVII, 3.
Psalm 27:3 [as printed; Vulgate numbering would be 26:3].
(printed under page 444)
(80) ‹anchor: not visible in the page foot› · call in col 855
Sic omnes manuscripti praeter Colb. 2, qui habet καὶ κλείσας τὴν θύραν κατ' αὐτοῦ. Editi, καὶ κλείσαντος ἐκείνου, etc.
So all the manuscripts except Colbertine 2, which has καὶ κλείσας τὴν θύραν κατ' αὐτοῦ ("and having shut the door upon him"). The editions have καὶ κλείσαντος ἐκείνου ("and when he had shut"), etc.
(printed under page 444)
(81) ‹anchor: not visible in the page foot› · call in col 855
Colb. 2, πολίσῃ τῆς ἀσκήσεως. Infra idem, ἔκοψαν πληγαῖς.
Colbertine 2 has πολίσῃ τῆς ἀσκήσεως ("... of the ascetic discipline"). Below, the same has ἔκοψαν πληγαῖς ("they cut him with blows").
(printed under page 444)
(82) ‹anchor: not visible in the page foot› · call in col 855
Αὐτῷ deest in Regio 2 et Colb. 2. Iidem mox, ὡσεὶ νεκρόν, statim iidem, ἀπέφερεν.
Αὐτῷ is lacking in Royal 2 and Colbertine 2. The same just after have ὡσεὶ νεκρόν ("as if dead"), and immediately the same have ἀπέφερεν ("he carried away").
(printed under page 444)
(83) ‹anchor: not visible in the page foot› · call in col 855
Regius 2 et Colb. 2, μόνον δὲ τόν. Infra iidem soli, quos sequimur, αὐτόν post πάλιν habent.
Royal 2 and Colbertine 2 have μόνον δὲ τόν. Below, the same alone, whom we follow, have αὐτόν after πάλιν ("again").
(printed under page 444)
(84) ‹anchor: διὰ τὰς πληγὰς (Greek)› · call in col 855
Ita Regius 2 et Colb. 2, et sic legit Evagrius. Editi et alii, διὰ τὰς ἐκ τῶν δαιμόνων πληγάς. Ibid. omnes fere manuscripti, ἀνακείμενος. Editi, κείμενος. Infra Regius 2 et Colb. 2, Κἂν γὰρ πλείονας. Editi et alii, Κἂν γὰρ καὶ πλείονας.
So Royal 2 and Colbertine 2, and so Evagrius read. The editions and others have διὰ τὰς ἐκ τῶν δαιμόνων πληγάς ("because of the blows from the demons"). In the same place nearly all the manuscripts have ἀνακείμενος ("lying back"); the editions, κείμενος ("lying"). Below, Royal 2 and Colbertine 2 have Κἂν γὰρ πλείονας ("For even if more"); the editions and others, Κἂν γὰρ καὶ πλείονας.
(printed under page 444)
(85) ‹anchor: μισόκαλος ἐχθρὸς (Greek)› · call in col 855
Sic Regius 2 et Colb. 2 atque ita legit Evagrius. Editi et alii, μισόκαλος καὶ φθονερός.
So Royal 2 and Colbertine 2, and so Evagrius read. The editions and others have μισόκαλος καὶ φθονερός ("hater of good and envious").
(printed under page 444)
(86) ‹anchor: in se sperantibus deest› · call in col 855 (Evagrius's version, full width)
Editi, Sed Dei providentia, quae nunquam in se sperantibus deest, conservavit eum, et post haec a linea, Alio die, etc., male ut ex Graeco textu patet, et ex manuscriptis omnibus quos sequimur.
The editions have "But the providence of God, which never fails those who hope in him, preserved him", and after this, beginning a new line, "On another day", etc.; wrongly, as is clear from the Greek text and from all the manuscripts, which we follow.
(printed under page 444)
(87) ‹anchor: caeteris alta› · call in col 855 (Evagrius's version, full width)
Sic omnes manuscripti. Editi, Caeteris vero alta. Infra editi, post conspexit, habent eumque, quae vox deest in manuscript. omnibus.
So all the manuscripts. The editions have "But the others deep". Below, the editions have eumque ("and him") after conspexit ("he saw"), a word lacking in all the manuscripts.
(printed under page 444)
(88) ‹anchor: Si constiterint› · call in col 855 (Evagrius's version, full width)
Sic manuscripti. Editi vero consistant.
So the manuscripts. But the editions have consistant ("should stand").
[Transcriber's note: here the Latin is in the left column (855) and the Greek in the right (856). Note (84) runs from the left foot into the right foot within the page. In [30] the psalm number is set as seen at this resolution (XXVII). In (81) "πολίσῃ" is set as seen.] (printed under page 444)
VERSIO EVAGRII. eum clausisset, solus ibidem morabatur. Metuens ergo diabolus, ne accessu temporis eremum quoque habitari faceret, ita eum aggregatis satellitibus suis, varia caede laceravit, ut doloris magnitudo et motum auferret et vocem: nam et ipse postea saepe referebat, vulnera fuisse tam gravia, ut universa hominum tormenta superarent; sed Dei providentia, quae nunquam in se sperantibus deest, alio die is, quem supra diximus, frater advenit, cibos deferens assuetos: atque eum jacentem in terra semimortuum, fractis foribus, invenit: quem impositum humeris, ad villulae domicilium reportavit: quo audito, ingens vicinorum atque affinium multitudo concurrens, triste in medio positi funeris reddebat officium. Et jam media noctis parte transgressa, gravis pervigiles omnium oculos vicerat sopor: tum Antonius anima paululum redeunte suspirans, elevavit caput: et postquam caeteris alta quiete prostratis, eum, a quo delatus fuerat, vigilare conspexit, nutu advocans, obsecravit, ut nullo penitus excitato, ad pristinum se referret habitaculum. 9. Relatus ergo, juxta consuetudinem solus iterum permanebat: et stare quidem propter recentes plagas non poterat, orans vero prostratus, post orationem clara voce dicebat: Ecce hic sum ego Antonius, non fugio vestra certamina: etiamsi majora faciatis, nullus me separabit a charitate Christi, psallebatque dicens: Si constiterint adversum me castra, non timebit cor meum. Talia eo dicente, <!-- note: block continues from the previous page (begins with a whole word, "eum"); ends mid-sentence at "dicente,". Footnote calls (86)-(88) omitted. Italic scripture quotation set in roman. "diabolus" printed with a damaged letter (diabo.us), read as diabolus. -->
VERSIO EVAGRII. bonorum hostis diabolus, admiratus quod post tot verbera ausus fuisset reverti, congregatis canibus suis, et proprio se furore dilanians: Videtis, ait, quia nec spiritu fornicationis, nec corporis doloribus superatus, insuper audacter lacessit nos. Omnia arma corripite, acrius a nobis impugnandus est: sentiat, sentiat, debet scire, quos provocet. Dixit, et ad hortantis vocem audientium turba consensit, quia innumeras habet diabolus artes nocendi. Sonitus igitur repentinus increpuit, ita ut loco funditus agitato, et parietibus patefactis, multifaria daemonum exinde turba se effunderet: nam et bestiarum et serpentium formas induentes, omnem protinus locum replevere phantasiis leonum, taurorum, luporum, aspidum, serpentium, scorpionum, necnon et pardorum atque ursorum. Et haec singula secundum suam fremebant naturam: rugiebat leo, accedere volens: taurus mugitu et cornibus minabatur; serpens sibilum personabat: luporum impetus ingerebantur: pardus discolori tergo auctoris sui calliditates varias indicabat: truces omnium vultus, et vocis horridae dirus auditus. Antonius flagellatus atque confossus, sentiebat quidem asperiores corporis dolores, sed interritus durabat mente pervigili. Et licet gemitum vulnera carnis exprimerent, sensu tamen idem manens, quasi de inimicis luderet, loquebatur: Si virium aliquid haberetis, sufficeret unus ad praelium: sed quoniam Domino vos enervante frangimini, multitudine tentatis inferre terrores, cum hoc ipsum infirmitatis indicium sit, quod irrationabilium induitis formas bestiarum. Rursumque confidens, aiebat: Si quid valetis, si vobis in me potestatem Dominus dedit, ecce praesto sum: devorate: si vero non potestis, cur frustra nitimini? Signum enim crucis et fides ad Dominum inexpugnabilis nobis murus est. Multa contra eum minitantes, fremebant dentibus suis, quod nullus tentamenta sequeretur effectus, sed maxime e contrario gigneretur illusio. <!-- note: block continues from the previous page (begins with a whole word, "bonorum"); ends at a sentence end, "illusio.". Footnote calls (95)-(97) omitted. "rugiebat" has a faint first letter, read as rugiebat. -->
(89) ‹anchor: not visible in the page foot› · call in col 858
Sic manuscripti; ἐν deest in editis. Infra manuscripti, δι' αὐτῶν. Editi vero, δι' αὐτόν.
So the manuscripts; ἐν is lacking in the editions. Below, the manuscripts have δι' αὐτῶν ("through them"); but the editions, δι' αὐτόν ("because of him").
(printed under page 445)
(90) ‹anchor: not visible in the page foot› · call in col 858
Regius 1, 2 et Colb. 2, φαντασίας. Editi et alii, φαντασίαν. Mox iidem, τόπος ἐκεῖνος. Infra quidam codices ἄρκων habent, pro ἄρκτων. Regius 1, 2, Colb. 1 et Vatican., λεοπάρδων. Colb. 3, λεοπαρδάλων cum editis; in Colb. 2 turbatis ferarum nominibus, haec vox deest.
Royal 1 and 2 and Colbertine 2 have φαντασίας (plural, "apparitions"); the editions and others, φαντασίαν (singular). Just after, the same have τόπος ἐκεῖνος ("that place"). Below, some codices have ἄρκων for ἄρκτων ("of bears"). Royal 1 and 2, Colbertine 1 and the Vatican [manuscript] have λεοπάρδων ("of leopards"); Colbertine 3, λεοπαρδάλων, with the editions. In Colbertine 2, where the names of the beasts are in disorder, this word is lacking.
(printed under page 445)
(91) ‹anchor: not visible in the page foot› · call in col 858
Colb. 2, ὁ μὲν λέων. Infra omnes pene manuscripti, ἐπείχετο. Editi, ἐπείγετο.
Colbertine 2 has ὁ μὲν λέων ("the lion"). Below, nearly all the manuscripts have ἐπείχετο ("was intent"); the editions, ἐπείγετο ("was pressing on").
(printed under page 445)
(92) ‹anchor: not visible in the page foot› · call in col 858
Colbert. 2, δεινοτέρους πόνους τοῦ σώματος. Regius 1, δεινοτέρου πόνου τοῦ σώματος. Mox Colb. 2, τὴν ψυχὴν μᾶλλον.
Colbertine 2 has δεινοτέρους πόνους τοῦ σώματος ("more terrible pains of the body"); Royal 1, δεινοτέρου πόνου τοῦ σώματος (genitive singular). Just after, Colbertine 2 has τὴν ψυχὴν μᾶλλον ("rather in soul").
(printed under page 445)
(93) ‹anchor: not visible in the page foot› · call in col 858
Colb. 2, ἐπήρκει. Infra, ὑμᾶς post ἀλόγων deest in edit. ut in quibusdam mss., sed habetur in Regio 1, 2 et Colb. 2.
Colbertine 2 has ἐπήρκει ("sufficed"). Below, ὑμᾶς after ἀλόγων ("of the irrational [beasts]") is lacking in the editions, as in some manuscripts, but is found in Royal 1 and 2 and Colbertine 2.
(printed under page 445)
(94) ‹anchor: Σφραγὶς γὰρ (Greek)› · call in col 858
Sic omnes mss. praeter Jesuit. In editis γάρ deest. Infra iidem omnes, ἔτριζον κατ' αὐτοῦ, recte. Editi, ἔτριζον κατ' αὐτόν.
So all the manuscripts except the Jesuit. In the editions γάρ is lacking. Below, all the same have ἔτριζον κατ' αὐτοῦ ("they gnashed against him", genitive), rightly; the editions, ἔτριζον κατ' αὐτόν (accusative).
(printed under page 445)
(95) ‹anchor: accedere volens› · call in col 858 (Evagrius's version, full width)
Sic omnes pene manuscripti. Editi vero, occidere volens. Infra omnes manuscripti, sibilum. Editi, sibilo. Ibid. Germ. 2, luporum impetus inhiabant. Colb., adhibebantur.
So nearly all the manuscripts. But the editions have "wishing to kill". Below, all the manuscripts have sibilum ("hiss", accusative); the editions, sibilo ("with a hiss"). In the same place Saint-Germain 2 has "the onsets of wolves gaped"; Colbertine, adhibebantur ("were brought to bear").
(printed under page 445)
(96) ‹anchor: sensu tamen idem manens› · call in col 858 (Evagrius's version, full width)
Sic omnes manuscripti. Editi, permanens.
So all the manuscripts. The editions have permanens ("remaining").
(printed under page 445)
(97) ‹anchor: devorate› · call in col 858 (Evagrius's version, full width)
Editi post devorate, addunt concessum, quae vox deest in omnibus manuscript. Infra editi omnes, contra S. Antonium, manuscripti vero, contra eum.
After devorate ("devour"), the editions add concessum ("granted"), a word lacking in all the manuscripts. Below, all the editions have "against Saint Antony", but the manuscripts "against him".
[Transcriber's note: here the Greek is in the left column (857) and the Latin in the right (858). Note (93) runs from the left foot into the right foot within the page.] (printed under page 445)
(98) ‹anchor: not visible in the page foot› · call in col 859
Regius 2 et Colb. 2, γέγονεν. Mox iidem γάρ pro γοῦν.
Royal 2 and Colbertine 2 have γέγονεν ("happened"). Just after, the same have γάρ for γοῦν.
(printed under page 446)
(99) ‹anchor: not visible in the page foot› · call in col 859
Ἰδεῖν deest in Colb. 2. Idem cum Reg. 2, τὸν σὸν ἀγωνισμόν.
Ἰδεῖν ("to see") is lacking in Colbertine 2. The same with Royal 2 has τὸν σὸν ἀγωνισμόν ("your contest").
(printed under page 446)
(1) ‹anchor: not visible in the page foot› · call in col 859
Colbertinus secundus, ἔσομαί σου.
The second Colbertine has ἔσομαί σου ("I will be your [helper]").
(printed under page 446)
(2) ‹anchor: not visible in the page foot› · call in col 859
Sic Reg. 2, et Colbert. 2. In editis, τὸ πρότερον deest.
So Royal 2 and Colbertine 2. In the editions τὸ πρότερον ("before") is lacking.
(printed under page 446)
(3) ‹anchor: ὑπέβαλεν (Greek)› · call in col 859
Ita manuscripti. Editi vero, ὑπέβαλλεν. Infra Regius secundus et Colbertinus secundus, διήλεγχε. Mox Regius primus, secundus, et Colbert. 1, ἐν ἐρημίᾳ.
So the manuscripts. But the editions have ὑπέβαλλεν (imperfect, "was putting"). Below, the second Royal and the second Colbertine have διήλεγχε ("he refuted thoroughly"). Just after, the first and second Royal and Colbertine 1 have ἐν ἐρημίᾳ ("in a desert place").
(printed under page 446)
(4) ‹anchor: cujus splendoris› · call in col 859 (Evagrius's version, full width)
Codex cl. et erud. viri Francisci Desmarets, hujus splendoris, qui mutilus initio, in haec verba incipit. Infra omnes mss., ex imo pectore, editi, ex intimo.
The codex of the distinguished and learned François Desmarets has hujus splendoris ("of this brightness"); being mutilated at the start, it begins at these words. Below, all the manuscripts have ex imo pectore ("from the bottom of his breast"); the editions, ex intimo ("from the inmost").
[Transcriber's note: here the Latin is in the left column (859) and the Greek in the right (860). Migne's note numbering restarts after (99) with (1). Note (3) runs from the left foot into the right foot within the page.] (printed under page 446)
VERSIO EVAGRII. 10. Non oblitus Jesus colluctationis servi sui, eidem protector factus est; denique cum elevaret oculos, vidit desuper culmen aperiri, et deductis tenebris, radium ad se lucis influere. Post cujus splendoris adventum nec daemonum aliquis apparuit, et corporis dolor extemplo deletus est: aedificium quoque quod paulo ante dissolutum erat, instauratum est. Illico praesentiam Domini intellexit Antonius, et ex intimo pectore longa trahens suspiria ad lumen, quod ei apparuerat, loquebatur, dicens: Ubi eras, bone Jesu, ubi eras? quare non a principio adfuisti, ut sanares vulnera mea? et vox ad eum facta est, dicens: Antoni, hic eram; sed exspectabam videre certamen tuum: nunc autem, quia dimicando viriliter non cessisti, semper auxiliabor tibi, et faciam te in omni orbe nominari. His auditis, exsurgens in tantum roboratus orabat, ut intelligeret se plus recepisse tunc virium, quam ante perdiderat. Erat autem tunc Antonius annos natus triginta quinque. 11. Exinde cum voluntati promptae merita religiosa succrescerent, vadens ad supradictum senem precabatur, ut in deserto habitarent pariter. Causante illo senile aevum, et rei novitatem, solus contendit ad montem, et eremi adhuc monachis ignotae, rupto metu, viam conatus est pandere. Sed nec tunc cessavit infatigabilis adversarius: nam impedire ejus propositum volens, argenteum discum in itinere projecit: quo viso, Antonius callidi artificis agnovit astutiam, stansque intrepidus, et discum torvis intuens oculis, doli auctorem in phantasmate objurgabat argenti, talia secum reputans: Unde hic in deserto discus? avium hoc iter est, nulla sunt vestigia commeantium; lapsus de sarcina prae magnitudine latere non potuit: sed et qui perdiderat reversus, ob solitudinem locorum, invenisset profecto, quod fuerat. Hoc artificium, diabole, tuum est: non impedies voluntatem meam, argentum tuum tecum sit in perditionem. Haec illo dicente, discus ut fumus a facie ignis evanuit. <!-- note: footnote call "(4)" after "splendoris" omitted (points to excluded apparatus). "argentum tuum tecum sit in perditionem" printed in italics, set plain. UNSURE: "fuerat" (scan reads like "ruerat"); "illo" (scan blotted, "fllo"). -->
VERSIO EVAGRII. 12. Dehinc non ut ante phantasiam, sed ingentem auri massam jacentem in itinere conspexit. Verum hanc utrum diabolus simulaverit, an ad Antonium comprobandum, quia nec veris opibus inescaretur, virtus coelestis ostenderit, ignoratur: hoc tantum agnovimus, quia quod visum est, aurum fuit. At ille magnitudinem admiratus radiantis metalli, rapido cursu, quasi quoddam vitaret incendium, ad montem usque perrexit, ibique flumine transvadato, invenit castellum desertum plenum (ob tempus et solitudinem) venenatorum animalium, in quo se constituens novus hospes habitavit: statimque ad ejus adventum ingens turba serpentium, quasi persecutorem passa, profugit. At ille obstructo lapidibus introitu, panes mensium sex, ut Thebaeis mos est, secum recondens (nam crebro per annum incorrupti durare solent), nec non et exiguum habens aquae solitarius perdurabat: nusquam inde procedens, nunquam aliquem suscipiens, in tantum ut cum bis in anno per tectum desuper panes acciperet, nullum cum deferentibus haberet alloquium. 13. Multis igitur videndi eum desiderio et studio requirendi, ante ostium ejus pernoctantibus, audiebantur ut vulgi voces adversus Antonium, tumultusque dicentium: Quid te nostris ingeris habitaculis? quid tibi et deserto? abscede a finibus alienis, non potes nostras insidias sustinere. Et primo quidem, <!-- note: footnote calls (9), (10), (11), (12-13) omitted (point to excluded apparatus). Block ends mid-word "qui-" at page foot. -->
(5) ‹anchor: not visible in the page foot› · call in col 862
Sic Reg. 1, 2, et Colbert. 2, 3. In editis, εἴη deest.
So Royal 1 and 2 and Colbertine 2 and 3. In the editions εἴη is lacking.
(printed under page 447)
(6) ‹anchor: not visible in the page foot› · call in col 862
Colbert. 2, αὐτό. Infra Reg. 2, et Colbert. 2, μᾶλλον οὖν. Editi et alii, μᾶλλον μὲν οὖν.
Colbertine 2 has αὐτό ("it"). Below, Royal 2 and Colbertine 2 have μᾶλλον οὖν ("rather then"); the editions and others, μᾶλλον μὲν οὖν.
(printed under page 447)
(7) ‹anchor: ἐγκαταδυόμενος (Greek)› · call in col 862
Sic Regius primus et Colbertin. secundus, atque ita legendum videtur ex Evagrio. Alii autem codices cum editis post ἐγκαταδυόμενος habent, ἐν τῷ μοναστηρίῳ.
So the first Royal and the second Colbertine, and this seems to be the right reading, judging from Evagrius. But other codices with the editions have ἐν τῷ μοναστηρίῳ ("in the monastery") after ἐγκαταδυόμενος ("going down into").
(printed under page 447)
(8) ‹anchor: τί σοὶ καὶ (Greek)› · call in col 862
Sic mss. Editi vero, κἄν.
So the manuscripts. But the editions have κἄν.
(printed under page 447)
(9) ‹anchor: ante phantasiam› · call in col 862 (Evagrius's version, full width)
Sic omnes mss. Bolland. vero, in phantasmate. Paulo post omnes mss., hoc tantum, editi, hoc tamen.
So all the manuscripts. But Bolland has in phantasmate ("in an apparition"). A little after, all the manuscripts have hoc tantum ("this only"); the editions, hoc tamen ("this however").
(printed under page 447)
(10) ‹anchor: statimque› · call in col 862 (Evagrius's version, full width)
Sic omnes mss. Editi vero, statim.
So all the manuscripts. But the editions have statim ("at once", without "and").
(printed under page 447)
(11) ‹anchor: solitarius perdurabat› · call in col 862 (Evagrius's version, full width)
Graeca hic variant et fusiora sunt.
The Greek differs here and is fuller.
(12-13) ‹anchor: non potes› · call in col 862 (Evagrius's version, full width) Sic omnes mss., quorum tamen quidam habent, non poteris. Editi, non potes hic habitare, non nostras insidias, etc.
So all the manuscripts, though some of them have non poteris ("you will not be able"). The editions have "you cannot live here, not our snares", etc.
[Transcriber's note: here the Greek is in the left column (861) and the Latin in the right (862).] (printed under page 447)
[32] ‹anchor: a facie Dei (call not legible at this size)› · call in col 863 (Evagrius's version, full width) Psal. LXVII, 2, 3.
Psalm 67:2–3 (Vulgate numbering).
[33] ‹anchor: vindicavi in eis (call not legible at this size)› · call in col 863 (Evagrius's version, full width) Psal. CXVII, 12.
Psalm 117:12 (Vulgate numbering), as printed.
(printed under page 448)
(14) ‹anchor: not visible in the page foot› · call in col 863
Sic Reg. 1, 2, et Colbert. 2. Editi, ἤκουσεν. Ibidem omnes mss. ut in textu. Editi, ἢ ἐκείνων ἐφρόντιζε, καὶ γὰρ συνεχῶς παρέβαλλον, omissis lineis permultis.
So Royal 1 and 2 and Colbertine 2. The editions have ἤκουσεν ("he heard"). In the same place all the manuscripts read as in the text. The editions have ἢ ἐκείνων ἐφρόντιζε, καὶ γὰρ συνεχῶς παρέβαλλον ("or he took thought for them, for they visited continually"), omitting a great many lines.
(printed under page 448)
(15) ‹anchor: not visible in the page foot› · call in col 863
Sic omnes mss. Editi, διασκορπισθήσονται.
So all the manuscripts. The editions have διασκορπισθήσονται ("they shall be scattered").
(printed under page 448)
(16) ‹anchor: not visible in the page foot› · call in col 863
Sic Colbertinus secundus, cum textu Graeco. Alii et editi, ἀπολοῦνται.
So the second Colbertine, with the Greek text [of Scripture]. Others and the editions have ἀπολοῦνται ("they shall perish").
(printed under page 448)
(17) ‹anchor: ἄσκησιν ζηλῶσαι (Greek)› · call in col 863
Sic Colbertinus primus. Regius vero 2, et Colbertinus 2, καὶ ζηλῶσαι θελόντων τὴν ἄσκησιν Ἀντωνίου. Alii et editi pro αὐτοῦ habent αὐτῷ.
So the first Colbertine. But Royal 2 and Colbertine 2 have καὶ ζηλῶσαι θελόντων τὴν ἄσκησιν Ἀντωνίου ("and wishing to emulate Antony's discipline"). Others and the editions have αὐτῷ for αὐτοῦ.
(printed under page 448)
(18) ‹anchor: καὶ θεοφορούμενος (Greek)› · call in col 863
Haec καὶ θεοφορούμενος desunt in Colbert. 2, nec videntur lecta ab Evagrio.
These words, καὶ θεοφορούμενος ("and borne by God"), are lacking in Colbertine 2, and do not seem to have been read by Evagrius.
(printed under page 448)
(19) ‹anchor: ὡς ἀγύμναστον (Greek)› · call in col 863
Sic Regius secundus et Colbertinus secundus recte. Editi et alii, ἢ ὡς ἀγύμναστον, positum habent post ἀπὸ νηστειῶν.
So the second Royal and the second Colbertine, rightly. The editions and others have ἢ ὡς ἀγύμναστον ("or as from lack of exercise") placed after ἀπὸ νηστειῶν ("from fasts").
(printed under page 448)
(20) ‹anchor: scalis positis› · call in col 863 (Evagrius's version, full width)
Sic omnes manuscripti. Editi vero, scalis appositis.
So all the manuscripts. But the editions have scalis appositis ("ladders set against").
(printed under page 448)
(21) ‹anchor: accedentium enim› · call in col 863 (Evagrius's version, full width)
Sic omnes mss. Editi vero, accedentium autem.
So all the manuscripts. But the editions have accedentium autem ("but of those approaching").
(printed under page 448)
(22) ‹anchor: fumus minuitur› · call in col 863 (Evagrius's version, full width)
Ita omnes pene manuscripti. Editi vero, sicut deficit fumus.
So nearly all the manuscripts. But the editions have "as smoke vanishes".
(printed under page 448)
(23) ‹anchor: Sic annis› · call in col 863 (Evagrius's version, full width)
Ita omnes mss. Editi vero, sic Antonius annis. Mox mss. aspectibus. Editi, conspectibus.
So all the manuscripts. But the editions have "thus Antony for years". Just after, the manuscripts have aspectibus ("sight"); the editions, conspectibus.
(printed under page 448)
(24) ‹anchor: se caterva glomeraret› · call in col 863 (Evagrius's version, full width)
Sic mss. Editi vero, conglomeraret. Bolland. post pene jam, habet, per vim, quae desunt in omnibus mss.
So the manuscripts. But the editions have conglomeraret. After pene jam ("now almost"), Bolland has per vim ("by force"), words lacking in all the manuscripts.
[Transcriber's note: here the Latin is in the left column (863) and the Greek in the right (864). Note (19) runs from the left foot into the right foot within the page.] (printed under page 448)
VERSIO EVAGRII. qui foris erant, existimabant aliquos homines scalis positis introisse, ibique contendere: postquam autem per cavernas introspicientes, nullum viderunt, daemones intellexerunt contra eum contendere: et nimio metu perterriti, Antonii auxilium flagitabant. At ille ostio propinquans ad consolandos fratres, ne timerent, atque ut inde recederent, precabatur: trepidantibusque asserebat cunctis, a daemonibus incuti metum: Signate vos, inquiens, et abite securi, ipsosque semetipsos sinite deludere. Itaque illis revertentibus, hic remanebat illaesus, nec unquam in certamine lassabatur, accedentium enim augmenta profectuum, vel debilitas repugnantium, maximum ejus contentioni levamen addiderant, et ejus animo constantiam suggerebant. Rursusque ad eremum venientibus turbis, quae jam mortuum eum se existimaverant reperturos: ille psallebat intrinsecus: Exsurgat Deus, et dissipentur inimici ejus, et fugiant qui oderunt eum a facie ejus; ut fumus minuitur, deficiant, ut liquescit cera a facie ignis, ita pereant peccatores a facie Dei, et iterum: Omnes gentes circumdederunt me, et in nomine Domini vindicavi in eis. 14. Sic annis viginti solitarie transactis, atque ab hominum segregatus aspectibus perduravit. Cum ergo multorum et propositum imitari cupientium, et notorum multitudo ad eum concurreret, nec non et patientium infinita se caterva glomeraret, tandem pene jam foribus evulsis, quasi ex aliquo <!-- note: heading printed above the block. Block begins mid-word "dem," continuing "qui-" from the previous page. Footnote calls (20), (21), (22), (23), (24) omitted. Psalm verses printed in italics, set plain. UNSURE: "nec unquam" (a speck between the words; possibly "necunquam"); "fumus" and "in eis" partly blurred. Block ends at page foot without a period (no broken word). -->
(25) ‹anchor: συνεσταλμένον› · call in col 865 (Greek text variant)
Regius secundus et Colbert. 2, συνεσταλμένη· διακεχυμένη· συνεχομένη.
The second Royal and Colbertine 2 have συνεσταλμένη· διακεχυμένη· συνεχομένη ("contracted; dissipated; constrained").
(printed under page 449)
(26) ‹anchor: ὅλος› · call in col 865 (Greek text variant)
Regius. 1, et Colbert. 2, ὅλως.
Royal 1 and Colbertine 2 have ὅλως ("at all").
(printed under page 449)
(27) ‹anchor: μνημονεύειν› · call in col 865 (Greek text variant)
Regius 2, et Colbert. 2, μνημονεύων, omisso παραινῶν. Infra iidem, ὡς οὐκ ἐφείσατο, et ita legit Evag. In editis et aliis, ὃς οὐχ.
Royal 2 and Colbertine 2 have μνημονεύων ("recalling"), omitting παραινῶν ("exhorting"). Below, the same have ὡς οὐκ ἐφείσατο ("how he did not spare"), and so Evagrius read. In the editions and others, ὃς οὐχ ("who did not").
(printed under page 449)
(28) ‹anchor: ὑπὸ μοναχῶν› · call in col 865 (Greek text variant)
Ὑπό deest in Regio 2, et Colbert. 2.
Ὑπό is lacking in Royal 2 and Colbertine 2.
(printed under page 449) Scripture note (Rom. VIII, 32) and the Evagrius notes (29)–(32): set under col 866.
VERSIO EVAGRII. coelesti aditu consecratus apparuit. Obstupuerunt universi et oris gratiam et corporis dignitatem, quod nec per quietem intumuerat, nec jejuniis daemonumque certamine faciem ejus pallor obsederat; sed e contrario quasi nihil temporis exegisset, antiquus membrorum decor perseverabat. Proh! quanta miracula! quae in illo animi puritas fuit? Nunquam hilaritate nimia resolutus in risum est, nunquam recordatione peccati tristitia ora contraxit, non magnis stupentium se elatus est laudibus: nihil in illo indecens solitudo, nihil asperum quotidiana cum hostibus bella contulerant; sed temperata mens aequali ad cuncta ferebatur examine. Plurimos igitur ab immundis spiritibus et infirmitatibus variis Dei gratia per Antonium liberavit. Sermo ejus sale conditus consolabatur moestos, docebat inscios, concordabat iratos: omnibus suadens nihil amori Christi anteponendum. Proponebatque ante oculos bonorum magnitudinem futurorum, et Dei clementiam, et beneficia retexebat indulta, quod proprio Filio suo non pepercerit Deus, sed pro nostra omnium salute eum tradiderit. Nec mora, plura audientium corda ad humanarum rerum contemptum haec ejus suasit oratio: et habitandae eremi istud exordium fuit. 15. Quid sane et in Arsenoitarum oppido gestum sit non transibo silentio: nam, cum fratres vellet invisere, et rivulum Nili, qui crocodilis et multis ejus fluminis bestiis plenus erat, transvadare esset necesse, tam cum comitibus suis transivit illaesus, quam inde rediit incolumis. Rursusque in pristinis laboribus perseverans, multos magisterio suo fratres confirmavit, ita ut brevi tempore plurima fierent monasteria, novos antiquosque monachos pro aetate vel tempore, paterno moderabatur affectu. 16. Quadam autem die cum a congregatis fratribus rogaretur, ut eis institutoria largiretur praecepta, <!-- note: heading printed above the block, though the text continues from the previous page (the previous page's block ended "quasi ex aliquo"; this one opens "coelesti aditu" with no break of word). Footnote calls (29), (30), (31), (32) omitted. Block ends mid-word "prae-" at page foot. -->
[34] ‹anchor: Filio suo non pepercerit (call not legible at this size)› · call in col 866 (Evagrius's version, full width) Rom. VIII, 32.
Romans 8:32.
(printed under page 449) Notes (25)–(28) are called in the Greek of col. 865 only and are set there.
(29) ‹anchor: quanta miracula› · call in col 866 (Evagrius's version, full width)
Sic omnes mss. Bolland. proh! quanto miraculo!
So all the manuscripts. Bolland has "oh, by how great a miracle!"
(printed under page 449)
(30) ‹anchor: istud exordium fuit› · call in col 866 (Evagrius's version, full width)
Ita omnes mss. Bolland. vero, istud ejus exordium fuit.
So all the manuscripts. But Bolland has "this was its beginning".
(printed under page 449)
(31) ‹anchor: rivulum Nili› · call in col 866 (Evagrius's version, full width)
Bolland. fluminis Nili, mss. sequimur. Infra Bolland. saevis fluminis., Mss., ejus fluminis.
Bolland has "of the river Nile"; we follow the manuscripts. Below, Bolland has saevis fluminis ("savage ... of the river"); the manuscripts, ejus fluminis ("of that river").
(printed under page 449)
(32) ‹anchor: die cum› · call in col 866 (Evagrius's version, full width)
Sic manuscripti. Bollandus vero, cum S. Antonius.
So the manuscripts. But Bolland has "when Saint Antony".
[Transcriber's note: here the Greek is in the left column (865) and the Latin in the right (866). Note (29) runs from the left foot into the right foot within the page.] (printed under page 449)
[35] ‹anchor: not visible in the page foot (Dies vitae nostrae septuaginta anni)› · call in col 867 Psal. LXXXIX, 10.
Psalm 89:10 (Vulgate numbering).
[36] ‹anchor: revelabitur in nobis› · call in col 867 Rom. VIII, 18.
Romans 8:18.
(printed under page 450)
(33) ‹anchor: not visible in the page foot› · call in col 867
Sic maxima pars mss. Alii cum editis, ὅλως.
So the greater part of the manuscripts. Others with the editions have ὅλως ("at all").
(printed under page 450)
(34) ‹anchor: not visible in the page foot› · call in col 867
Regius primus, τῶν ἐτῶν τῆς ζωῆς. Infra ἔτη post ὀγδοήκοντα deest in editis et in quibusdam mss., in plurimis tamen habetur. Mox Colbert. secundus solus, πλεῖστον pro πλεῖον. Paulo post Regius secundus et Colbert. secundus, ἢ καὶ ἑκατόν, quae desunt in caeteris manuscriptis et in editis, sed leguntur apud Evagrium.
The first Royal has τῶν ἐτῶν τῆς ζωῆς ("of the years of life"). Below, ἔτη ("years") after ὀγδοήκοντα ("eighty") is lacking in the editions and in some manuscripts, but is found in most. Just after, the second Colbertine alone has πλεῖστον ("most") for πλεῖον ("more"). A little after, the second Royal and the second Colbertine have ἢ καὶ ἑκατόν ("or even a hundred"), words lacking in the other manuscripts and in the editions, but read in Evagrius.
(printed under page 450)
(35) ‹anchor: Ὥστε (Greek)› · call in col 867
Colbert. 2, Οὐκοῦν. Mox omnes pene mss., μὴ ἐκκακῶμεν. Editi, μὴ ἐκκάμωμεν.
Colbertine 2 has Οὐκοῦν ("Therefore"). Just after, nearly all the manuscripts have μὴ ἐκκακῶμεν ("let us not lose heart"); the editions, μὴ ἐκκάμωμεν ("let us not grow weary").
(printed under page 450)
(36) ‹anchor: brevissima sint› · call in col 867 (Evagrius's version, full width)
Bollandus post brevissima sint, habet, ac parva; secus manuscripti.
After brevissima sint ("are very short"), Bolland has ac parva ("and small"); the manuscripts otherwise.
(printed under page 450)
(37) ‹anchor: multum annos› · call in col 867 (Evagrius's version, full width)
Sic manuscripti. Bollandus, annis.
So the manuscripts. Bolland has annis (ablative, "for years").
[Transcriber's note: here the Latin is in the left column (867) and the Greek in the right (868). Note (34) runs from the left foot into the right foot within the page.] (printed under page 450)
VERSIO EVAGRII. cum prophetica fiducia exaltans vocem aiebat: Ad omnem quidem mandatorum disciplinam Scripturas posse sufficere: sed et hoc optimum fore, si mutuis se invicem fratres sermonibus consolarentur. Et vos ergo, inquit, ut patri referte quae nostis: et ego quae per longam aetatem consecutus sum, quasi filiis indicabo. Hoc sit autem primum cunctis in commune mandatum, nullum in arrepti propositi vigore facessere, sed quasi incipientem augere semper debere quod coeperit, praesertim cum humanae vitae spatia, aeternitati comparata, brevissima sint. Ita exorsus, paululum siluit: et admiratus nimiam Dei largitatem, rursus adjecit, dicens: In praesenti hac vita aequalia sunt pro rerum commutatione commercia, nec majora recipit ab emente qui vendit: promissio autem vitae sempiternae vili pretio comparatur, scriptum est enim: Dies vitae nostrae septuaginta anni: si autem multum, octoginta; quidquid reliquum est, labor et dolor est; quando ergo octoginta, aut centum, ut multum annos laborantes, in Dei opere vixerimus, non pari tempore regnaturi sumus in futuro: sed pro annis supradictis, omnium nobis saeculorum regna tribuentur, non terram haereditabimus, sed coelum: corpus quoque corruptum relinquentes, idipsum cum incorruptione recipiemus. 17. Ergo, filioli, non vos aut taedium defatiget, aut vanae gloriae delectet ambitio: Non enim sunt condignae passiones hujus temporis, ad superventuram gloriam quae revelabitur in nobis. Nemo cum despexerit mundum, reliquisse se arbitretur ingentia, quia omnis terra, ad infinitatem comparata coelorum, brevis ac parva est. Si ergo nec universo orbi renuntiantes, dignum aliquid habitaculis possumus compensare <!-- note: heading printed; block begins mid-word "cepta," continuing "prae-" from the previous page. Footnote calls (36), (37) omitted. Scripture quotations printed in italics, set plain. Block ends at page foot mid-sentence (no broken word). UNSURE: "sempiternae" (blurred "sempitern•e"); "idipsum" (printed "id·psum"). -->
(38) ‹anchor: τί οὐ μᾶλλον› · call in col 869 (Greek text variant)
Ita mss. quidam. Alii vero, μή. Editi, οὖν, mendose.
So some manuscripts. But others have μή; the editions, οὖν, wrongly.
(printed under page 451)
(39) ‹anchor: τολμήσῃ λέγειν› · call in col 869 (Greek text variant)
Sic mss. Editi vero, λέγων. Infra Colbert. 2, παύσεται ἡμέραν ἐξ ἡμέρας.
So the manuscripts. But the editions have λέγων ("saying"). Below, Colbertine 2 has παύσεται ἡμέραν ἐξ ἡμέρας ("he will cease day after day").
(printed under page 451)
(40) ‹anchor: αὐτοῦ ἀρέσκῃ› · call in col 869 (Greek text variant)
Sic manuscripti. Editi vero, ἀρέσῃ. Infra Colbert. 1, ἐπιμείνωμεν. Paulo post Colbertin. 2, ὥραν pro ἡμέραν.
So the manuscripts. But the editions have ἀρέσῃ (aorist, "may please"). Below, Colbertine 1 has ἐπιμείνωμεν (aorist, "let us persevere"). A little after, Colbertine 2 has ὥραν ("hour") for ἡμέραν ("day").
(printed under page 451; the note runs from the left foot into the right foot) Scripture notes [37] (Eccle. IV, 8) and [38] (Ezech. XVIII) and the Evagrius notes (41)–(42): set under col 870.
VERSIO EVAGRII. coelestibus, se unusquisque consideret, et statim intelliget, parvis aruris et parietibus, vel modica auri portione contempta, nec gloriari se debere, quasi magna dimiserit, nec taedere, quasi parva sit recepturus. Ut enim contemnit aliquis unam aeream drachmam ad drachmas centum aureas conquirendas: ita etiam, qui totius orbis dominium dereliquit, centuplum de melioribus praemiis in sublimi sede recipiet. Ad summum, illud perspicere debemus, quod etsi nostras velimus retentare divitias, lege mortis ab ipsis divellamur inviti, ut in libro Ecclesiastae scriptum est. Cur ergo non facimus de necessitate virtutem? cur non ad lucranda regna coelestia ultro relinquimus, quod lucis istius fine perdendum est? Nihil eorum curae sit monachis, quae secum auferre non possunt: illud potius debemus expetere, quod nos ducat ad coelum; sapientiam scilicet, castitatem, justitiam, virtutem, sensum pervigilem, pauperum curam, fidem in Christo robustam, animum irae victorem, hospitalitatem. Haec sectantes, mansionem nobis in terra quietorum secundum Evangelium praeparabimus. 18. Consideremus Domini esse nos famulos, et servitutem debere ei a quo creati sumus. Ut enim servus praeteriti gratia famulatus, praesens aut futurum non contemnit imperium, nec audet asserere, quod ex labore transacto instantis operis habere debeat libertatem, sed jugi studio, ut in Evangelio scriptum est, eamdem semper exhibet servitutem, ut et domino placere possit, et ne metum lucretur et verbera; sic et nos divinis congruit parere praeceptis: scientes quod aequus ille retributor, in quo quemque invenerit, in eo sit judicaturus, quod prophetica per Ezechielem voce testatur: nam et infelix Judas propter unius noctis impietatem, omni praeteriti temporis labore privatus est. <!-- note: heading printed; block opens "coelestibus," continuing "compensare" from the previous page (no broken word). Footnote calls (41), (42) omitted. Block ends with §18 complete. -->
[37] ‹anchor: in libro Ecclesiastae scriptum est (call not legible at this size)› · call in col 870 (Evagrius's version, full width) Eccle. IV, 8.
Ecclesiastes 4:8.
[38] ‹anchor: in Ezechiele scriptum› · call in col 870 Ezech. XVIII.
Ezekiel 18.
(printed under page 451) Migne's variant notes (38), (39), (40) are called in the Greek of col 869 only: set under col 869.
(41) ‹anchor: curae sit monachis› · call in col 870 (Evagrius's version, full width)
Sic maxima pars manuscriptorum. Bollandus vero, Christianis.
So the greater part of the manuscripts. But Bolland has Christianis ("to Christians").
(printed under page 451)
(42) ‹anchor: hospitalitatem› · call in col 870 (Evagrius's version, full width)
Manuscripti, hospitalem.
The manuscripts have hospitalem ("hospitable").
[Transcriber's note: here the Greek is in the left column (869) and the Latin in the right (870). The scripture reference numbered 38 and Migne's variant note (38) are distinct notes; the scripture note is set here, the variant note under col 869.] (printed under page 451)
[39] ‹anchor: sicut scriptum est (call not legible at this size)› · call in col 871 (Evagrius's version, full width) Rom. VIII, 28.
Romans 8:28.
[40] ‹anchor: mori quotidie testabatur (call not legible at this size)› · call in col 871 (Evagrius's version, full width) I Cor. XV, 31.
1 Corinthians 15:31.
[41] ‹anchor: ad futura perveniamus› · call in col 871 Philipp. III, 14.
Philippians 3:14.
[42] ‹anchor: ut Loti uxor› · call in col 871 Genes. XIX, 26.
Genesis 19:26.
[43] ‹anchor: aptus est regno coelorum› · call in col 871 Luc. IX, 62.
Luke 9:62.
(printed under page 452) Migne's variant notes (43) and (44) are called in the Greek of col 872 only: set under col 872.
(45) ‹anchor: non modo› · call in col 871 (Evagrius's version, full width)
Sic manuscripti. Bollandus vero, hoc modo.
So the manuscripts. But Bolland has hoc modo ("in this way").
(printed under page 452)
(46) ‹anchor: jugi exspectatione› · call in col 871 (Evagrius's version, full width)
Ita omnes manuscripti. Bollandus, meditatione, minus recte.
So all the manuscripts. Bolland has meditatione ("meditation"), less correctly.
(printed under page 452)
(47) ‹anchor: major formido› · call in col 871 (Evagrius's version, full width)
Bollandus, formido judicii, manuscripti ut in textu.
Bolland has formido judicii ("dread of judgement"); the manuscripts as in the text.
[Transcriber's note: here the Latin is in the left column (871) and the Greek in the right (872). The scripture reference numbered 43 and Migne's variant note (43) are distinct notes; the scripture note is set here, the variant note under col 872.] (printed under page 452)
(43) ‹anchor: τὸ λεῖον› · call in col 872 (Greek text variant)
Sic Reg. 1 et 2. Alii et editi, πλεῖον, minus recte.
So Royal 1 and 2. Others and the editions have πλεῖον ("more"), less correctly.
(printed under page 452)
(44) ‹anchor: ἐπὶ τὰ ἔμπροσθεν› · call in col 872 (Greek text variant)
Haec, ἐπὶ τὰ ἔμπροσθεν, desunt in Regio secundo et Colbert. 2. Infra Regius primus et Colbertinus secundus, ἐπιβαλών, editi vero βαλών. Mox αὐτοῦ legebatur in editis post χεῖρα, sed deest in Regio secundo et Colbertin. 2. Ibidem Colbert. 2, εἰς τὴν βασιλείαν.
These words, ἐπὶ τὰ ἔμπροσθεν ("to what lies ahead"), are lacking in the second Royal and Colbertine 2. Below, the first Royal and the second Colbertine have ἐπιβαλών ("having put to"), but the editions βαλών ("having put"). Just after, αὐτοῦ ("his") used to be read in the editions after χεῖρα ("hand"), but it is lacking in the second Royal and Colbertine 2. In the same place Colbertine 2 has εἰς τὴν βασιλείαν ("for the kingdom").
(printed under page 452; the note runs from the left foot into the right foot) Scripture notes [39]–[43] and the Evagrius notes (45)–(47): set under col 871.
VERSIO EVAGRII. 19. Idcirco tenendus est continuus instituti rigor, habentibus Deum auxiliatorem, sicut scriptum est, quia omni proponenti bonum Deus cooperatur. Ad inertiam autem calcandam Apostoli praecepta replicemus, quibus se mori quotidie testabatur: similiter et nos humanae conditionis vitam ancipitem retractantes, non peccabimus: cum enim excitati a somno, ad vesperam nos pervenire dubitemus, et quieti corpora concedentes, de lucis non confidamus adventu, et ubique naturae ac vitae incertae memores, Dei nos intelligamus providentia gubernari; non modo (45) non delinquemus, aut aliqua fragili cupiditate raptabimur; sed nec irascemur quidem adversus aliquem, nec terrenos congregare thesauros ambiemus: quin potius metu quotidiani recessus, et sejungendi corporis jugi exspectatione (46), omnia caduca calcabimus. Cessabit mulierum amor, libidinis exstinguetur incendium, invicem nobis debita nostra donabimus. ante oculos semper habentes ultimae retributionis adventum: quia major formido (47) et poenarum timor horridus, simul et lubricae carnis incentiva dissolvit, et ruentem animam quasi ex aliqua rupe sustentat. 20. Ideoque precor ut ad finem propositi omni labore tendamus, nemo post tergum respiciens Lot imitetur uxorem, praesertim cum Dominus dixerit, Nullum ponentem manum super aratrum et respicientem retrorsum, dignum esse regno coelorum: respicere autem retrorsum nihil aliud est, quam in eo poenitere quod coeperis, et mundanis rursus desideriis obligari. Nolite, quaeso, virtutis tanquam impossibile nomen pavere, nec peregrinum vobis, aut procul positum videatur hoc studium, quod ex nostro pendet arbitrio: hujus operis homini inserta natura est, et ejusmodi res est quae nostram tantummodo exspectat voluntatem. Graeci studia transmarina sectentur, et in alieno orbe constitutos, inanium litterarum <!-- note: footnote calls (45), (46), (47) kept inline as printed. Block ends mid-word "littera-". Block begins with para 19 on this page. -->
(47) ‹anchor: ἀποδημῆσαι› · call in col 873 (Greek text variant)
Colbertinus secundus, οὐδὲ ἀποδημίας.
The second Colbertine has οὐδὲ ἀποδημίας ("nor of going abroad").
(printed under page 453)
(48) ‹anchor: ἡμῶν μόνου› · call in col 873 (Greek text variant)
In Colbertinus 2 μόνου deest. Reg. 2 habet μόνον.
In Colbertine 2 μόνου is lacking. Royal 2 has μόνον ("only").
(printed under page 453)
(49) ‹anchor: ποριστέον τὸ πρᾶγμα› · call in col 873 (Greek text variant)
Colbertin. 2, ἔξωθεν ἡμῶν ἐστι τὸ πρᾶγμα. Infra Reg. 2 et Colbertin. 2, παραθήκην.
Colbertine 2 has ἔξωθεν ἡμῶν ἐστι τὸ πρᾶγμα ("the thing is outside us"). Below, Royal 2 and Colbertine 2 have παραθήκην ("deposit").
(printed under page 453)
(50) ‹anchor: οὕτως οὖσαν› · call in col 873 (Greek text variant; in the full-width line)
Regius 2 et Colbertin. 2, οὖσαν τὴν ψυχὴν ὥσπερ.
Royal 2 and Colbertine 2 have οὖσαν τὴν ψυχὴν ὥσπερ ("the soul being as").
(printed under page 453)
(51) ‹anchor: πάσῃ φυλακῇ τηρῶμεν› · call in col 873 (Greek text variant)
Regius secundus et Colbert. 2, τηρήσωμεν. Infra iidem cum Colbertino 3, καὶ πρὸς τούτους. Editi et alii, καὶ πρὸς τούτοις. Mox ἐστίν deest in Colbertino secundo.
The second Royal and Colbertine 2 have τηρήσωμεν (aorist, "let us keep"). Below, the same with Colbertine 3 have καὶ πρὸς τούτους ("and against these"); the editions and others, καὶ πρὸς τούτοις ("and besides these"). Just after, ἐστίν is lacking in the second Colbertine.
(printed under page 453; the note runs from the left foot into the right foot) [Transcriber's note: Migne prints a second note numbered (47) here, after the (47) of page 452; set as printed.] Scripture notes [44]–[48] and the Evagrius note (52): set under col 874.
VERSIO EVAGRII. quaerant magistros: nobis vero nulla proficiscendi, nulla transfretandi fluctus necessitas imminet, in omni sede terrarum constituta sunt regna coelorum. Unde et Dominus in Evangelio ait: Regnum Dei intra vos est: virtus quae in nobis est, mentem tantum requirit humanam. Cui enim dubium est, quin naturalis animae puritas, si nulla fuerit extrinsecus sorde polluta, fons sit et origo omnium virtutum? Bonam eam necesse est creaverit bonus auctor. Quod si forte cunctabimur, audiamus Jesum filium Nave populo dicentem: Rectum facite cor vestrum ad Dominum Deum Israel. Nec Joannes dissonam tulit de virtute sententiam, praedicans: Rectas facite semitas vestras (52). Siquidem hoc est rectam esse animam, cum ejus principalis integritas nulla vitiorum labe maculatur. Si naturam mutaverit, perversa tunc dicitur; si bona conditio servetur, et virtus est. Animam nostram commendavit nobis Deus: servemus depositum, quale accepimus: nemo causari potest extrinsecus situm, quod in se nascitur: facturam suam, qui fecit, agnoscat: opus suum inveniat, ut creavit: sufficit nobis naturalis ornatus: ne deturpes, homo, quod tibi largitio divina concessit: opera Dei immutare velle, polluere est. 21. Illud etiam sollicite providere debemus, ut tyrannicam irae superemus insaniam, quia scriptum est: Iracundia viri justitiam Dei non operatur; et iterum: Desiderium concipiens parit peccatum, quo perfecto, mors gignitur. Divinae vocis praeceptum est, ut jugi custodia tueamur animam nostram, et ad profectum <!-- note: block begins mid-word "rum" continuing "littera-" from p452. Footnote call (52) kept as printed; scripture superscript calls not legible in block, none set. "velle" — the letters look broken ("veHe") in the scan; read as velle, UNSURE. Block ends with "pro-" (printed "pro." at line end). -->
[44] ‹anchor: Regnum Dei intra vos est (call not legible at this size)› · call in col 874 (Evagrius's version, full width) Luc. XVII, 21.
Luke 17:21.
[45] ‹anchor: ad Dominum Deum Israel (call not legible at this size)› · call in col 874 (Evagrius's version, full width) Josue XXIV, 23.
Joshua 24:23.
[46] ‹anchor: Rectas facite semitas vestras (call not legible at this size)› · call in col 874 (Evagrius's version, full width) Matth. III, 4.
Matthew 3:4 [as printed; the verse quoted is 3:3].
[47] ‹anchor: generat mortem› · call in col 874 Jac. I, 20, 15.
James 1:20, 15.
[48] ‹anchor: ut scriptum est› · call in col 874 Prov. IV, 23.
Proverbs 4:23.
(printed under page 453) Migne's variant notes (47)–(51) are called in the Greek of col 873 only: set under col 873.
(52) ‹anchor: semitas vestras› · call in col 874 (Evagrius's version, full width)
Sic ferme omnes manuscripti. Bollandus, ejus.
So nearly all the manuscripts. Bolland has ejus ("his").
[Transcriber's note: here the Greek is in the left column (873) and the Latin in the right (874). The scripture references numbered 47 and 48 are distinct from the variant notes (47) and (48); the scripture notes are set here, the variant notes under col 873.] (printed under page 453)
(49) ‹anchor: not visible in the page foot› · call in col 875
Ephes. vi, 12.
Ephesians 6:12.
(printed under page 454)
(50) ‹anchor: cogitationes ejus› · call in col 875
II Cor. ii, 11.
2 Corinthians 2:11.
(printed under page 454)
(57) ‹anchor: industria perducamus› · call in col 875-876 (Versio Evagrii, set full width)
Sic manuscripti. Bollandus, et ad perfectam cum omni cautela et astutia perducamus. Mox manuscripti omnes, sine foedere. Bollandus, sine intermissione.
So the manuscripts. Bolland: "and let us bring it to perfection with all caution and astuteness." Just after, all the manuscripts: "without truce." Bolland: "without intermission."
(printed under page 454)
(58) ‹anchor: ejus constitutione› · call in col 875-876 (Versio Evagrii, set full width)
Sic manuscripti. Bollandus, institutione. Mox manuscripti, principium. Bollandus, principia.
So the manuscripts. Bolland: "institutione" (by his establishing). Just after, the manuscripts: "principium" (beginning, singular). Bolland: "principia" (plural).
(printed under page 454)
(59) ‹anchor: nunc nostri› · call in col 875-876 (Versio Evagrii, set full width)
Sic mss. Bollandus vero, de nobis. Mox Bollandus, universa mala, sed vox, mala, deest in pluribus mss.
So the manuscripts. But Bolland: "de nobis" (on our account). Just after, Bolland: "universa mala" (all evils), but the word "mala" is missing in most manuscripts.
(printed under page 454)
(60) ‹anchor: esse leniores› · call in col 875-876 (Versio Evagrii, set full width)
Ita quidam manuscripti rectius, ni fallor, quam alii, qui habent leviores. Infra quidam manuscripti, divisa, contra singulas.
So some manuscripts, more correctly, unless I am mistaken, than others, which have "leviores" (lighter). Below, some manuscripts: "divisa, contra singulas" (divided, against each one).
(printed under page 454)
(61) ‹anchor: invicem instruere› · call in col 875-876 (Versio Evagrii, set full width)
Quidam manuscripti, instituere.
Some manuscripts: "instituere" (to train).
(printed under page 454)
(53) ‹anchor: τοῦ σκότους τούτου› · call in col 876 (Greek text variant)
Regius codex, σκότους τοῦ αἰῶνος τούτου.
The Royal codex: "of the darkness of this age."
(printed under page 454)
(54) ‹anchor: τοῦτο γινώσκωμεν› · call in col 876 (Greek text variant)
Sic Reg. 1, 2, et Colbert. 3. Editi, γινώσκομεν.
So Royal 1 and 2 and Colbert 3. The printed editions: γινώσκομεν ("we know").
(printed under page 454)
(55) ‹anchor: τίνες μὲν αὐτῶν› · call in col 876 (Greek text variant)
Sic Reg. 2. et Colbert. 2. In editis, αυτων deest.
So Royal 2 and Colbert 2. In the printed editions αὐτῶν ("of them") is missing.
(printed under page 454)
(56) ‹anchor: ὡς τέκνοις› · call in col 876 (Greek text variant; in the full-width line)
Ita omnes ferme manuscripti. Editi vero, σχὼν ὡς τέκνον.
So nearly all the manuscripts. But the printed editions: σχὼν ὡς τέκνον ("having gained, as to a child").
(printed under page 454)
VERSIO EVAGRII. cum omni cautela et industria perducamus (57): quia exercitatos ad supplantandum habemus inimicos, daemones scilicet contra quos nobis, secundum apostolicam contestationem, pugna sine foedere est, ait etenim: Non est nobis colluctatio adversus carnem et sanguinem, sed adversus principatus et potestates hujus mundi, adversus spiritualia nequitiae in coelestibus. Ingens eorum turba istum pervolat aerem, non procul a nobis hostium caterva discurrit. Et diversitatem quidem eorum non est meae parvitatis exponere, sed hanc majoribus concedo rationem: quod autem in promptu est, et ignorare non expedit, dolos scilicet eorum adversum nos compositos, breviter indicabo. 22. Hoc primum debemus mentibus affigere, nihil Deum fecisse quod malum est, nec ab ejus constitutione (58) daemonum coepisse principium: perversitas ista, non naturae, sed voluntatis est vitium. Boni etenim, utpote a Deo conditi, ex proprio mentis arbitrio ad terras ruere de coelis, ibique in coeni sordibus volutati, gentilitatis impias constituere culturas: et nunc nostri (59) torquentur invidia, atque universa commovere non cessant, ne pristinis eorum sedibus succedamus. Diversa autem eorum et partita nequitia est, quidam enim ad summum nocendi verticem pervenere, alii ex comparatione pejorum videntur esse leniores (60): atque omnes pro possibilitate virium, diversa contra singulas causas sumpsere certamina. Idcirco necessarium est donum spirituum discernendorum a Domino petere, ut possimus, tam fraudes eorum quam studia pervidentes, adversus disparem pugnam unum Dominicae crucis elevare vexillum. Hoc munere Paulus accepto, docebat dicens: Non enim ejus ignoramus astutias. Ad cujus exemplum etiam nos oportet ex his quae passi sumus, mutuis nos invicem instruere (61) sermonibus. <!-- note: block begins mid-word "fectum" continuing "pro-" from p453. Footnote calls (57)-(61) kept as printed. "est," printed with a damaged "t" ("es'."); read est. -->
(62) ‹anchor: not visible in the page foot› · call in col 877 (Greek text variant)
In Colbertino 2, οἱ πονηροὶ λογισμοί deest. Reg. 2, οἱ ῥυπαροὶ λογισμοί. Mox editi cum quibusdam manuscriptis, τὰς ἀπειλάς. Reg. 1, Colbertin. 1, 2, et Vatican., τὰς ἐπιβουλάς. Reg. 2, τὰς ὑποβουλάς.
In Colbert 2, οἱ πονηροὶ λογισμοί ("the wicked thoughts") is missing. Royal 2: οἱ ῥυπαροὶ λογισμοί ("the filthy thoughts"). Just after, the printed editions with some manuscripts: τὰς ἀπειλάς ("the threats"). Royal 1, Colbert 1 and 2, and the Vatican manuscript: τὰς ἐπιβουλάς ("the plots"). Royal 2: τὰς ὑποβουλάς ("the promptings").
(printed under page 455)
(63) ‹anchor: not visible in the page foot› · call in col 877 (Greek text variant)
Quidam mss., καὶ ῥυπαρῶς δι' ἡδονῆς.
Some manuscripts: καὶ ῥυπαρῶς δι' ἡδονῆς ("and filthily, through pleasure").
(printed under page 455)
(64) ‹anchor: not visible in the page foot› · call in col 877 (Greek text variant)
Colbert. 2, διὰ τὰς τούτων φαντασίας δειλιᾷν ὀφείλομεν.
Colbert 2: διὰ τὰς τούτων φαντασίας δειλιᾷν ὀφείλομεν ("we ought to be afraid because of their apparitions").
(printed under page 455)
(65) ‹anchor: not visible in the page foot› · call in col 877 (Greek text variant)
Sic Reg. 2 et Colbert. 2. Editi vero, περιφάττει. Infra Regius 2 et Colbertin. 2, μεθ' ἡμέρας. Editi et alii, μεθ' ἡμέραν.
So Royal 2 and Colbert 2. But the printed editions: περιφάττει. Below, Royal 2 and Colbert 2: μεθ' ἡμέρας; the printed editions and the others: μεθ' ἡμέραν ("by day").
(printed under page 455)
(66) ‹anchor: τῆς διανοίας› · call in col 877 (Greek text variant)
Sic Regius secundus et Colbertinus secundus. Editi et alii, μετανοίας. Infra πολλάκις deest in Colbertino secundo. Mox in editis post τοιούτους legebatur εἶναι, quae vox cum desit in Regio secundo et Colbertino secundo, et superflua videatur, expuncta a nobis est.
So the second Royal and the second Colbert manuscript. The printed editions and the others: μετανοίας ("of repentance"). Below, πολλάκις ("often") is missing in the second Colbert. Just after, the printed editions read εἶναι ("to be") after τοιούτους; since that word is missing in the second Royal and the second Colbert, and seems superfluous, we have struck it out.
(printed under page 455)
(67) ‹anchor: διαρριπτοῦνται ἐσχάραι› · call in col 877 (Greek text variant)
Sic manuscripti. Editi vero ὡς ante ἐσχάραι habent. Infra haec, ἡ ψυχὴ αὐτοῦ ἄνθρακες, desunt in editis et in quibusdam mss. Paulo post Reg. 1, μαινόμενος pro φαινόμενος.
So the manuscripts. But the printed editions have ὡς ("as") before ἐσχάραι. Below, the words ἡ ψυχὴ αὐτοῦ ἄνθρακες ("his soul is coals") are missing in the printed editions and in some manuscripts. A little after, Royal 1 has μαινόμενος ("raging") for φαινόμενος ("appearing").
(printed under page 455)
(68) ‹anchor: contra monachos› · call in col 877-878 (Versio Evagrii, set full width)
Post, monachos, Bollandus habet, et virgines Christi, quae desunt in omnibus mss. Infra quidam mss., fidelibus enim.
After "monachos" (monks) Bolland has "et virgines Christi" (and the virgins of Christ), which is missing in all the manuscripts. Below, some manuscripts: "fidelibus enim" (for to the faithful).
(printed under page 455)
VERSIO EVAGRII. 23. Hostile illis contra omnes Christianos, maxime vero contra monachos (68), odium est, eorum somnitis laqueos praetendunt, eorum mentes impiis atque obscenis cogitationibus nituntur evertere. Sed nihil vobis in hoc terroris incutiant, fidelium enim orationibus atque jejuniis ad Dominum statim corruunt. Nec tamen si paululum cessaverint, prorsus plenam putetis esse victoriam: solent etiam saucii gravius assurgere, et mutata arte pugnandi, cum in cogitatione nihil egerint, pavoribus terrent, assumentes nunc mulierum, nunc bestiarum, nunc serpentium formas, nec non et ingentia quaedam corpora, et usque ad tectum domus porrectum caput, infinitas species et militum catervas. Quae omnia ad primum quodque crucis signum evanescunt. His quoque agnitis fallaciarum modis, incipiunt praesagire, et futurorum dierum eventus velle praedicere, cumque et in his contempti fuerint, ipsum jam nequitiae suae principem, ac totius mali summitatem ad subsidium sui certaminis vocant. 24. Crebro denique Antonius talem a se visum diabolum asserebat, qualem et beatus Job, Domino revelante, cognoverat. Oculi ejus ac si species luciferi, ex ore ejus procedunt lampades incensae, crines quoque incendiis sparguntur, et ex naribus ejus fumus egreditur, quasi fornacis aestuantis ardore carbonum: <!-- note: paragraph numeral of the first paragraph is blurred (reads like "25."); set "23." by sequence (22 on p454, 24 follows), UNSURE. "somnitis" as printed (sic). "suae" printed blurred ("su e"). Footnote call (68) kept. Block ends at "carbonum:" with the paragraph continuing on the next page. -->
(51) ‹anchor: flamma de ore ejus egreditur› · call in col 878
Job xli, 9-11.
Job 41:9–11.
(printed under page 455)
(52) ‹anchor: not visible in the page foot› · call in col 879
Job xli, 18-21.
Job 41:18–21.
(printed under page 456)
(53) ‹anchor: not visible in the page foot› · call in col 879
Exod. xv, 9.
Exodus 15:9.
(printed under page 456)
(54) ‹anchor: not visible in the page foot› · call in col 879
Isa. x, 14.
Isaiah 10:14.
(printed under page 456)
(55) ‹anchor: not visible in the page foot› · call in col 879
Job xl, 19-24.
Job 40:19–24.
(printed under page 456)
(56) ‹anchor: not visible in the page foot› · call in col 879
Luc. x, 19.
Luke 10:19.
(printed under page 456)
(73) ‹anchor: maria ut erasa› · call in col 879-880 (Versio Evagrii, set full width)
Sic quidam mss. Bollandus, ut terra, alii mss., ut aera, quae postrema non quadrant cum Graecis.
So some manuscripts. Bolland: "ut terra" (as earth); other manuscripts: "ut aera" (as air); and these last do not agree with the Greek.
(printed under page 456)
(74) ‹anchor: fallit enim semper› · call in col 879-880 (Versio Evagrii, set full width)
Sic manuscripti. Bollandus vero, frequenter.
So the manuscripts. But Bolland: "frequenter" (often).
(printed under page 456)
(75) ‹anchor: se prohibere non potest disputantem› · call in col 879-880 (Versio Evagrii, set full width)
Haec multum breviat Evagrius.
Evagrius greatly abridges this.
(printed under page 456)
(76) ‹anchor: superba jactatio› · call in col 879-880 (Versio Evagrii, set full width)
Sic omnes manuscripti. Bollandus vero, superba jactantia.
So all the manuscripts. But Bolland: "superba jactantia" (proud boasting).
(printed under page 456)
(69) ‹anchor: not visible in the page foot› · call in col 880 (Greek text variant)
Regius 2, et Colbert. 2, τάχα πῶς. Infra χρὴ deest in editis, sed habetur in mss. pene omnibus.
Royal 2 and Colbert 2: τάχα πῶς ("perhaps somehow"). Below, χρή ("one must") is missing in the printed editions, but is found in almost all the manuscripts.
(printed under page 456)
(70) ‹anchor: not visible in the page foot› · call in col 880 (Greek text variant)
Sic editi, et Regius secundus, et Graecus Scripturae textus. At Colbert. 1, φορβειάν. Reg. 1 et Colbertin. 2, 3, φορβέαν. Infra Colbertin. 2, ψελλίῳ, alii ψελίῳ.
So the printed editions, the second Royal, and the Greek text of Scripture. But Colbert 1: φορβειάν (halter); Royal 1 and Colbert 2 and 3: φορβέαν. Below, Colbert 2: ψελλίῳ; others ψελίῳ (with a ring).
(printed under page 456)
(71) ‹anchor: τούτου γνώρισμα› · call in col 880 (Greek text variant)
Colbertinus secundus, καὶ τοῦτο γνώρισμα. Infra idem, ἄσκησιν ἡμῶν.
The second Colbert: καὶ τοῦτο γνώρισμα ("and this is a sign"). Below, the same: ἄσκησιν ἡμῶν ("our discipline").
(printed under page 456)
(72) ‹anchor: φαινόμενον ἐν αὐταῖς› · call in col 880 (Greek text variant)
Regius secundus, φαινόμενον ἐν αὐτοῖς. Colbertin. 2, φαινόμενον αὐτοῖς. Reg. 1, φαινόμενον παρ' αὐτοῖς. Editi et alii, φαινόμενον ἐν αὐταῖς.
The second Royal: φαινόμενον ἐν αὐτοῖς ("appearing in them", masculine/neuter). Colbert 2: φαινόμενον αὐτοῖς. Royal 1: φαινόμενον παρ' αὐτοῖς ("appearing with them"). The printed editions and the others: φαινόμενον ἐν αὐταῖς ("appearing in them", feminine).
(printed under page 456)
VERSIO EVAGRII. anima ejus ut pruna, flamma vero ex ore ejus glomeratur. Cum hujusmodi terroribus visus est princeps daemonum, inquit Antonius, et ingentia saepe, ut dixi, promittens, impietatis suae defuit lingua magniloqua: de qua Dominus triumphavit, ad Job dicens: Arbitratur enim ferrum ut paleas, aeramentum ut lignum putridum, maria ut erasa (73), tartarum profundi tanquam captivum aestimavit, abyssum ut deambulatorium: per prophetam quoque increpat, dicens: Persequens comprehendam et omnem orbem terrarum manu mea ut nidum obtinebo, et ut ova derelicta auferam. Sic iniquus funereas evomens voces, bene viventium aliquos frequenter illaqueat, sed nos nec ejus pollicitationibus credere, nec minas formidare debemus: fallit enim semper (74) nihilque verum promittit. Nam si non mendacia cuncta loqueretur, quomodo talia et tam infinita promittens, hamo crucis ut draco aduncatus a Domino est, et capistro ligatus ut jumentum, et quasi mancipium fugitivum vinctus circulo, et armilla labia perforatus, nullum omnino fidelium devorare permittitur? Nunc miserabilis, ut passer ad ludum irretitus a Christo est; nunc comites suos quasi scorpiones et serpentes, calcaneo Christianorum substratos gemit: ille qui universa maria a se deleta plaudebat: ille qui orbem terrarum manu sua teneri pollicebatur, ecce a vobis vincitur, ecce me adversum se probibere non potest disputantem (75). Contemnenda est, filioli, penitus cum inanibus verbis superba jactatio (76): fulgor ille, quo lucere se simulat, non veri splendor est luminis; sed quibus arsurus est indicat flammas: nam dicto citius recedens, suarum secum refert simulacra poenarum. <!-- note: block continues the paragraph from p455 ("carbonum:"), no new numeral. Footnote calls (73)-(76) kept. "defuit" read from blurred "defurit"; UNSURE. "probibere" as printed (sic, for prohibere). -->
(77) ‹anchor: not visible in the page foot› · call in col 881 (Greek text variant)
Sic Colbert. 2, quem sequimur, quod magis cum Evagrio quadret quam editi qui habent, ταῦτα ἅπερ ἀνέγνωμεν. Πολλάκις δέ. Infra idem solus, ἐγείρουσι εἰς προσευχήν, σχεδὸν μή, mediis omissis.
So Colbert 2, which we follow, since it agrees better with Evagrius than the printed editions, which have ταῦτα ἅπερ ἀνέγνωμεν. Πολλάκις δέ ("these things which we have read. And often"). Below, the same manuscript alone: ἐγείρουσι εἰς προσευχήν, σχεδὸν μή ("they rouse to prayer, almost not"), leaving out what lies between.
(printed under page 457)
(78) ‹anchor: not visible in the page foot› · call in col 881 (Greek text variant)
Regius 1 et Colbert. 2, ψάλλειν.
Royal 1 and Colbert 2: ψάλλειν ("to sing psalms").
(printed under page 457)
(79) ‹anchor: not visible in the page foot› · call in col 881 (Greek text variant)
Sic manuscripti. Editi vero, οὐδίζειν, male.
So the manuscripts. But the printed editions: οὐδίζειν, wrongly.
(printed under page 457)
(80) ‹anchor: not visible in the page foot› · call in col 881 (Greek text variant)
Ita Regius secundus et Colbertinus secundus. Editi, ποιήσαντες.
So the second Royal and the second Colbert. The printed editions: ποιήσαντες ("having made").
(printed under page 457)
(81) ‹anchor: non apparentes› · call in col 881-882 (Versio Evagrii, set full width)
Ita omnes manuscripti, cum Graeco. Bollandus, nonnunquam apparentes.
So all the manuscripts, with the Greek. Bolland: "nonnunquam apparentes" (sometimes appearing).
(printed under page 457)
(82) ‹anchor: nobilium habitu coercent› · call in col 881-882 (Versio Evagrii, set full width)
Sic manuscripti quidam. Editi vero, plerosque etiam, dum se in monachorum nobilium habitu transferunt, monachos coercent.
So some manuscripts. But the printed editions: "and many, too, while they change themselves into the habit of noble monks, they restrain the monks."
(printed under page 457)
VERSIO EVAGRII. 25. Solent etiam cum modulatione non apparentes (81) psallere: proh nefas! ad haec et impuro ore sacra Scripturarum eloquia meditantur. Frequenter legentibus nobis, quasi echo ad extrema verba respondent: dormientes quoque excitant ad orandum, ut totius noctis somnum eripiant: plerosque etiam in monachorum nobilium habitu coercent (82), et pristina, quibus conscii sunt, peccata imputant. Sed spernendae sunt eorum increpationes, et admonitiones jejunandi, vigiliarum quoque fraudulenta suggestio: ob id enim familiares nobis species assumunt, ut affinitate virtutum nocentes, facilius virus interserant et innocentes quosque per speciem honestatis elidant: impossibile postea durumque hoc studium praedicant, ut, dum onerosum esse videtur quod coeptum est, ex desperatione taedium, et ex taedio succedat ignavia. 26. Idcirco propheta missus a Domino, luctuosa denuntians, sublimi voce dicebat: Vae qui potat proximum suum subversione turbida! Hujusmodi enim exhortamenta, depravatoria sunt itineris quod ducit ad coelum. Idcirco cum venisset Dominus ad terras, et vera de eo daemones inviti praedicarent (vere enim <!-- note: footnote calls (81), (82) kept. Block ends mid-sentence at "(vere enim", continuing on the next page. -->
(57) ‹anchor: subversionem turbidam› · call in col 882
Habac. ii, 15.
Habakkuk 2:15.
(printed under page 457)
(58) ‹anchor: Tu es Filius Dei› · call in col 882
Luc. iv, 41.
Luke 4:41.
(printed under page 457)
(59) ‹anchor: not visible in the page foot› · call in col 883
Psal. xlix, 16.
Psalm 49 (50):16.
(printed under page 458)
(60) ‹anchor: not visible in the page foot› · call in col 883
Psal. xxxviii, 2.
Psalm 38 (39):2.
(printed under page 458)
(61) ‹anchor: not visible in the page foot› · call in col 883
Psal. xxxvii, 14.
Psalm 37 (38):14.
(printed under page 458)
(87) ‹anchor: turba› · call in col 883-884 (Versio Evagrii, set full width)
Manuscripti quidam, saepe conturbant et.
Some manuscripts: "saepe conturbant et" (often they throw into confusion, and).
(printed under page 458)
(88) ‹anchor: consuetudine dirigamus› · call in col 883-884 (Versio Evagrii, set full width)
Sic manuscripti omnes. Bollandus vero, ita agamus.
So all the manuscripts. But Bolland: "ita agamus" (let us so act). [The first word is faint in the scan.]
(printed under page 458)
(83) ‹anchor: καὶ ὑποκρίνονται› · call in col 884 (Greek text variant)
Colbert. 2 et Reg. 2, καὶ λαλοῦσι, καὶ θορυβοῦσι, καὶ ὑποκρίνονται. In editis haec, καὶ λαλοῦσι, καὶ θορυβοῦσι, desunt. Infra Regius primus, secundus et Colbertinus secundus, ἀφρόνως, ut legit Evagrius. Editi vero et alii, ἀφθόνως. Evagrius habet, manus apprehendunt, quod non comparet in Graeco.
Colbert 2 and Royal 2: καὶ λαλοῦσι, καὶ θορυβοῦσι, καὶ ὑποκρίνονται ("and they talk, and they make a din, and they play-act"). In the printed editions the words καὶ λαλοῦσι, καὶ θορυβοῦσι are missing. Below, the first and second Royal and the second Colbert: ἀφρόνως ("senselessly"), as Evagrius read. But the printed editions and the others: ἀφθόνως ("abundantly"). Evagrius has "manus apprehendunt" (they seize hands), which does not appear in the Greek.
(printed under page 458)
(84) ‹anchor: ὡς Θεὸς› · call in col 884 (Greek text variant)
Sic omnes ferme mss. et Evagrius. Editi, ὁ Θεός.
So nearly all the manuscripts, and Evagrius. The printed editions: ὁ Θεός ("God").
(printed under page 458)
(85) ‹anchor: Καὶ ἐγενήθην› · call in col 884 (Greek text variant)
Regius 1, 2, ἐγενόμην. Infra Colbert. 2. εἰς προσευχήν. Paulo post idem, τῆς ἀσκήσεως ἡμῶν.
Royal 1 and 2: ἐγενόμην ("I became"). Below, Colbert 2: εἰς προσευχήν ("to prayer"). A little after, the same: τῆς ἀσκήσεως ἡμῶν ("of our discipline").
(printed under page 458)
(86) ‹anchor: ὅμως ὡς τύραννος› · call in col 884 (Greek text variant)
Sic Regius secundus et Colbertin. 2. Editi, ὁ τύραννος. Infra Regius secundus, ἕκαστος ἡμῶν. Mox post λογιζέσθω legebatur οὕτως in editis et quibusdam mss., sed deest in Regio 1, 2, et in Colbertino secundo.
So the second Royal and Colbert 2. The printed editions: ὁ τύραννος ("the tyrant"). Below, the second Royal: ἕκαστος ἡμῶν ("each of us"). Just after, after λογιζέσθω ("let him consider") the printed editions and some manuscripts read οὕτως ("thus"), but it is missing in Royal 1 and 2 and in the second Colbert.
(printed under page 458)
VERSIO EVAGRII. dicebant : Tu es Christus Filius Dei vivi), vociferantium ora claudebat, qui vinctas hominum linguas solvebat, ne cum praeconio veri perversitatis venena miscerent, et ut nos ejus exemplo, etiamsi profutura suaderent, in nullo his commodaremus assensum. Quia profecto non congruit nos post libertatem a Domino concessam et Scripturarum praecepta vitalia, a diabolo vivendi capere consilia, qui suum deserens ordinem, sacrum Christi temeravit imperium, propterea etiam Dominus eum de Scripturis loquentem jubebat tacere, quia peccatori dicit Deus : Quare tu enarras justitias meas, et assumis testamentum meum per os tuum? Omnia daemones simulant : colloquuntur saepe cum fratribus, saepe cum turba inconditos excitant sonitus, manus apprehendunt, sibilant, insipienter cachinnant, ut vel in puncto peccati Christianum pectus introeant, cumque ab universis fuerint repulsi, ad extremum debilitatem suam lamentatione testantur. 27. Et Dominus quidem quasi Deus, et suae conscius majestatis, obmutescere his imperabat : nos autem vestigiis sanctorum inhaerentes, eamdem gradiamur viam, qui memoratas subtilius fallacias pervidentes, canebant : Cum consisteret adversum me peccator, obmutui et humiliatus sum, et silui a bonis; et iterum : Ego vero tanquam surdus non audiebam, et sicut mutus non aperiens os suum, et factus sum ut homo non audiens. Christus silentium, ut Dominus, imperavit, nos diabolo nihil credamus, et vincemus : si orare compellunt, si jejunia suadent, non ex eorum nos monitis, sed ex nostra consuetudine dirigamus. Denique etiam si irruentes mortem nobis intentare videantur, ridendi potius sunt quam timendi; quia, cum sint debiles, minantur cuncta, nec faciunt. 28. Equidem de istis jam transitorie me dixisse memini, tamen eadem nunc explicanda sunt latius, quia non mediocrem affert repetitio cautelam. Adveniente Domino destructus est inimicus, et omne penitus ejus robur elanguit. Propter quod pristinae virtutis memor, quasi tyrannus jam senescens, cum <!-- note: block begins mid-sentence ("dicebant :") continuing from the previous page. Footnote calls (87), (88) and scripture-note superscripts omitted as apparatus. "homc" printed (blurred) for "homo", set "homo" — UNSURE; "ouam" blurred, set "quam"; "affert repetitio" read through a print speck. Page ends with complete word "cum" mid-sentence. -->
(89) ‹anchor: not visible in the page foot› · call in col 885 (Greek text variant)
Regius secundus et Colbert. 2, δειλοί εἰσι. In iisdem infra ἑαυτῶν deest.
The second Royal and Colbert 2: δειλοί εἰσι ("they are cowards"). In the same, below, ἑαυτῶν ("of themselves") is missing.
(printed under page 459)
(90) ‹anchor: not visible in the page foot› · call in col 885 (Greek text variant)
Sic Regius primus, secundus, et Colbertinus secundus; in editis περισπούδαστον deest. Infra Colbertinus secundus, οὐκ ἂν ἔμελλον, sed ἂν in aliis deest.
So the first and second Royal and the second Colbert; in the printed editions περισπούδαστον ("eagerly pursued") is missing. Below, the second Colbert: οὐκ ἂν ἔμελλον ("they would not be about to"); but ἄν is missing in the others.
(printed under page 459)
(91) ‹anchor: οὐδὲν δύνανται› · call in col 885 (Greek text variant)
Sic Regius secundus et Colbertinus secundus. Editi vero et alii, οὐ δύναται.
So the second Royal and the second Colbert. But the printed editions and the others: οὐ δύναται ("he cannot").
(printed under page 459)
(92) ‹anchor: ὡς βούλεται› · call in col 885 (Greek text variant)
Colbertin. secundus, εὐθέως ὃ βούλεται. Mox Reg. 2, quem sequimur, καταχρᾶται. Editi, καταχρῆται. Regius primus, κέχρηται. Colbertin. 2, κατακέχρηται.
The second Colbert: εὐθέως ὃ βούλεται ("at once what he wishes"). Just after, Royal 2, which we follow: καταχρᾶται ("he uses to the full"). The printed editions: καταχρῆται. The first Royal: κέχρηται ("he has used"). Colbert 2: κατακέχρηται.
(printed under page 459)
VERSIO EVAGRII. fuisse se videat, in perniciem grassatur humanam, nec tamen potest firmum Deo pectus cogitationum et caeterarum fraudum arte pervertere. Nam luce clarius est quoniam adversarii nostri, cum nec humana carne sint septi, ut causari valeant idcirco nos a se non posse superari, quia clauso ostio introire non valeant : et revera si fuissent hoc fragili corpore colligati, obserato introitu, iisdem negaretur accessus : cum autem, ut diximus, hoc impedimento sint liberi, et obstructa penetrent, atque in omni licenter volitent aere; manifestum est ob enervationem eorum permanere corpus Ecclesiae illaesum. Denique satellites impii cum principe suo diabolo, quem Salvator in Evangelio homicidam et patrem malitiae ab initio fuisse firmat, nobis adversum se fortiter dimicantibus, nullo modo cessissent, si potestas eorum non fuisset ablata. Nam, si mentior, cur nobis Satanas parcis, qui ubique discurris? Cur qui nullo clauderis loco, adversum te bene viventium et disputantium non potes labefactare constantiam? Sed fortasse nos diligis, quos quotidie conaris obruere, aut credibile est te esse bonitatis magistrum, et favere magis optimis, quam nocere? Et quid tam charum tibi esse potest, quam laedere, maxime eos, qui tuis sceleribus viriliter repugnant, secundum quod scriptum est : quia abominatio est pietas peccatori? Quis tam fecundum ad malitiam possidet pectus? quis tam meditatas implere conatur insidias? scimus te impurissimum cadaver : scimus quia idcirco vivimus Christiani, et contra te nobis est secura congressio, quia infirmatus es a Domino. Ideo de tuis confoderis jaculis, quia minitationem tuam non sequitur effectus : quod si fallimur, cur cum terrore simulato, cur magnitudine corporum nostram aggrederis fidem? Si <!-- note: block begins with a whole word ("fuisse"), continuing the sentence from the previous page. Scripture-note superscripts omitted as apparatus. UNSURE: the mark after "diligis" is blurred, comma or full stop (set comma). Page ends mid-sentence with the complete word "Si". -->
(62) ‹anchor: not visible in the page foot› · call in col 886
Joan. viii, 44.
John 8:44.
(printed under page 459)
(63) ‹anchor: pietas erga Deum› · call in col 886
Eccli. i, 32.
Ecclesiasticus (Sirach) 1:32.
(printed under page 459)
(64) ‹anchor: not visible in the page foot› · call in col 887
IV Reg. xix, 35.
4 Kings (2 Kings) 19:35.
(printed under page 460)
(65) ‹anchor: not visible in the page foot› · call in col 887
Job i, 15-22; ii, 1-7.
Job 1:15–22; 2:1–7.
(printed under page 460)
(66) ‹anchor: in porcos abire› · call in col 887
Matth. viii, 31.
Matthew 8:31.
(printed under page 460)
(98) ‹anchor: contra sues› · call in col 887-888 (Versio Evagrii, set full width)
Aliqui codices contra oves suas.
Some codices: "contra oves suas" (against his sheep).
(printed under page 460)
(93) ‹anchor: not visible in the page foot› · call in col 888 (Greek text variant)
Sic Regius secundus et Colbertin. 2. Editi, ἐκφοβεῖν μόνον πειράζουσιν.
So the second Royal and Colbert 2. The printed editions: ἐκφοβεῖν μόνον πειράζουσιν ("they only try to frighten").
(printed under page 460)
(94) ‹anchor: not visible in the page foot› · call in col 888 (Greek text variant)
Regius secundus et Colbertinus secundus, παραδούς. Infra Regius primus et Colbertinus secundus, καὶ λαβὼν πεποίηκεν. Regius secundus, καὶ λαβὼν λοιπὸν καὶ πεποίηκε. Editi, καὶ ἔλαβεν.
The second Royal and the second Colbert: παραδούς ("having handed over"). Below, the first Royal and the second Colbert: καὶ λαβὼν πεποίηκεν ("and having received it he did"). The second Royal: καὶ λαβὼν λοιπὸν καὶ πεποίηκε ("and having received it, then he also did"). The printed editions: καὶ ἔλαβεν ("and he received").
(printed under page 460)
(95) ‹anchor: ἐγίνετο ὄλεθρος› · call in col 888 (Greek text variant)
Ὄλεθρος deest in Regio 2 et Colbert. 2.
Ὄλεθρος ("destruction") is missing in Royal 2 and Colbert 2.
(printed under page 460)
(96) ‹anchor: μηδὲ χοίρων› · call in col 888 (Greek text variant)
Sic omnes ferme manuscripti. Editi vero, κατὰ χοίρων. Infra, post ἀνθρώπων, alii codices habent, οὐκ ἔχουσι, alii cum editis, οὐ κυριεύουσι. Infra Reg. 2, et Colbert. 2, μηθ' ὅλως αὐτοὺς προσποιεῖσθαι.
So nearly all the manuscripts. But the printed editions: κατὰ χοίρων ("against swine"). Below, after ἀνθρώπων ("men"), some codices have οὐκ ἔχουσι ("they do not have"), others, with the printed editions, οὐ κυριεύουσι ("they are not masters"). Below, Royal 2 and Colbert 2: μηθ' ὅλως αὐτοὺς προσποιεῖσθαι ("and not to take any notice of them at all").
(printed under page 460)
(97) ‹anchor: τὴν ἄσκησιν κατ' αὐτῶν› · call in col 888 (Greek text variant)
Sic omnes ferme mss. In editis κατ' αὐτῶν deest.
So nearly all the manuscripts. In the printed editions κατ' αὐτῶν ("against them") is missing.
(printed under page 460)
VERSIO EVAGRII. voluntatem sequitur possibilitas, tantum tibi velle sufficiat : is enim potentiae mos est, non extranea fallaciae adjumenta conquirere, sed sua virtute implere quod cupiat. At nunc dum theatrali mutatione formarum, quasi rudem infantiam scenica niteris simulatione deludere, exhaustas vires manifestius probas. Nunquidnam verus ille angelus contra Assyrios missus a Domino, aut populorum eguit societate, aut sonitus quaesivit, aut plausus, et non potius tacitam exercens potestatem, centum octoginta quinque millia hostium, sermone velocius, juxta jubentis Domini prostravit imperium? vos ergo cum fragiles sitis viribus, perpetuus vos consequitur interitus. 29. At dicet aliquis : Cur diabolus egrediens, beati Job omnem in ruinam impulit domum? cur ejus opibus penitus dissipatis, parietum quoque fundamenta subvertens, unum numerosae sobolis coacervavit sepulcrum? cur ipsum ad extremum diri vulneris novitate percussit? Qui hoc opponit, audiat e diverso : non diabolum potuisse hoc, sed Dominum, a quo potestas adversum nos dupliciter datur, vel ad gloriam, si probamur, vel ad poenam, si delinquimus; quin potius ex hoc animadvertat, ne contra unum quidem hominem diabolum quidquam potuisse, si non potestatem accepisset a Domino, nullus enim quod suae ditionis est ab alio deprecatur. Sed quid Job memoro, quem nec expetitum potuit vincere? sed nec contra jumenta quidem ejus, nec contra sues in Evangelio, sine concessu Dei proprium robur exercuit, sicut scriptum est : Daemones autem rogabant eum, dicentes : Si ejicis nos hinc, mitte nos in gregem porcorum. Quomodo igitur, qui porcorum expetunt mortes, imaginem Dei hominem, et tam charum conditori animal, suo valebunt jure pervertere? 30. Magna, dilectissimi, adversus daemones arma sunt, vita sincera et intemerata ad Deum fides. <!-- note: block begins with a whole word ("voluntatem"), continuing the sentence ("Si ...") from the previous page. Footnote call (98) and scripture-note superscripts omitted as apparatus. "domum?" — the mark after "domum" is blurred (read as ?) — UNSURE. -->
(99) ‹anchor: not visible in the page foot› · call in col 889 (Greek text variant)
Reg. 2, ἀπατῶντας. Colbertin. 2, πατοῦντας.
Royal 2: ἀπατῶντας ("deceiving"). Colbert 2: πατοῦντας ("treading").
(printed under page 461)
(1) ‹anchor: not visible in the page foot› · call in col 889 (Greek text variant)
Sic Reg. 2 et Colbert. 2. In editis ἐξουσίαν deest. Infra mss., πρὸ ἡμερῶν, ubi editi, πρὸ ἡμῶν habent.
So Royal 2 and Colbert 2. In the printed editions ἐξουσίαν ("authority") is missing. Below, the manuscripts: πρὸ ἡμερῶν ("days before"), where the printed editions have πρὸ ἡμῶν ("before us").
(printed under page 461)
(2) ‹anchor: τοῦ ὁδεύοντος› · call in col 889 (Greek text variant)
Colbertinus secundus, τούτῳ καὶ ἵππῳ τις ἐπικαθήμενος προοδεύει τοῦ ὁδεύοντος. Regius secundus, τοῦτο καὶ ἵππῳ τις καθήμενος προλέγει τοῦ ὁδεύοντος.
The second Colbert: τούτῳ καὶ ἵππῳ τις ἐπικαθήμενος προοδεύει τοῦ ὁδεύοντος ("in this way one mounted on a horse also goes ahead of the man travelling"). The second Royal: τοῦτο καὶ ἵππῳ τις καθήμενος προλέγει τοῦ ὁδεύοντος ("this too one sitting on a horse announces ahead of the man travelling").
(printed under page 461)
(3) ‹anchor: παῖς τις› · call in col 889 (Greek text variant)
Sic Regius secundus et Colbertin. 2, atque ita legisse videtur Evagrius. Editi et alii, πᾶς τις.
So the second Royal and Colbert 2, and Evagrius seems to have read it so. The printed editions and the others: πᾶς τις ("anyone").
(printed under page 461)
(4) ‹anchor: Credite experto› · call in col 889-890 (Versio Evagrii, set full width)
Sic manuscripti. Bollandus vero, credite mihi experto.
So the manuscripts. But Bolland: "credite mihi experto" (believe me, who have experienced it).
(printed under page 461)
(5) ‹anchor: Christum amorem› · call in col 889-890 (Versio Evagrii, set full width)
Ita omnes pene manuscripti. Bollandus vero, et praecipue purum cor erga Christi amorem.
So almost all the manuscripts. But Bolland: "et praecipue purum cor erga Christi amorem" (and above all a heart pure towards the love of Christ).
(printed under page 461)
VERSIO EVAGRII. Credite experto : pertimescit Satanas recte viventium vigilias, orationes, jejunia, mansuetudinem, voluntariam paupertatem, vanae gloriae contemptum, humilitatem, misericordiam, irae dominatum, et praecipue purum erga Christum amorem novit teterrimus coluber, ex praecepto Domini sub justorum se jacere vestigiis, qui ait : Ecce dedi vobis potestatem calcare super serpentes et scorpiones, et super omnem virtutem inimici. 31. Si autem et divinationem se habere simulantes, venturos fratres nuntiaverint, et adfuerint quos venire praedixerant, nec sic fides est commodanda mendacibus : ob id enim praecessere venientes, ut credulitas sibi pararetur ex nuntio, et postea aditus ex credulitate fallaciae. Verum in hoc nullum Christiano debet esse miraculum, cum non tantum qui levitate naturae per cuncta discurrunt valeant praevenire gradientes, sed homines quoque equorum velocitate praevecti, nuntiant adfuturos. Non enim ea, quae nondum fieri coepta sunt referunt, quia Deus solus conscius est futurorum : sed quorum conspiciunt in actu initium, eorum sibi tanquam fures apud ignaros vindicant notionem. Nam quantos nunc putatis qui possint velocitate puerili istum coetum nostrosque contra se sermones, ante relatum alicujus hic positi, longe manentibus indicare? Hoc quod dico vobis perspicuum fieri potest exemplis. Si quis a <!-- note: block begins a new sentence ("Credite experto"), continuing paragraph 30 from the previous page. Footnote calls (4), (5) and scripture-note superscripts omitted as apparatus. The run "amorem novit teterrimus coluber" is printed without a stop between "amorem" and "novit" — set as printed. Page ends mid-sentence with the complete word "a". -->
(67) ‹anchor: not visible in the page foot› · call in col 890
Luc. x, 19.
Luke 10:19.
(printed under page 461)
(68) ‹anchor: antequam fiant› · call in col 890
Dan. xiii, 42.
Daniel 13:42.
(printed under page 461)
(69) ‹anchor: not visible in the page foot› · call in col 891
II Reg. xviii, 24.
2 Kings (2 Samuel) 18:24.
(printed under page 462)
(10) ‹anchor: jam daemones› · call in col 891-892 (Versio Evagrii, set full width)
Sic manuscripti omnes. Bollandus vero, et hunc daemones.
So all the manuscripts. But Bolland: "et hunc daemones" (and him the demons).
(printed under page 462)
(11) ‹anchor: aerii daemones› · call in col 891-892 (Versio Evagrii, set full width)
Ita manuscripti. Bollandus, sic et daemones.
So the manuscripts. Bolland: "sic et daemones" (so too the demons).
(printed under page 462)
(12) ‹anchor: praesagatorum› · call in col 891-892 (Versio Evagrii, set full width)
Desmar., praesagiorum. Rosweid., praesagitorum, alii cum Bolland., praesagatorum.
Desmares: "praesagiorum" (of presages). Rosweyde: "praesagitorum"; others, with Bolland: "praesagatorum" (of soothsayers).
(printed under page 462)
(13) ‹anchor: aestuantis incendia› · call in col 891-892 (Versio Evagrii, set full width)
Sic omnes pene manuscripti. Bollandus, incendium.
So almost all the manuscripts. Bolland: "incendium" (the burning, singular).
(printed under page 462)
(6) ‹anchor: not visible in the page foot› · call in col 892 (Greek text variant)
Sic omnes pene mss. Editi, ἐροῦνται. Mox Colb. 2, ἄλλοις. Alii, ἀλλήλοις. Mox quidam manuscripti, ἀπατῶσιν. Alii cum editis, ἀπατῶνται.
So almost all the manuscripts. The printed editions: ἐροῦνται. Just after, Colbert 2: ἄλλοις ("to others"); the others: ἀλλήλοις ("to one another"). Just after, some manuscripts: ἀπατῶσιν ("they deceive"); others, with the printed editions: ἀπατῶνται ("they are deceived").
(printed under page 462)
(7) ‹anchor: not visible in the page foot› · call in col 892 (Greek text variant)
In editis legebatur οἱ ante παρά, sed deest in Reg. 1, 2 et Colbert. 2. Infra idem, Οὐδὲν ἄρα.
In the printed editions οἱ was read before παρά, but it is missing in Royal 1 and 2 and Colbert 2. Below, the same: Οὐδὲν ἄρα ("nothing, then").
(printed under page 462)
(8) ‹anchor: ταῦτα διαβάλλουσι› · call in col 892 (Greek text variant)
Regius primus, διαλαλοῦσι.
The first Royal: διαλαλοῦσι ("they talk about").
(printed under page 462)
(9) ‹anchor: ἐκ θείας ἐπιπνοίας› · call in col 892 (Greek text variant)
Sic Regius secundus et Colbertin. 2, recte. Editi vero, προνοίας.
So the second Royal and Colbert 2, rightly. But the printed editions: προνοίας ("providence").
(printed under page 462)
VERSIO EVAGRII. Thebaide aut alicujus regionis oppido coeperit proficisci et hunc jam daemones viderint in itinere ambulantem, pernicitate memorata possunt praedicere venientem. 32. Ita et de Nili inundatione solemni, cum multas in Aethiopia viderint pluvias, e quibus fluvius intumescens, ultra alveum effluere consuevit, praecurrentes ad Aegyptum, nuntiant amnis adventum : hoc autem et homines, si illis celeritatis esset tantae natura, facile nuntiarent : ut enim speculator beati David ad verticem loci celsioris ascendens, prior quam hi qui in terra erant, prospiciens venientes, non quaedam incerta de futuris, sed de his qui venire coeperant, nuntiabat : sic et aerii daemones cura pervigili omnia considerantes, rapido cursu sibi invicem nuntiant : sed si forte contigerit, ut Dei nutu ad finem coepta non veniant : hoc est si aut viator e media regrediatur via, aut suspensae nubibus aquae ad alium coeli cardinem deferantur, tunc decipientium una cum credentibus error aperitur. 33. Haec gentilitatis fuere principia, his praesagatorum dolis apud delubra daemonum quondam credebantur oracula; quae adventu Domini nostri Jesu Christi indicto sibi silentio, obmutuerunt, suosque perdidere captivos. Quis, rogo, aut medicum ex observatione morborum, cum animae aestuantis incendia de venarum pulsu levi digitorum scrutatur attactu, divinam arbitratur habere notitiam? quis gubernatorem navigationis suae viam inter coeli sidera requirentem majestatis honore veneratur? quis agricolam de aridis aestatis fervoribus, aut de hiemali aquarum largitate vel frigore disputantem, non potius experientia <!-- note: block begins with a whole word ("Thebaide", initial T badly inked), continuing the sentence ("Si quis a") from the previous page. Footnote calls (10)–(13) and scripture-note superscript omitted as apparatus. Ligatures spelled out (Aethiopia, Aegyptum, coeli, coepta). Page ends mid-sentence with the complete word "experientia". -->
(14) ‹anchor: not visible in the page foot› · call in col 893 (Greek text variant)
Sic Reg. 2, et Colbert. 2. Haec, οὐδὲ διὰ ταῦτα, desunt in edit.
So Royal 2 and Colbert 2. The words οὐδὲ διὰ ταῦτα ("nor for these things") are missing in the printed editions.
(printed under page 463)
(15) ‹anchor: not visible in the page foot› · call in col 893 (Greek text variant)
Colbert. 1, 2 3, et Reg. 2, καθαρεύσασα.
Colbert 1, 2 and 3, and Royal 2: καθαρεύσασα ("having been kept pure").
(printed under page 463)
(16) ‹anchor: not visible in the page foot› · call in col 893 (Greek text variant)
Sic Regius secundus et Colbert. 2. In editis et aliis τὰ κατά deest. Mox iidem, περὶ αὐτήν, soli.
So the second Royal and Colbert 2. In the printed editions and the others τὰ κατά is missing. Just after, the same two alone: περὶ αὐτήν ("about it").
(printed under page 463)
(17) ‹anchor: προσποιεῖσθε τούτους› · call in col 893 (Greek text variant)
Sic Regius secundus et Colbertin. secundus. Editi et alii, τούτοις.
So the second Royal and the second Colbert. The printed editions and the others: τούτοις (dative).
(printed under page 463)
(18) ‹anchor: quae veniant› · call in col 893-894 (Versio Evagrii, set full width)
Sic mss. fere omnes. Bollandus vero, curandum est non praescire quae veniunt. Paulo post manuscripti, nec instituti boni. Bollandus, nec institutionibus bonis. Infra omnes manuscripti, assumit. Bollandus, assumat.
So nearly all the manuscripts. But Bolland: "curandum est non praescire quae veniunt" (we must take care not to foreknow the things that are coming, indicative). A little after, the manuscripts: "nec instituti boni" (nor of the good way of life); Bolland: "nec institutionibus bonis" (nor by good institutions). Below, all the manuscripts: "assumit" (takes up); Bolland: "assumat" (subjunctive).
(printed under page 463)
(19) ‹anchor: variis saltationibus› · call in col 893-894 (Versio Evagrii, set full width)
Ita manuscripti. Bollandus vero, simulationibus.
So the manuscripts. But Bolland: "simulationibus" (with pretences).
(printed under page 463)
(20) ‹anchor: neque clamabunt› · call in col 893-894 (Versio Evagrii, set full width)
Ita omnes manuscripti. Bollandus autem, non contendunt, neque clamant.
So all the manuscripts. But Bolland: "non contendunt, neque clamant" (they do not contend, nor cry out, present tense).
(printed under page 463)
VERSIO EVAGRII. laudat, quam Dei consecrat nomine? Verum, ut concedamus paulisper vera daemones nuntiare, respondete mihi quis fructus est nosse venientia? nunquid aut sciens haec aliquando laudatus, aut punitus est nesciens? In hoc unusquisque sibi praeparat, seu tormenta, seu gloriam, si vel negligat Scripturarum mandata, vel faciat. Nullus ob id nostrum hanc arripuit vitam, ut habeat praescientiam futurorum; sed ut praeceptis Domini obediens, amicus esse incipiat de servo. 34. Curandum est ergo non praescire quae veniant, sed implere quae justa sunt; nec instituti boni hanc flagitare mercedem, cum magis debeamus victoriam contra diabolum ab auxiliatore Domino postulare; sed si forte aliquis hoc libenter assumit, ut futura cognoscat, habeat purum cor; quia credo animam Deo servientem, si in ea perseveraverit integritate qua nata est, plus scire posse quam daemones : talis erat anima Elisei, quae aliis incognitas virtutes videbat. 35. Nunc jam caeteras vobis daemonum explicabo fallacias : solent, nocte venientes, angelos Dei se fingere, laudare studium. mirari perseverantiam, futura praemia polliceri : quos cum videritis, tam vos, quam domos vestras crucis armate signaculo, et confestim dissolventur in nihilum : quia metuunt illud tropaeum in quo Salvator aereas exspolians potestates, eas fecit ostentui : solent etiam variis saltationibus membra torquere, et nostris procaciter offerre se visibus, ut mentem pavore, corpus horrore concutiant : sed et in hoc fides Deo tuta fugat eos quasi infirma ludibria. Non est autem difficilis bonorum spirituum malorumque discretio, quae sic Deo tribuente panditur. Sanctorum angelorum amabilis et tranquillus aspectus est, quia non contendent neque clamabunt, neque audiet aliquis vocem eorum : <!-- note: block begins with a whole word ("laudat"), continuing the sentence from the previous page. Footnote calls (18)–(20) left out as apparatus. "studium. mirari": the full stop before the lower-case word is set as printed (likely a misprint for a comma). The page ends mid-sentence after "eorum :". -->
(70) ‹anchor: not visible in the page foot› · call in col 894
IV Reg. v, 26.
4 Kings (2 Kings) 5:26.
(printed under page 463)
(71) ‹anchor: not visible in the page foot› · call in col 894
IV Reg. vi, 17.
4 Kings (2 Kings) 6:17.
(printed under page 463)
(72) ‹anchor: not visible in the page foot› · call in col 895
Isa. xlii, 2.
Isaiah 42:2.
(printed under page 464)
(73) ‹anchor: not visible in the page foot› · call in col 895
Luc. i, 13.
Luke 1:13.
(printed under page 464)
(74) ‹anchor: not visible in the page foot› · call in col 895
Matth. xxviii, 5.
Matthew 28:5.
(printed under page 464)
(75) ‹anchor: not visible in the page foot› · call in col 895
Luc. ii, 10.
Luke 2:10.
(printed under page 464)
(25) ‹anchor: indisciplinatorum› · call in col 895-896 (Versio Evagrii, set full width)
Indisciplinatorum deest in omnibus quos vidimus mss., sed legitur in editis et in Graeco.
"Indisciplinatorum" (of undisciplined [youths]) is missing in all the manuscripts we have seen, but it is read in the printed editions and in the Greek.
(printed under page 464)
(26) ‹anchor: horrori concepto› · call in col 895-896 (Versio Evagrii, set full width)
Sic duo manuscripti. Alii, horrore concepto. Editi, horrore conceptum.
So two manuscripts. Others: "horrore concepto" (the dread conceived, ablative). The printed editions: "horrore conceptum".
(printed under page 464)
(21) ‹anchor: not visible in the page foot› · call in col 896 (Greek text variant)
Regius secundus et Colbertin. 2, δι' ἑαυτῆς.
The second Royal and Colbert 2: δι' ἑαυτῆς ("through itself").
(printed under page 464)
(22) ‹anchor: not visible in the page foot› · call in col 896 (Greek text variant)
Sic Regius secundus et Colbertin. 2. In editis ὁ deest.
So the second Royal and Colbert 2. In the printed editions ὁ ("the") is missing.
(printed under page 464)
(23) ‹anchor: Ἐξ ὧν εὐθὺς› · call in col 896 (Greek text variant)
Ita Regius secundus et Colbertin. 2, εὐθὺς deest in editis et in quibusdam mss.
So the second Royal and Colbert 2; εὐθύς ("at once") is missing in the printed editions and in some manuscripts.
(printed under page 464)
(24) ‹anchor: θεωρήσαντές τινα› · call in col 896 (Greek text variant)
Ita Reg. 2 et Colbert. 2. Editi vero, τινάς.
So Royal 2 and Colbert 2. But the printed editions: τινάς ("some", plural).
(printed under page 464)
VERSIO EVAGRII. verum tacite leniterque properantes, gaudium, exsultationem, fiduciam pectoribus infundunt: siquidem cum illis est Dominus, qui est fons et origo laetitiae. Tunc mens nostra non turbida, sed lenis et placida, angelorum luce radiatur: tunc anima coelestium praemiorum aviditate flagrans, effracto, si posset, humani corporis domicilio, et membris exonerata mortalibus, cum his quos videt, abire festinat ad coelum. Horum tanta benignitas est, ut si quis pro conditione fragilitatis humanae miro fuerit eorum fulgore perterritus, omnem continuo ex corde auferant metum. Ita Gabriel cum Zachariae loqueretur in Templo, et angeli cum divinum Virginis partum pastoribus nuntiarent, et qui Dominici corporis agebant excubias, securis videntium se mentibus ostendentes, ne metuerent, imperabant. Metus enim non tantum ex pavore animi, quantum ex magnarum rerum saepe incutitur aspectu. 36. Pessimorum vero vultus truces, sonitus horridi, sordidi cogitatus, plausus motusque indisciplinatorum adolescentum vel latronum: e quibus confestim timor animae, sensibus torpor incutitur: odium Christianorum, monachorum moeror et taedium, suorum recordatio, metus mortis, cupido nequitiae, lassitudo virtutis, cordis hebetatio. Si igitur post timorem, horrori concepto successerit gaudium, et ad Deum fiducia atque ineffabilis charitas, venisse sciamus auxilium; quia securitas animae praesentis Majestatis indicium est. Sic namque et Abraham patriarcha videns Deum, gavisus est: et Joannes <!-- note: block continues from the previous page mid-sentence ("verum ..."), not mid-word. Footnote calls (25) after "indisciplinatorum" and (26) after "concepto" omitted (they point to excluded apparatus). Ends with a whole word "Joannes", sentence continues on next page. -->
(27) ‹anchor: not visible in the page foot› · call in col 897 (Greek text variant)
Sic omnes manuscripti et editi, praeter Colbertinum secundum, qui habet, Κυριοτόκου. Mox idem, post ἐν ἀγαλλιάσει, habet τὸ βρέφος, omisitque Ἰωάννης supra.
So all the manuscripts and printed editions, except the second Colbert, which has Κυριοτόκου ("of the Mother of the Lord"). Just after, the same has τὸ βρέφος ("the babe") after ἐν ἀγαλλιάσει ("in gladness"), and has left out Ἰωάννης ("John") above.
(printed under page 465)
(28) ‹anchor: not visible in the page foot› · call in col 897 (Greek text variant)
Sic Colbertinus secundus solus, quem tamen sequi visum est. Alii et editi, ὅτ' ἂν τινων. Infra idem, ἀπὸ τῶν τοιούτων.
So the second Colbert alone, which, however, it seemed right to follow. The others and the printed editions: ὅτ' ἂν τινων ("whenever of some"). Below, the same: ἀπὸ τῶν τοιούτων ("from such").
(printed under page 465)
(29) ‹anchor: not visible in the page foot› · call in col 897 (Greek text variant)
Sic Regius secundus, Colbertinus secundus et Vaticanus. In editis et aliis, παρ' αὐτοῖς deest. Mox editi, ὁ Κύριος οὐ συνεχώρησεν, manuscripti omnes ut in textu. Paulo post Colbertinus secundus solus, ποιοῦντα φαντασίας, ἵνα μειζόνως αὐτὸν καταπτήξῃ, ἐπιτιμῶν αὐτῷ εἴρηκεν.
So the second Royal, the second Colbert and the Vatican manuscript. In the printed editions and the others παρ' αὐτοῖς ("among them") is missing. Just after, the printed editions: ὁ Κύριος οὐ συνεχώρησεν ("the Lord did not permit"); all the manuscripts as in the text. A little after, the second Colbert alone: ποιοῦντα φαντασίας, ἵνα μειζόνως αὐτὸν καταπτήξῃ, ἐπιτιμῶν αὐτῷ εἴρηκεν ("making apparitions; so that he might cow him the more, rebuking him he said").
(printed under page 465)
(30) ‹anchor: διὰ ταῦτα› · call in col 897 (Greek text variant)
Sic mss. omnes, praeter Regium secundum qui habet διὰ τοῦτο. In editis haec desunt.
So all the manuscripts, except the second Royal, which has διὰ τοῦτο ("for this reason"). In the printed editions these words are missing.
(printed under page 465)
(31) ‹anchor: ἢ διορθούσθω› · call in col 897 (Greek text variant)
Vide supra num. 22.
See above, note 22.
(printed under page 465)
(32) ‹anchor: τοῦτο Σωτῆρος› · call in col 897 (Greek text variant)
Sic Colbertin. secundus. Editi et alii, τοῦ δὲ Σωτῆρος.
So the second Colbert. The printed editions and the others: τοῦ δὲ Σωτῆρος ("but the Saviour's").
(printed under page 465)
(33) ‹anchor: Sin autem› · call in col 897-898 (Versio Evagrii, set full width)
Sic manuscripti omnes. Editi vero, si autem.
So all the manuscripts. But the printed editions: "si autem" (but if).
(printed under page 465)
(34) ‹anchor: in hac› · call in col 897-898 (Versio Evagrii, set full width)
Ita manuscripti omnes. Bollandus, in hac vita et
So all the manuscripts. Bolland: "in hac vita et" (in this life and).
(printed under page 465)
VERSIO EVAGRII. cum Mariam supervenisse sentiret, quae in sacro ventris hospitio universitatis gestabat parentem, exsultavit necdum natus in gaudium. 37. Sin autem incussa formido permanserit, hostis est qui videtur: quoniam nec refovere novit, ut Gabriel paventem Virginem ne timeat, jubet, et sicuti pastores nuntio consolati sunt: quin imo pavorem duplicat, et usque ad profundam impietatis foveam, ut sibi homines prosternantur, impellit. Exinde misera gentilitas, Dominicae interdictionis ignara, falso daemones deos opinata est. Christianorum autem populos his fallaciis irretiri non passus est Dominus, qui diabolum in Evangelio audacter sibi principatum omnium praesumentem repulit, dicens: Vade retro, Satana, scriptum est enim: Dominum Deum tuum adorabis, et illi soli servies. Horum verborum etiam nobis licentia est tributa; quia idcirco locutus est talia, ut similitudo tentamentorum Auctoris nostri frangeretur eloquiis. 38. Illud quoque, mei charissimi, admoneo, ut vitae magis sit vobis, quam signorum sollicitudo: nullus ex vobis haec faciens, aut ipse superbia intumescat, aut despiciat eos qui facere non possunt, conversationem magis scrutamini singulorum: in hac et imitari vos quae perfecta sunt convenit et implere quae desunt. Nam signa facere non est nostrae parvitatis, sed Domini potestatis, qui ad discipulos gloriantes, <!-- note: block continues mid-sentence ("cum Mariam ..."), not mid-word. Footnote calls (33) after "autem" and (34) after "in hac" omitted. Scripture in italics set plain. Ends mid-word "glo-" at page end. -->
(76) ‹anchor: not visible in the page foot› · call in col 898
Joan. viii, 56.
John 8:56.
(printed under page 465)
(77) ‹anchor: not visible in the page foot› · call in col 898
Luc. i, 41.
Luke 1:41.
(printed under page 465)
(78) ‹anchor: not visible in the page foot› · call in col 898
Matth. iv, 10; Deut. xiii, 4.
Matthew 4:10; Deuteronomy 13:4.
(printed under page 465)
(79) ‹anchor: scripta sunt in caelis› · call in col 898
Luc. x, 20.
Luke 10:20.
(printed under page 465)
(80) ‹anchor: not visible in the page foot› · call in col 899
Matth. vii, 22, 23.
Matthew 7:22–23.
(printed under page 466)
(81) ‹anchor: not visible in the page foot› · call in col 899
I Joan. iv, 1.
1 John 4:1.
(printed under page 466)
(82) ‹anchor: Dei nostri magnificabimur› · call in col 899
Psal. xix, 8.
Psalm 19 (20):8.
(printed under page 466)
(83) ‹anchor: surdus non audiebam› · call in col 899
Psal. xxxvii, 14.
Psalm 37 (38):14.
(printed under page 466)
(41) ‹anchor: Nili futura› · call in col 899-900 (Versio Evagrii, set full width)
Sic manuscripti. Bollandus vero, Nili numinis.
So the manuscripts. But Bolland: "Nili numinis" (of the divinity of the Nile).
(printed under page 466)
(35) ‹anchor: not visible in the page foot› · call in col 900 (Greek text variant)
Sic omnes manuscripti et Graecus Scripturae textus. Editi vero hic et infra, ἐν τῷ.
So all the manuscripts and the Greek text of Scripture. But the printed editions, here and below: ἐν τῷ ("in the").
(printed under page 466)
(36) ‹anchor: not visible in the page foot› · call in col 900 (Greek text variant)
Ita Colbertinus secundus. In aliis et editis, μέ deest.
So the second Colbert. In the others and the printed editions μέ ("me") is missing.
(printed under page 466)
(37) ‹anchor: Καὶ ὑμῖν› · call in col 900 (Greek text variant)
Regius secundus et Colbertin. 2, Ἀλλ' ὑμῖν.
The second Royal and Colbert 2: Ἀλλ' ὑμῖν ("but to you").
(printed under page 466)
(38) ‹anchor: ἵππων καὶ θηρίων› · call in col 900 (Greek text variant)
Sic Colb. 2 et Reg. 2. Editi et alii, καὶ ἵππων καὶ ἄλλοτε θηρίων, et ita codex Henrici Savilii initio mutilus, cujus varias lectiones ad calcem lib. de Vita Antonii adjecit Hoeschelius.
So Colbert 2 and Royal 2. The printed editions and the others: καὶ ἵππων καὶ ἄλλοτε θηρίων ("and of horses, and at another time of beasts"); and so too the codex of Henry Savile, defective at the beginning, whose variant readings Hoeschel added at the end of the book on the Life of Antony.
(printed under page 466)
(39) ‹anchor: παρὰ τοῦ Κυρίου› · call in col 900 (Greek text variant)
Ita Regius 2 et Colbertin. 2. In editis haec, παρὰ τοῦ Κυρίου, desunt.
So Royal 2 and Colbert 2. In the printed editions the words παρὰ τοῦ Κυρίου ("by the Lord") are missing.
(printed under page 466)
(40) ‹anchor: ἀκίνητος μένων› · call in col 900 (Greek text variant)
Sic Colbertinus 2, cui consentit Evagrius. Editi et alii, μένειν.
So Colbert 2, with which Evagrius agrees. The printed editions and the others: μένειν ("to remain").
(printed under page 466)
VERSIO EVAGRII. in Evangelio ait: Ne gaudeatis quia daemones vobis subjecti sunt, sed quod nomina vestra scripta sunt in coelis. Nominum enim in libro vitae conscriptio testimonium est virtutis et meriti: expulsio autem Satanae, largitio Salvatoris est; unde his, qui non in vitae laboribus, sed in prodigiis exsultabunt, dicentibus: Nonne in nomine tuo daemonia ejecimus, et in nomine tuo virtutes multas fecimus? Respondebit Dominus: Amen dico vobis, non novi vos: discedite a me, operarii iniquitatis. Non enim novit Dominus vias impiorum. Hoc ergo magnopere postulemus, ut donum spirituum discernendorum mereamur accipere, quo, secundum sententiam Scripturarum, omni spiritui non credamus. 39. Volueram quidem jam finire sermonem, et silentio premere quaecunque meae acciderant parvitati: sed ne putetis me frustra commemorasse quae evenire non possint, idcirco (licet insipiens fiam, tamen Dominus, qui secretae mentis est inspector, novit non me causa jactantiae, sed vestri gratia profectus hoc facere) pauca replicabo de plurimis. Quoties me nimiis laudibus efferre conati sunt, cum a me in nomine Domini maledicta reciperent? Quoties augmenta Nili futura dixerunt, cum a me audirent: Et hoc ad vestram quid pertinet curam? Quoties minitantes ut milites armati, scorpionibus, equis, belluis, et variis serpentibus circumdederunt me, et domum in qua eram repleverunt, cum ego e contra psallerem: Hi in curribus, et hi in equis, nos autem in nomine Domini Dei nostri magnificabimur. Et statim misericordia <!-- note: block begins mid-word "riantes" (completing "glo-" from the previous page: "gloriantes"). Footnote call (41) after "futura" omitted. Scripture in italics set plain. Ends mid-word "miseri-" at page end. -->
(42) ‹anchor: not visible in the page foot› · call in col 901 (Greek text variant)
Sic omnes mss. Editi vero, τὸν Θεόν. Infra post ἐφάνη in editis et quibusdam mss. legitur δέ, sed deest in Regio secundo et Colbertin. 2.
So all the manuscripts. But the printed editions: τὸν Θεόν ("God"). Below, after ἐφάνη ("appeared"), δέ is read in the printed editions and some manuscripts, but it is missing in the second Royal and Colbert 2.
(printed under page 467)
(43) ‹anchor: not visible in the page foot› · call in col 901 (Greek text variant)
Omnes manuscripti, χαρίσωμαι. Editi, χειρίσωμαι. Ibidem manuscripti omnes, ἐνεφύσησα, praeter Reg. 2, qui habet, ἐφύσησα. Hoeschelius item legit, ἐνεφύσησα. Editores Parisienses ἐνέπτυσα posuerunt, Hoeschelii conjecturam, ut videtur, quam ad marginem ipse notarat, nulla manuscripti auctoritate seculi sunt, quod saepius alibi praestitere. Mox Regius secundus et Colbertin. 2, τύψαι. Editi vero et alii, τυπτῆσαι.
All the manuscripts: χαρίσωμαι ("I may grant"). The printed editions: χειρίσωμαι. In the same place all the manuscripts have ἐνεφύσησα ("I breathed upon"), except Royal 2, which has ἐφύσησα ("I blew"). Hoeschel likewise reads ἐνεφύσησα. The Paris editors put ἐνέπτυσα ("I spat upon"): in this they followed, as it seems, a conjecture of Hoeschel's which he had noted in his margin, with no manuscript authority, as they have often done elsewhere. Just after, the second Royal and Colbert 2: τύψαι ("to strike"). But the printed editions and the others: τυπτῆσαι.
(printed under page 467)
(44) ‹anchor: not visible in the page foot› · call in col 901 (Greek text variant)
Sic Regius secundus et Colbertin. 2. In editis et aliis δέ legitur ante ποτε.
So the second Royal and Colbert 2. In the printed editions and the others δέ is read before ποτε ("once").
(printed under page 467)
(45) ‹anchor: not visible in the page foot› · call in col 901 (Greek text variant)
Ita Colbertinus secundus, quem sequi visum est. Alii et editi, μέθοδον. Mox omnes manuscripti et Hoeschel., ἐφάνη. Edit. Paris., ἠφανίσθη.
So the second Colbert, which it seemed right to follow. The others and the printed editions: μέθοδον ("stratagem"). Just after, all the manuscripts and Hoeschel: ἐφάνη ("appeared"). The Paris edition: ἠφανίσθη ("vanished").
(printed under page 467)
(46) ‹anchor: sputaculum maximum› · call in col 901-902 (Versio Evagrii, set full width)
Quidam manuscripti, sputa tunc maxima. Alii, sputa quam maxime.
Some manuscripts: "sputa tunc maxima" (then very great spittle). Others: "sputa quam maxime" (spittle as much as possible).
(printed under page 467)
(47) ‹anchor: a daemonibus› · call in col 901-902 (Versio Evagrii, set full width)
Sic manuscripti pene omnes. Bolland. commacularet: saepe quoque me a daemonibus.
So almost all the manuscripts. Bolland: "commacularet: saepe quoque me a daemonibus" (might defile: often too [that I was beaten] by the demons).
(printed under page 467)
VERSIO EVAGRII. Christi fugabantur. Quodam autem tempore cum ingenti luce venientes, dixerunt: Venimus, Antoni, nostrum tibi praebere fulgorem. Et ego clausis oculis, quia lucem diaboli dedignabar aspicere, orabam, et dicto citius impiorum lumen exstinguebatur. Post menses autem paucos, cum coram me psallerent, et de Scripturis sibimet sermocinarentur: ego tanquam surdus non audiebam. Commoverunt aliquando monasterium meum, et ego mente immobili Dominum deprecabar. Saepe strepitus, saepe saltationes, saepe sibilos ingesserunt, et me psallente, sonus eorum in voces flebiles vertebatur. 40. Creditisne, filioli, quod dicturus sum vobis? vidi aliquando diabolum excelsum corpore, qui se Dei virtutem et providentiam ausus est dicere, et ait ad me: Quid vis ut a me tibi donetur, Antoni? At ego sputaculum maximum in os ejus ingeminans, totum me in eum Christi nomine armatus, ingessi: et statim ille procerus aspectu inter medias manus exsolevit. Jejunanti etiam mihi visus est ut monachus, et panes offerens, his sermonibus suadebat ut vescerer, et huic aliquid indulgerem corpusculo: Et tu, inquit, homo es, et humana fragilitate circumdaris: labor paululum conquiescat, ne aegritudo subrepat. Illico luridam faciem serpentis agnovi, et cum ad consueta Christi munimenta confugerem, tanquam per fenestram fumus laberetur, evanuit. Auri quoque decipulam mihi in deserto frequenter tetendit: quod ideo offerebat, ut aut visu irretiret me, aut tactu commacularet. Cum vapularem autem (nam saepe me a daemonibus non denego verberatum) canebam: Nullus me separabit a charitate Christi: ad cujus vocis auditum, in se invicem defurentes, non meo, sed Domini fugabantur imperio, qui ait: Vidi Satanam quasi fulgur cadentem de coelo. Haec ergo, filioli, apostolici memor eloquii, in me transformavi, ut propositum vestrum nec daemonum terror, nec aliqua lassitudo dissolveret. <!-- note: block begins mid-word "cordia" (completing "miseri-" from the previous page: "misericordia"). Footnote calls (46) after "maximum" and (47) after "daemonibus" omitted. Italic scripture set plain. "Venimus" hyphenated across lines (Veni-|mus) set whole; "exsolevit" as printed. -->
(84) ‹anchor: a charitate Christi› · call in col 902
Rom. viii, 35.
Romans 8:35.
(printed under page 467)
(85) ‹anchor: de caelo cadentem› · call in col 902
Luc. x, 18.
Luke 10:18.
(printed under page 467)
(86) ‹anchor: memor apostolici dicti› · call in col 902
I Cor. iv, 6.
1 Corinthians 4:6.
(printed under page 467)
(87) ‹anchor: not visible in the page foot› · call in col 903
Psal. ix, 7.
Psalm 9:7.
(printed under page 468)
(51) ‹anchor: sublimitate, porrectum› · call in col 903-904 (Versio Evagrii, set full width)
Ita manuscripti omnes. Bolland. vero post porrectum, addit, caput usque ad caelum.
So all the manuscripts. But Bolland adds, after "porrectum" (stretched out), "caput usque ad caelum" (his head up to heaven).
(printed under page 468)
(52) ‹anchor: molestamur insidiis› · call in col 903-904 (Versio Evagrii, set full width)
Sic mss. omnes. Bollandus vero, molestantur insidiis. Mox omnes fere mss., non legistis. Bolland. nonne legisti.
So all the manuscripts. But Bolland: "molestantur insidiis" (they are troubled by plots). Just after, nearly all the manuscripts: "non legistis" (you [plural] have not read); Bolland: "nonne legisti" (have you not read, singular).
(printed under page 468)
(53) ‹anchor: Domini gratiam› · call in col 903-904 (Versio Evagrii, set full width)
Sic omnes manuscripti. Bolland. vero, solitudines quoque stipantur. Infra omnes manuscripti, Domini. Editi autem, Dei. Mox quidam mss., Non tuae veritati recentem ascribo.
So all the manuscripts. But Bolland: "solitudines quoque stipantur" (the deserts too are crowded). Below, all the manuscripts: "Domini" (of the Lord); but the printed editions: "Dei" (of God). Just after, some manuscripts: "Non tuae veritati recentem ascribo" (I do not ascribe to your truthfulness a new [saying]).
(printed under page 468)
(54) ‹anchor: dejectus est› · call in col 903-904 (Versio Evagrii, set full width)
Quidam manuscripti, deletus est.
Some manuscripts: "deletus est" (he was blotted out).
(printed under page 468)
(48) ‹anchor: not visible in the page foot› · call in col 904 (Greek text variant)
Sic omnes manuscripti. In editis πρός deest.
So all the manuscripts. In the printed editions πρός ("to") is missing.
(printed under page 468)
(49) ‹anchor: not visible in the page foot› · call in col 904 (Greek text variant)
Sic pene omnes mss. Editi vero omisso, ἔφη, habent Ἐγώ εἰμι, φησίν.
So almost all the manuscripts. But the printed editions leave out ἔφη ("he said") and have Ἐγώ εἰμι, φησίν ("I am, he says").
(printed under page 468)
(50) ‹anchor: μὴ προκαταπίπτωμεν› · call in col 904 (Greek text variant)
Sic tres manuscripti. Editi et alii, Τούτῳ τῷ τρόπῳ μὴ καταπίπτωμεν.
So three manuscripts. The printed editions and the others: Τούτῳ τῷ τρόπῳ μὴ καταπίπτωμεν ("in this way let us not fall down").
(printed under page 468)
VERSIO EVAGRII 41. Sed quoniam ob vestram utilitatem multa memorando, insipiens factus sum; et hujus rei vobis impertiri cupio notionem, quam veram esse nullus ambigat audientium: pulsavit aliquando daemon monasterii ostium: egrediens, video hominem enormi sublimitate, porrectum: cum ab hoc quinam esset inquirerem, ait: Ego sum Satanas: et ego: Quid, inquam, hic quaeris? respondit: Cur mihi frustra imputant monachi? cur mihi omnes Christianorum populi maledicunt? et ego: Juste faciunt: tuis enim frequenter molestamur insidiis. At ille ait: Nihil ego facio, sed ipsi se invicem turbant: nam ego miserabilis factus sum, rogo, non legistis: Quia defecerunt inimici frameae in finem, et civitates eorum destruxisti? En nullum jam habeo locum, nullam possideo civitatem, jam mihi nulla sunt arma: per omnes nationes cunctasque provincias Christi personat nomen: solitudines ipsae monachorum stipantur choris: ipsi se, quaeso, tueantur, et me sine causa non lacerent. Tunc ego Domini gratiam cum alacritate miratus, sic ad eum locutus sum: Non tuae veritati, quae nulla est, tam novam et tam inauditam ascribo sententiam. Nam cum fallaciae caput sis, hoc sine mendacio coactus es confiteri. Vere enim Jesus tuas funditus subruit vires, et honore nudatus angelico, volutaris in sordibus. Vix dum verba compleveram, et ille sublimis aspectu Salvatoris nominatione dejectus est. 42. Quae ergo jam, o filioli, poterit residere cunctatio? quae trepidatio manebit ulterius? quis nos eorum turbo poterit convellere? securae sint animae singulorum: non sibi fingat cogitatio vana discrimina; non aliquis timeat a diabolo sublatum ad praecipitia se posse deferri: pellatur omnis anxietas. Dominus enim, qui nostros prostravit inimicos, manens, ut promisit, in nobis, a vanis nos Satanae munivit incursibus. <!-- note: heading printed without a final stop. Block begins with a new section (41), not mid-word. Footnote calls (51) after "porrectum", (52) after "insidiis", (53) after "gratiam", (54) after "dejectus est" omitted. Italic scripture set plain. Ends mid-word "incur-" at page end. -->
(54*) ‹anchor: not visible in the page foot› · call in col 905 (Greek text variant) Ita Regius secundus et Colbertin. 2. Editi et Savil., τροπαιώσας. Colbertinus primus et tertius, et Regius primus, τροπωσάμενος. Mox haec, δὲ καὶ ἐνθυμούμεθα, desunt in editis, sed habentur in manuscriptis omnibus.
So the second Royal and Colbert 2. The printed editions and Savile: τροπαιώσας ("having triumphed over"). The first and third Colbert, and the first Royal: τροπωσάμενος ("having routed"). Just after, the words δὲ καὶ ἐνθυμούμεθα ("and we also ponder") are missing in the printed editions, but are found in all the manuscripts.
(printed under page 469)
(55) ‹anchor: not visible in the page foot› · call in col 905 (Greek text variant)
Ita manuscripti. Editi vero, Ἐὰν μὲν οὖν.
So the manuscripts. But the printed editions: Ἐὰν μὲν οὖν ("if then").
(printed under page 469)
(56) ‹anchor: not visible in the page foot› · call in col 905 (Greek text variant)
Sic mss. pene omnes. Editi vero, καὶ λογιζομένους τὰ τοῦ Κυρίου, καὶ διαλογιζομένους, omissis mediis.
So almost all the manuscripts. But the printed editions: καὶ λογιζομένους τὰ τοῦ Κυρίου, καὶ διαλογιζομένους ("and considering the things of the Lord, and reasoning"), with what lies between left out.
(printed under page 469)
(57) ‹anchor: not visible in the page foot› · call in col 905 (Greek text variant)
Sic Hoeschelius et omnes manuscripti, praeter Savil., qui cum editione Paris. habet, βλέποντες γάρ. Infra Regius secundus et Colbertinus secundus, Ἰὼβ εὑρών.
So Hoeschel and all the manuscripts, except Savile's, which, with the Paris edition, has βλέποντες γάρ ("for seeing"). Below, the second Royal and the second Colbert: Ἰὼβ εὑρών ("having found Job").
(printed under page 469)
(58) ‹anchor: Καὶ τοῦτο δὲ› · call in col 905 (Greek text variant)
Sic Hoeschel. et pene omnes manuscripti. Savil. cum edit. Paris., Καὶ γὰρ καὶ τοῦτο. Savillani quippe codicis lectiones cum bonas tum malas secuti frequenter sunt Parisienses.
So Hoeschel and almost all the manuscripts. Savile, with the Paris edition: Καὶ γὰρ καὶ τοῦτο ("for this too"). Indeed the Paris editors often followed the readings of Savile's codex, the bad as well as the good.
(printed under page 469)
(59) ‹anchor: Sin autem alacres› · call in col 905-906 (Versio Evagrii, set full width)
Ita omnes pene manuscripti. Editi vero, si autem alacres.
So almost all the manuscripts. But the printed editions: "si autem alacres" (but if, eager).
(printed under page 469)
(60) ‹anchor: in fine› · call in col 905-906 (Versio Evagrii, set full width)
Sic maxima pars manuscriptorum. Bolland., in finem.
So the greatest part of the manuscripts. Bolland: "in finem" (to the end).
(printed under page 469)
VERSIO EVAGRII. En ipse diabolus, qui hujusmodi cum suis satellitibus exercet astutias, nihil se posse contra Christianos fatetur. Jam curae Christianorum et monachorum sit, ne per eorum inertiam vires daemonibus praebeantur. Nam quales nos et nostras repererint cogitationes, tales se nobis praestare consueverunt, et, si quod in pectoribus malae mentis et pavoris semen invenerint, quasi latrones, qui deserta obtinent loca, coeptos cumulant timores, et crudeliter imminentes, infelicem puniunt animam. Sin autem alacres fuerimus in Domino; et futurorum bonorum cupido nos succenderit, si semper omnia manibus Dei committamus, nullus daemonum ad expugnandum valebit accedere: magis enim, cum munita in Christo corda conspexerint, confusi revertentur. Ita et Job firmatum in Domino diabolus refugit, et infelicissimum Judam exspoliatum fide vinculis captivitatis innexit. Una est ergo ratio vincendi inimicum, laetitia spiritualis, et animae Dominum semper cogitantis jugis recordatio: quae daemonum ludos quasi fumum expellens, persequetur adversarios potius quam timebit. Non est enim nescius Satanas ignium futurorum, et aestuantis gehennae copiosa novit incendia. 43. Sed ut mea jam claudatur oratio, illud in fine commemoro: cum aliqua se vobis obtulerit <!-- note: block begins mid-word "sibus" (completing "incur-" from the previous page: "incursibus"). Footnote calls (59) after "alacres" and (60) after "in fine" omitted. UNSURE: "fumum" (scan blurred, could read "funium"); heading's final stop faint. Last word "obtulerit" whole at the block's end (sentence continues on next page). -->
(88) ‹anchor: not visible in the page foot› · call in col 907
Jos. v, 13.
Joshua 5:13.
(printed under page 470)
(89) ‹anchor: not visible in the page foot› · call in col 907
Dan. x, 11, 18, 19.
Daniel 10:11, 18, 19.
(printed under page 470)
(90) ‹anchor: quasi cedri prope aquas› · call in col 907
Num. xxiv, 5, 6.
Numbers 24:5–6.
(printed under page 470)
(63) ‹anchor: pellebatur accessio› · call in col 907-908 (Versio Evagrii, set full width)
Ita duo manuscripti recte. Bolland. vero, accensio.
So two manuscripts, rightly. But Bolland: "accensio" (kindling).
(printed under page 470)
(64) ‹anchor: ita gererentur› · call in col 907-908 (Versio Evagrii, set full width)
Sic mss. Bolland. vero, geruntur.
So the manuscripts. But Bolland: "geruntur" (are done, indicative).
(printed under page 470)
(61) ‹anchor: not visible in the page foot› · call in col 908 (Greek text variant)
Sic editio Parisiensis et maxima pars manuscriptorum. Hoeschelius cum quibusdam aliis, παρεκαλεῖτο, legendum forte, παρεξεβάλλετο.
So the Paris edition and the greatest part of the manuscripts. Hoeschel, with some others: παρεκαλεῖτο ("was being exhorted"); perhaps read παρεξεβάλλετο.
(printed under page 470)
(62) ‹anchor: τὴν ἄσκησιν› · call in col 908 (Greek text variant)
Colbertin. 2, ἐνέμενε τῇ ἀσκήσει.
Colbert 2: ἐνέμενε τῇ ἀσκήσει ("he persevered in the discipline").
(printed under page 470)
VERSIO EVAGRII. visio, audacter requirite quis sit ille, et unde venerit: ac sine mora, si sanctorum fuerit revelatio, angelica consolatione timor vertetur in gaudium. Si vero diaboli fuerit oblata tentatio, fidelis animae percunctationibus evanescet: quia maximum est securitatis indicium, interrogare quisnam est et unde: sic et Nave filius auxiliatorem suum interrogando cognovit, nec Danielem percontantem latere potuit inimicus. 44. Postquam Antonius dicendi finem fecit: laetantibus cunctis, in aliis virtutis cupido exardescebat, in aliis infirma refovebatur fides, ex aliorum mentibus falsae opiniones pellebantur, ex aliorum sensibus inanium terrorum pellebatur accessio: simulque universi, cum jam daemonum insidias contemnerent, mirabantur in Antonio tantam gratiam spirituum discernendorum, quam Domino tribuente perceperat. Erant igitur in monte monasteria tanquam tabernacula, plena divinis choris psallentium, legentium, orantium: tantumque jejunandi et vigiliarum ardorem cunctorum mentibus sermo ejus afflaverat, ut futurae spei aviditate, ad charitatem mutuam et misericordias indigentibus exhibendas jugi studio laborarent, qui infinitam regionem quamdam et oppidum a mundana conversatione sejunctum, plenum pietatis et justitiae videbantur incolere. Quis tantum monachorum agmen aspiciens, quis virilem illum concordiae coetum cernens, in quo nullus nocens, nulla detractio susurronis, sed multitudo abstinentium et certamen officiorum erat, non in hanc statim erumperet vocem: Quam bonae domus tuae, Jacob, tabernacula tua, Israel, tanquam nemora obumbrantia, tanquam paradisus super fluvios, tanquam tabernacula quae fixa sunt a Domino, tanquam cedri circa aquas! 45. Dum haec ita gererentur, quibus in dies beatae vitae studium cresceret, Antonius mansionum in coelo positarum recordans, et praesentis vitae despiciens inanitatem, quasi parva essent quaecunque jam gesserat, separatus a fratribus instituebatur, cumque eum sive cibum sive somnum indulgere corpusculo, aut alias naturae necessitates, cogeret humana conditio, miro afficiebatur pudore, quod tantam animae libertatem modici carnis termini coercerent: nam frequenter cum fratribus sedens, a cibo qui <!-- note: block begins mid-sentence (continuing from previous page) with "visio". Footnote calls (63) after "accessio" and (64) after "gererentur" omitted (they point to excluded apparatus). "requirite quis": a stray mark between the words on the scan. Spacing before colons normalised. Italic scripture quotation set as plain text. -->
(65) ‹anchor: κληθέντες› · call in col 909 (Greek text variant)
Colb. 2, βληθέντες.
Colbert 2: βληθέντες ("thrown [to the beasts]" / "cast in").
(printed under page 471)
(66) ‹anchor: confusione animi› · call in col 909-910 (Versio Evagrii, set full width)
Ita plerique omnes manuscripti. Bolland. vero, cum confusione animae. Mox in multis editis habetur corpori, post magnopere, sed non legitur in mss.
So nearly all the manuscripts. But Bolland: "cum confusione animae" (with confusion of soul). Just after, many printed editions have "corpori" (to the body) after "magnopere", but it is not read in the manuscripts.
(printed under page 471)
(67) ‹anchor: escae satiandum› · call in col 909-910 (Versio Evagrii, set full width)
Haec, nec nimietate escae satiandum, in solo habentur Gemmet. 1, unde sumpsimus, ut integra fiat sententia
The words "nec nimietate escae satiandum" (nor to be glutted with excess of food) are found only in Gemmet. 1, from which we have taken them, so that the sentence may be complete.
(printed under page 471)
(68) ‹anchor: hoc esse› · call in col 909-910 (Versio Evagrii, set full width)
Sic manuscripti. In Bolland. vero, esse, deest. Infra pene omnes manuscripti, nec corpori vestro induamini. Bolland., nec corpori quid vestiamini.
So the manuscripts. But in Bolland "esse" is missing. Below, almost all the manuscripts: "nec corpori vestro induamini" (nor for your body, what you are to put on). Bolland: "nec corpori quid vestiamini" (nor for the body, what you are to wear).
(printed under page 471)
(69) ‹anchor: apponentur vobis› · call in col 909-910 (Versio Evagrii, set full width)
Ita omnes fere manuscripti. Bolland. vero, adjicientur. Mox manuscripti ita post rebus. Bolland. non habet. Mox aliqui legunt Maximiani.
So nearly all the manuscripts. But Bolland: "adjicientur" (shall be added). Just after, the manuscripts have "ita" after "rebus"; Bolland does not have it. Just after, some read "Maximiani" (of Maximian).
(printed under page 471)
(70) ‹anchor: ministraret confessoribus› · call in col 909-910 (Versio Evagrii, set full width)
Ita omnes pene manuscripti. Bolland., valeret et sociari confessoribus.
So almost all the manuscripts. Bolland: "valeret et sociari confessoribus" (and was able to be joined to the confessors).
(printed under page 471)
VERSIO EVAGRII. fuerat appositus, memoria escae spiritualis abstrahebatur. Edebat tamen, utpote homo, saepe solus, saepe cum fratribus. Et cum haec mira (ut praedixi) ageret, cum confusione animi adhibendam magnopere diligentiam persuadebat, dicens, nec corpus esse penitus enecandum, nec nimietate escae satiandum, ne operatio contra voluntatem Creatoris dissolveretur: et ob id omne studium animae conferendum, ne vitiis superata corporeis ad aeternas inferni tenebras truderetur; quinimo indultum sibi in carne imperium vindicans, domicilium suum, ut apostolus Paulus, ad tertium coelum sublevaret: asserebatque hoc esse a Salvatore praeceptum, in quo ait: Nolite solliciti esse animae vestrae quid manducetis, aut quid bibatis, nec corpori vestro quid vestiamini, quia haec gentes quaerunt: vester autem Pater novit quod indigetis his omnibus: quaerite ergo primum regnum Dei et justitiam ejus, et haec omnia apponentur vobis. 46. His rebus ita transactis, cum persecutio impiissima Maximini furore vesano vastaret Ecclesiam, sanctisque martyribus Alexandriam perductis, relicto et ipse monasterio secutus est futuras Christi victimas, dicens: Pergamus ad gloriosos fratrum triumphos, ut aut ipsi congrediamur, aut spectemus alios praeliantes. Et amore quidem jam martyr erat, sed cum tradere se ultro non vellet et ministraret confessoribus in metallis vel in carceribus constitutis, magna cum libertate et cura ingredientes ad judicem <!-- note: block begins mid-sentence with "fuerat". Footnote calls (66) after "animi", (67) after "satiandum", (68) after "esse", (69) before "vobis", (70) after "confessoribus" omitted. Block ends mid-word "judi-". UNSURE: "nimietate" is faint on the scan (could read "nimiciate"); set per footnote 67's spelling. Italic scripture set as plain text. -->
(91) ‹anchor: adjicientur vobis› · call in col 910
Luc. xii, 29-31.
Luke 12:29–31.
(printed under page 471)
(74) ‹anchor: sententia coronatos› · call in col 911-912 (Versio Evagrii, set full width)
Sic manuscripti quidam. Bolland., coronatos.
So some manuscripts. Bolland: "coronatos" (crowned). [The note prints the same word as the text.]
(printed under page 472)
(75) ‹anchor: sociorumque ejus constantia› · call in col 911-912 (Versio Evagrii, set full width)
Ita omnes manuscripti. Bolland. vero, ob Antonii sociorumque ejus constantiam.
So all the manuscripts. But Bolland: "ob Antonii sociorumque ejus constantiam" (because of the steadfastness of Antony and his companions).
(printed under page 472)
(76) ‹anchor: pro nomine Christi› · call in col 911-912 (Versio Evagrii, set full width)
Ita manuscripti pene omnes. Bolland. vero, pro Dei nomine.
So almost all the manuscripts. But Bolland: "pro Dei nomine" (for the name of God).
(printed under page 472)
(77) ‹anchor: per aquam› · call in col 911-912 (Versio Evagrii, set full width)
Sic manuscripti. Bolland. vero, per aquas.
So the manuscripts. But Bolland: "per aquas" (through waters).
(printed under page 472)
(71) ‹anchor: not visible in the page foot› · call in col 912 (Greek text variant)
Colb. 2, ἠκολούθει.
Colbert 2: ἠκολούθει ("he followed", imperfect).
(printed under page 472)
(72) ‹anchor: ἔνδον μὲν τρίχινον› · call in col 912 (Greek text variant)
Tres manuscripti, τρίχινον recte. Tres alii, τρύχινον. Editi, τρυχίνιον.
Three manuscripts: τρίχινον ("of hair"), rightly. Three others: τρύχινον ("ragged"). The printed editions: τρυχίνιον.
(printed under page 472)
(73) ‹anchor: Μαρτινιανός› · call in col 912 (Greek text variant)
Regius 2, Μαρτιᾶνος. Colb. 2, Μαρτῖνος.
Royal 2: Μαρτιᾶνος (Martianus). Colbert 2: Μαρτῖνος (Martinus).
(printed under page 472)
VERSIO EVAGRII. exhortabatur, ne terrore impiorum subacti, Dominum negarent. Jamque sententia coronatos exsultans, quasi ipse vicisset, usque ad locum felicis sanguinis prosequebatur. Quamobrem motus judex Antonii sociorumque ejus constantia, praecepit nullum penitus monachorum aut observare judicium, aut in civitate versari. Et caeteris quidem omnibus in illa die placuit abscondi; Antonius autem impavidus, neglecto persecutoris imperio, lavit ependyten suum. Et alia die stans in quodam eminenti loco, candenti praecinctus veste, procedentem judicem suo provocabat aspectu, flagrans cupiditate martyrii: ostendebatque nobis contemptorem poenarum et mortis, in Christianis, animum perseverare debere, in tantum, ut contristaretur, quia volenti pati pro nomine Christi, martyrium non dabatur. Sed Dominus qui suo gregi parabat magistrum, servavit Antonium, ut institutum (sicuti factus est) monachorum non solum oratione ejus, sed et conspectibus firmaretur, nunquam tamen a sanctorum confessorum vestigiis separatus est, quin anxia circa eos cura et charitatis vinculis colligatus, magis carcerem patiebatur exclusus. 47. Postquam autem persecutionis turbo defluxerat, et B. episcopo Petro jam ob martyrii gloriam coronato, ad pristinum monasterium regressus, quotidianum fidei ac conscientiae martyrium merebatur, acrioribus se jejuniis vigiliisque conficiens, vestimento cilicino intrinsecus, desuper pelliceo utebatur, nunquam corpus lavans, nunquam pedibus sordes abluens, nisi cum per aquam transire necessitas compulisset: nullus denique Antonii corpus nudum, antequam moreretur, unquam vidit. <!-- note: block begins mid-word "cem" (completing "judi-" of the previous page: judicem). Footnote calls (74) after "coronatos", (75) after "constantia", (76) after "Christi", (77) after "aquam" omitted. "sententia" printed with a stray accent mark. UNSURE: "conficiens" (scan could read "conticiens"). -->
(78) ‹anchor: not visible in the page foot› · call in col 913 (Greek text variant)
Sic manuscripti. Editi vero, Εἰ δὲ πιστεύεις, εὖξαι τῷ Θεῷ, multis omissis.
So the manuscripts. But the printed editions: Εἰ δὲ πιστεύεις, εὖξαι τῷ Θεῷ ("but if you believe, pray to God"), with much left out. [The imperative is blurred in the scan.]
(printed under page 473)
(79) ‹anchor: not visible in the page foot› · call in col 913 (Greek text variant)
Sic Reg. 2, Colb. 2, et ita legit Evagrius. Alii et editi, ἐκάθηντο.
So Royal 2 and Colbert 2, and so Evagrius read. The others and the printed editions: ἐκάθηντο ("they were sitting").
(printed under page 473)
(80) ‹anchor: διὰ τὰς πολλὰς τῶν› · call in col 913 (Greek text variant)
Ita omnes manuscripti. In editis τῶν deest.
So all the manuscripts. In the printed editions τῶν is missing.
(printed under page 473)
(81) ‹anchor: πρὸς αὐτὸν ἔφη› · call in col 913 (Greek text variant)
Sic manuscripti pene omnes. Editi vero, ἡ φωνή, male.
So almost all the manuscripts. But the printed editions: ἡ φωνή ("the voice"), wrongly.
(printed under page 473)
(82) ‹anchor: mereretur accipere› · call in col 913-914 (Versio Evagrii, set full width)
Sic manuscripti. Bolland. vero, qui ejus gratiam mereretur accipere. Infra manuscripti, purgabantur. Bolland., curabantur.
So the manuscripts. But Bolland: "qui ejus gratiam mereretur accipere" (one who deserved to receive his grace). Below, the manuscripts: "purgabantur" (were cleansed). Bolland: "curabantur" (were healed).
(printed under page 473)
VERSIO EVAGRII. 48. Quodam autem tempore, cum ab omnium se amovisset oculis, et clauso monasterio neminem omnino susciperet, Martinianus militum praepositus, cujus filia immundi spiritus infestationibus quatiebatur, pulsans ostium obsecrabat, ut suo pignori subveniret, et exiens Deum pro filia precaretur. Tum ille aperire quidem minime voluit, prospiciens vero desuper ait: O homo, quid meum poscis auxilium? Mortalis et ego sum, et tuae socius fragilitatis; si autem credis in Christum, cui deservio, vade, et secundum fidem tuam ora Deum, et sanabitur filia tua. Confestim ille credens abiit, et invocato Jesu, filiam reduxit incolumem. Multa et alia mirabilia per illum Dominus operatus est et merito: qui enim promisit in Evangelio: Petite, et dabitur vobis, invento qui mereretur accipere, suam potentiam non negavit: nam plures vexatorum ante monasterium ejus, clauso introitu, dormientes, fidelibus per eum ad Christum precibus purgabantur. 49. Haec illi multitudo venientium, desideratam solitudinem auferens, taedio fuit. Metuens itaque ne signorum copiosa concessio aut suos animos extolleret, aut alios plus de se, quam videbant in ipso, cogeret aestimare, ad superiorem Thebaidem pergere cogitavit, ubi nullus eum agnosceret. Et a fratribus acceptis panibus, sedebat super fluminis ripam, transitum navis observans. Illo talia cogitante, vox ad eum desuper facta est, dicens: Antoni, quo pergis, et quare? At ille intrepide, quasi consuetam vocem loquentis agnosceret, respondit: Quoniam non sinunt me quiescere populi, idcirco ad superiorem Thebaidem ire optimum duxi, praecipue, quia ea exigor quae virtutem meae pusillanimitatis excedunt. Et vox ad illum ait: Si ad Thebaidem vadas, et ad pastoralia (ut cogitas) pergas, majorem ac duplicem sustinebis laborem: si autem vere quiescere cupis, vade nunc ad interius desertum. Cumque Antonius diceret: Quis mihi locum avium poterit ostendere? ignarus enim sum locorum: confestim ei is qui loquebatur, <!-- note: Footnote call (82) after "accipere" omitted; scripture call after "vobis" omitted. "in ipso" partly broken on the scan. Italic scripture set as plain text. -->
(92) ‹anchor: not visible in the page foot› · call in col 914
Luc. xi, 9.
Luke 11:9.
(printed under page 473)
(83) ‹anchor: not visible› · call in col 915
Manuscripti pene omnes, ἐσωτέραν. Editi, ἐνδοτέραν.
Almost all the manuscripts, ἐσωτέραν ("further inward"). The printed editions, ἐνδοτέραν ("more inner").
(printed under page 474)
(84) ‹anchor: not visible› · call in col 915
Quidam manuscripti, ἔμεινεν.
Some manuscripts, ἔμεινεν ("he remained").
(printed under page 474)
(85) ‹anchor: not visible› · call in col 915
Colb. 2 solus, Ἀντωνίου πρόθεσίν τε καὶ προθυμίαν.
The second Colbert manuscript alone, Ἀντωνίου πρόθεσίν τε καὶ προθυμίαν ("Antony's purpose and eagerness").
(printed under page 474)
(86) ‹anchor: not visible› · call in col 915
Colb. 2 et Savil., καὶ ἀσθενῆ.
The second Colbert manuscript and Savile, καὶ ἀσθενῆ ("and weak").
(printed under page 474)
VERSIO EVAGRII. Saracenos indicavit, qui mercandi gratia ad Aegyptum venire consueverant. His appropinquans Antonius rogavit ut se pariter abducerent in desertum: nullus obnisus est, sed tanquam a Deo missum comitem suscipientes, amplexi sunt ejus societatem. Tribus autem diebus et noctibus itinere confecto, invenit montem valde excelsum, ad cujus radices fons aquae dulcis labebatur, et campus haud magnus totum ambiens montem, qui palmis perpaucis, et his neglectis, consitus erat. 50. Hunc Antonius locum, quasi a Deo sibi offerretur, amplexus est. Is enim erat quem sibi ad fluminis ripam sedenti, qui loquebatur ostenderat. Et primo quidem accipiens a comitibus panes, solus remansit in monte, nullo alio cum eo conversante: quasi propriam enim domum agnoscens, habebat locum illum. Saraceni quoque videntes ejus fiduciam, optato per eum transitu, panes eidem cum laetitia deferebant: necnon palmarum, licet mediocri, attamen aliquanto solatio refovebatur. Exinde cum fratres, agnito loco, tanquam ad patrem filii, sollicite alimenta transmitterent, videns Antonius quod ob suum refrigerium multis onerosus labor indiceretur, et parcens etiam in hoc monachis, rogavit unum de advenientibus, ut sarculum sibi bis acutum cum frumento deferret. Quibus allatis, circumiens montem, haud grandem culturae aptum reperit locum, ad quem derivata aqua desuper poterat influere; ibique seminavit, atque exinde annuum sibi panem laborans, gaudebat quod sine cujusquam molestia ex propriis manibus viveret in deserto. Sed cum rursus etiam illuc quidam venire coepissent, misertus est lassitudini eorum, et olus in parvo terrae cespite coluit, ut post asperum iter aliquo venientes solatio refoverentur. Hoc fratrum refrigerium et parvulam messem bestiae propter aquas illuc convenientes depastae sunt: e quibus <!-- note: block begins mid-sentence with "Saracenos" (continuing from the previous page). No footnote calls in the block. -->
VERSIO EVAGRII. unam apprehendens dixit omnibus: Cur me laeditis, nihil a me laesae. Abite, et in nomine Domini ne huc appropietis ulterius. Quis credat, post hanc denuntiationem quasi timentes, nunquam illuc bestias appropinquasse? 51. Sic Antonio impenetrabilia montium et deserti interiora captanti, orationibus etiam dedito, introeuntes fratres magnis vix precibus extorserunt ut olivas et legumen et oleum, quod post menses aliquot ministrabant, dignaretur accipere, et senili modicum laxaret aetati. Proh! quantas ibi conversans expertus est luctas! Vere, secundum quod scriptum est, non illi adversus carnem et sanguinem fuisse colluctationem, sed adversus principatus et potestates, ab his qui ad eum ingrediebantur, agnovimus. Illi enim tumultus et voces populi, armorumque sonitus, prorsus plenum montem daemonum multitudine se vidisse referebant, ipsum etiam quasi contra inimicos palam resistentem et fortiter colluctantem. Qui tamen et advenientes suo refovebat hortatu, et flexis genibus, armis quoque orationum omnem Satanae prosternebat exercitum. Admiratione plane dignum est, in tam immani solitudine, unum hominem nec daemonum quotidianas expavisse congressiones, nec tantarum bestiarum, quadrupedum sive serpentium diversae cessisse <!-- note: block begins mid-sentence with "unam" (continuing from the previous page). No footnote calls in the block. UNSURE: "Abite" (printed form looks like "Aoite"/"Abite"; set Abite). "appropietis" set as printed. -->
(93) ‹anchor: not visible› · call in col 918
Ephes. vi, 12.
Ephesians 6:12.
(printed under page 475)
(94) ‹anchor: ut scriptum est› · call in col 918
Psal. cxxiv, 1.
Psalm 124 (125):1.
(printed under page 475)
(95) ‹anchor: ut scriptum est› · call in col 918
Job v, 23.
Job 5:23.
(printed under page 475)
(96) ‹anchor: et stridebat dentibus› · call in col 918
Psal. xxxiv, 16.
Psalm 34 (35):16.
(printed under page 475)
(87) ‹anchor: not visible› · call in col 918
Sic maxima pars manuscriptorum. In editis ἐμοῦ deest
So the greater part of the manuscripts. In the printed editions ἐμοῦ ("of me") is missing.
(printed under page 475)
(88) ‹anchor: not visible› · call in col 918
Regius 2 et Colb. 2, ἀδελφοὶ οἱ εἰσερχόμενοι ἠξίωσαν αὐτὸν, καὶ διὰ μηνῶν διακονοῦντες ἐκόμιζον αὐτῷ.
The second Royal manuscript and the second Colbert manuscript: ἀδελφοὶ οἱ εἰσερχόμενοι ἠξίωσαν αὐτὸν, καὶ διὰ μηνῶν διακονοῦντες ἐκόμιζον αὐτῷ ("the brothers who came in asked him, and serving him at intervals of months they brought [them] to him").
(88') ‹anchor: παρετηρεῖτο τὸν / observabat› · call in col 918 Vulg., παρετηρεῖτο. Edit.
The common text, παρετηρεῖτο ("watched closely"). Editor.
(printed under page 475)
(89) ‹anchor: τὸ μοναστήριόν› · call in col 919
Regius 2 et Colb. 2, ἀσκητήριον.
The second Royal manuscript and the second Colbert manuscript, ἀσκητήριον ("ascetic dwelling").
(printed under page 476)
(90) ‹anchor: Qui confidunt› · call in col 919
A Desm., feritati juxta quod David cecinit : Qui confidunt. Editi et alii, feritati, juste David cecinit : Qui confidunt. Gemmet. vero 1, quem sequimur, feritati, qui confidunt. Quae lectio Graecis accipit. Mox post, Sion, editi, non commovebitur in aeternum, quae desunt in mss.
The Desmares manuscript, "feritati juxta quod David cecinit: Qui confidunt" ("to the savagery, as David sang: They that trust"). The printed editions and others, "feritati, juste David cecinit: Qui confidunt" ("to the savagery; rightly David sang: They that trust"). But the first Jumièges manuscript, which we follow, "feritati, qui confidunt" ("to the savagery, they that trust"). This reading agrees with the Greek. Just after, following "Sion", the printed editions add "non commovebitur in aeternum" ("shall not be moved for ever"), which is missing in the manuscripts.
(printed under page 476)
(91) ‹anchor: tricinum› · call in col 919
Alii manuscripti, trichiam, alii, triciam, alii, triceam, habent.
Some manuscripts have "trichiam", others "triciam", others "triceam".
(printed under page 476)
(92) ‹anchor: mors atque enecatio› · call in col 919
Sic major pars manuscriptorum. Editi cum aliis, execati.
So the greater part of the manuscripts. The printed editions, with others, "execati".
(printed under page 476)
VERSIO EVAGRII. feritati. Juste David cecinit: Qui confidunt in Domino, sicut mons Sion. Immobilem et tranquillam retinens animi firmitatem, et daemones fugabat, et feras, sicut scriptum est, secum pacificabat. 52. Sed et diabolus, ut supra dictus Propheta ait, observans eum, frendebat dentibus suis: et ille Salvatoris auxilio, ab universis tutus perseverabat insidiis. Quadam ergo nocte cum pervigil Antonius obsecraret Dominum, tantos in monasterium ejus bestiarum greges coacervavit, ut omnes eremi belluas circum se aspiceret. Quae cum rictu oris morsum corpori minitarentur, intellexit hostis astutias, dixitque: Si a Domino in me vobis est tributa licentia, devorare concessum: si autem daemonum huc venistis impulsu, quantocius abite, quia Christi famulus sum. Ita factum est, et cum jubentis voce omnis bestiarum multitudo, quasi majestatis verbere caederetur, aufugit. 53. Non multi post haec fluxerunt dies, et alia oritur cum eodem hoste certatio. Operante illo (nam semper, ut venientibus pro his quae sibi detulerant aliquod munusculum rependeret, laborabat), traxit quidam sportellae, quam texebat, tricinum sive funiculum, ad cujus motum exsurgens, vidit bestiam, pube tenus humanam faciem praeferentem, quae exinde in asinum finiebatur. Post cujus aspectum, vexillum crucis in fronte sua pingens, hoc tantum ait: Christi servus sum, si ad me missa es, non fugio. Nullum in medio spatium, et statim informe prodigium dicto ocius cum satellitum turba fugit, et in medio cursu ruens exstinctum est. Ista autem explosi mors atque enecatio prodigii, daemonum erat communis interitus: qui omni studio laborantes, Antonium a deserto deducere non valuerunt. Mirandis plus miranda succedunt. 54. Non grande post ista tempus excesserat, et tantarum victoriarum homo fratrum precibus vincitur; a monachis enim rogatus ut eos dignaretur invisere, una cum his profectus est, impositis camelo aqua et panibus: quia nusquam praeter monasterii locum ex quo hauserant, potabilis aqua per arentem viam reperiebatur. Verum in medio itinere bibendi subsidia defecerunt: ardor nimius, aestus intolerabilis, mortem cuncta minitantur. Circumeunt, et quaerunt saltem collectam ex pluviis lacunam: nihil prorsus remedii, nihil occurrit penitus ad salutem. Camelus quasi periturus et ipse dimittitur, aestuans pectus exuritur, <!-- note: block begins "feritati." continuing from the previous page (whole word or tail of a broken word not determinable from this page). Footnote calls (90), (91), (92) after "confidunt", "tricinum", "enecatio" omitted per the corpus rule on note calls. "tricinum" as printed. Ends broken at "exuri-". -->
VERSIO EVAGRII. sitis desperatione fervescit. Movit senem fratrum secum commune discrimen, et vehementissime contristatus ingemuit. Dehinc ad solita precum auxilia confugiens, paululum ab eis secessit: ibique genibus fixis, supplices manus tetendit ad Dominum. Nec mora; et ad primas rogantis lacrymas, in orationis loco fons ebulliens erupit, ibique exstincta sitis, et arentia membra refecta sunt, et plenis utribus inventum potant camelum. Ita enim casu evenerat, ut camelus errans per eremum, dum funiculum trahit, in quodam lapide ejusdem alligatione funiculi teneretur. Tandem confecto itinere, ad monachos qui invitaverant pervenit. Tunc vero quasi patri omnes obviam currunt, et honorifico salutatu in oscula ejus et amplexus certatim ruunt. Proposito ferventi gaudet Antonius, et laetantibus de adventu suo cunctis, quasi xenia de monte portans, spiritualia impartitur alimenta. Laudat veterum studia, hortatur novorum. Sororem quoque jam vetulam virginem videns, et aliarum puellarum magistram, mira exsultatione sustollitur. Exinde quasi diu abesset ab eremo, rursum festinavit ad montem. 55. Plurimis jam ad illum venientibus, cum etiam vexati a daemonibus, malo necessitatis coacti, auderent deserta penetrare; quos ille consolans, et monachis in commune praecipiens, aiebat: Credite in Jesum fideliter: mentem a malis cogitationibus, carnem ab immunditiis servate puram, et, juxta eloquia divina, ne seducamini in saturitate ventris: odite vanam gloriam, orate saepissime, psallite vespere et mane: et mandata Scripturarum revolvite. Recordamini gestorum quae sancti quique fecerunt, ut exempli memoria animum incitet ad virtutem, refrenet a vitiis. Suadebat etiam jugi meditatione retinendum Apostoli sermonem, quo ait: Sol non occidat super iracundiam vestram. Non tantum autem super iracundiam solem occidere non debere interpretabatur, sed et super omnia delicta hominum, ne peccatorum unquam <!-- note: block begins "tur" mid-word, completing "exuri-" from the previous page. Footnote calls (97), (98), (99), (1), (2) omitted per the corpus rule on note calls. UNSURE: the last broken word reads "un-" (could be "ua-"; edge blurred). -->
(97) ‹anchor: in Proverbiis scriptum est› · call in col 922
Prov. xxiv, 15.
Proverbs 24:15.
(printed under page 477)
(98) ‹anchor: super iracundiam vestram› · call in col 922
Ephes. iv, 26.
Ephesians 4:26.
(printed under page 477)
(93) ‹anchor: not visible› · call in col 922
In Regio 2 et Colb. 2 ἐξελθεῖν deest, in iisdem inferius haec, οἱ πάντες, desunt. Mox iidem, πληρώσαντες. Infra omnes pene manuscripti, περιειληθῆναι. Editi, περιειληφθῆναι.
In the second Royal and the second Colbert manuscripts ἐξελθεῖν ("to go out") is missing; in the same, further down, the words οἱ πάντες ("all") are missing. Just after, the same have πληρώσαντες ("having filled"). Below, almost all the manuscripts, περιειληθῆναι; the printed editions, περιειληφθῆναι ("to have been caught / held fast").
(printed under page 477)
(94) ‹anchor: not visible› · call in col 922
Sic Regius 2 et Colb. 2. In editis vero et caeteris ἐπ' αὐτὴν deest.
So the second Royal and the second Colbert manuscripts. But in the printed editions and the rest ἐπ' αὐτὴν ("upon it") is missing.
(printed under page 477)
(95) ‹anchor: not visible› · call in col 922
Regius 2 et Colb. 2, Ἔχαιρε δέ.
The second Royal and the second Colbert manuscripts, Ἔχαιρε δέ ("and he rejoiced").
(printed under page 477)
(96) ‹anchor: καὶ ἀποστηθίζειν› · call in col 922
Colbertinus secundus, ἀποστηθμίζειν.
The second Colbert manuscript, ἀποστηθμίζειν.
(printed under page 477)
(97) ‹anchor: pectus exuritur› · call in col 922
Sic manuscripti. Editi vero, Et ipse aestuans dimittitur, aestuantis pectus exuritur et sitis, etc.
So the manuscripts. But the printed editions, "Et ipse aestuans dimittitur, aestuantis pectus exuritur et sitis, etc." ("And it too is let go, burning; the breast of the burning beast is parched, and thirst …").
(printed under page 477)
(98) ‹anchor: funiculi teneretur› · call in col 922
Quidam manuscripti, potant camelum : accidit enim ut fune circa lapidem obvoluto teneretur. Multo brevius.
Some manuscripts, "potant camelum: accidit enim ut fune circa lapidem obvoluto teneretur" ("they water the camel: for it happened that it was held by its rope wound about a stone"). Much shorter.
(printed under page 477)
(99) ‹anchor: omnes obviam currunt› · call in col 922
Ita manuscripti. Editi vero, Obviam occurrunt. Infra omnes manuscripti, quasi exenia.
So the manuscripts. But the printed editions, "Obviam occurrunt" ("they run out to meet him"). Below, all the manuscripts, "quasi exenia" ("as if gifts").
(printed under page 477)
(1) ‹anchor: a malis cogitationibus› · call in col 922
Sic manuscripti. Editi vero, mentem a malis cogitationibus.
So the manuscripts. But the printed editions, "mentem a malis cogitationibus" ("the mind from evil thoughts").
(printed under page 477)
(2) ‹anchor: psallite vespere et mane› · call in col 922
Sic manuscripti. Editi post, mane, addunt, et meridie.
So the manuscripts. The printed editions, after "mane" ("in the morning"), add "et meridie" ("and at noon").
(printed under page 477)
(99) ‹anchor: not visible› · call in col 923
II Cor. xiii, 5.
2 Corinthians 13:5.
(printed under page 478)
(1) ‹anchor: not visible› · call in col 923
I Cor. iv, 5; Rom. ii, 16.
1 Corinthians 4:5; Romans 2:16.
(printed under page 478)
(2) ‹anchor: not visible› · call in col 923
Galat. vi, 2.
Galatians 6:2.
(printed under page 478)
(3) ‹anchor: not visible› · call in col 923
Ita Regius 1, 2, Colb. 2 et Savil. Editi vero et alii, Ἵν' οὖν ἐν τούτῳ ἡμῖν τὸ καλὸν περισώζηται, καλὸν ἀκοῦσαι.
So the first and second Royal manuscripts, the second Colbert manuscript and Savile. But the printed editions and others, Ἵν' οὖν ἐν τούτῳ ἡμῖν τὸ καλὸν περισώζηται, καλὸν ἀκοῦσαι ("So that the good may be kept safe for us in this, it is good to hear").
(printed under page 478)
(4) ‹anchor: Τίς γὰρ› · call in col 923
Sic omnes manuscripti. Editi, Τί γάρ. Mox Regius 2, Colb. 3 et Savil., βλέπεσθαι, recte. Editi et alii, βλάπτεσθαι.
So all the manuscripts. The printed editions, Τί γάρ ("For what"). Just after, the second Royal manuscript, the third Colbert manuscript and Savile, βλέπεσθαι ("to be seen"), rightly. The printed editions and others, βλάπτεσθαι ("to be harmed").
(5-6) ‹anchor: sol testis abscederet› · call in col 923 Sic manuscripti omnes. Editi vero, testes abscederent. Mox aliqui manuscripti, praecepti quo dicitur. Editi vero, praecepti memores esse, quod dicit de his.
So all the manuscripts. But the printed editions, "testes abscederent" ("the witnesses withdrew"). Just after, some manuscripts, "praecepti quo dicitur" ("of the precept in which it is said"). But the printed editions, "praecepti memores esse, quod dicit de his" ("to be mindful of the precept which he speaks about these things").
(printed under page 478)
(7) ‹anchor: ratione› · call in col 923
Sic manuscripti quidam optime. Editi vero, in ratione.
So some manuscripts, best. But the printed editions, "in ratione" ("in the reckoning").
(printed under page 478)
(8) ‹anchor: quid agerent› · call in col 923
Sic manuscripti. Editi vero, quid gererent.
So the manuscripts. But the printed editions, "quid gererent" ("what they were doing").
(printed under page 478)
(9) ‹anchor: virtutis gradiamur via› · call in col 923
Ita manuscripti. Editi autem, Si haec agamus, hanc virtutis gradiamur viam
So the manuscripts. But the printed editions, "Si haec agamus, hanc virtutis gradiamur viam" ("If we do these things, let us walk this way of virtue").
(printed under page 478)
VERSIO EVAGRII. nostrorum aut in nocte luna, aut in die sol testis abscederet. Illius quoque admonebat praecepti memores esse, quo dicitur: Dijudicate vosmetipsos, et probate, ut rationem diei noctisque facientes, si in se delictum deprehendissent, peccare desisterent. Sin autem nullus error decepisset, perseverantes instarent potius incoepto, quam arrogantia tumidi aut alios contemnerent, aut sibi justitiam vindicarent, juxta supradicti doctoris eloquium dicentis: Nolite judicare ante tempus; magis debere eos Christi, cui soli occulta patent, reservare judicio. Multas esse, ut scriptum est, vias, quae videntur hominibus justae, sed fines earum ad profundum respicere inferni: saepe nostra non posse nos intelligere peccata, saepe falli ignoratione gestorum: aliud esse Dei cuncta cernentis judicium, qui non ex superficie corporum, sed ex mentium judicat arcanis; aequum autem esse nos nobis compati, et invicem onera nostra portare: ut concesso examine Salvatori, proprias conscientias nosmetipsos judicantes intueremur. Necnon dicebat magnam esse ad virtutem viam, si singuli vel observarent quid agerent, vel universas mentium cogitationes fratribus referrent. Non enim posse aliquem peccare, cum relaturus esset ad alium quaecunque peccasset; et subire pudorem in publicum turpia proferendi. Denique nullum peccantem, coram alio audere peccare: etiamsi peccet, tamen testem vitare peccati, mentiri magis et negare, et vetus delictum novo inficiandi augere delicto. Igitur quasi sub oculis, aiebat, nostris et cogitatu confundimur et actu, si omnia referenda faciamus; multo autem magis, si peccata nostra fideliter describentes digeramus in ordinem. Tunc vero annotatio delictorum fratrum videbitur oculi. Si timebimus peccati ceras conscias, ipsi nos arguent apices, et quomodo meretricibus membra miscentes, confunduntur ad praesentiam caeterorum; ita et nos erubescemus ad litteras. Haec agamus, hac virtutis gradiamur via, et corpora mentibus subjugantes, perniciosas diaboli conteramus insidias. <!-- note: block begins "quam", completing "un-" at the foot of the previous page (unquam), which confirms that reading. Footnote calls (5-6), (7), (8), (9) omitted per the corpus rule on note calls. Block ends at a full stop. -->
VERSIO EVAGRII. 56. Talibus sermonum hortamentis et venientes ad se monachos incitabat ad studium, et patientibus condolebat, pluresque eorum Dominus per Antonium liberavit. Nunquam tamen aut de incolumitate curatorum est inflatus ad gloriam, aut contristatus de obsessis adhuc corporibus murmuravit: magis autem eodem semper animo et vultu manens, gratias Deo referebat, suadens occupatis ut correptionem qua vexabantur, patientius ferrent. Non enim Antonii aut cujusquam hominum omnino hanc esse medicinam, sed Dei solius, qui et quibus vellet et quo vellet tempore daret sanitatem. Ita consolatione sua et vexatos aequanimiter ferre tentationem, et jam liberatos, non sibi sed Deo gratias referre docebat. 57. Fronto autem quidam ex Palatinis qui infestissimo daemonio vexabatur (nam et linguam ejus laniabat dentibus, et oculorum nitebatur lumen exstinguere), perrexit ad montem, rogabatque beatum senem ut pro se Dominum rogaret. Oravit Antonius, dixitque ad eum: Vade, et curaberis. Illi incredulo sibi, et violenter ibidem contra praeceptum remoranti, eadem geminabat Antonius, dicens: Hic curari non poteris: egredere, et calcata Aegypto statim te misericordia Christi consequetur. Tandem credidit, et profectus est: ac visa Aegypto, secundum promissionem senis, quam ei Dominus oranti revelaverat, infestatio cessavit inimici. 58. Virgo vero quaedam, quae de Busiris Tripolitanae regionis civitate ibidem erat, inauditis ac flebilibus morbis laborabat. Etenim narium purgamenta, oculorum lacrymae, aurium putridus humor in terram cadens, confestim in vermes vertebantur. Augebat calamitatem corpus paralysi dissolutum, oculos quoque <!-- note: block opens with a new paragraph (§56); the previous page's block ended at a full stop. Footnote calls (13), (14) omitted per the corpus rule on note calls. "correptionem" has a broken/missing t in the print ("correp ionem"); set whole. "Busiris" as printed. Block ends at a word boundary ("quoque"), no hyphen. -->
(3) ‹anchor: mulierem sanaverat› · call in col 926
Matth. ix, 20
Matthew 9:20.
(9') ‹anchor: not visible› · call in col 926 Sic Regius 2 et Colb. 2. Editi et alii, ὑπήκουεν
So the second Royal and the second Colbert manuscripts. The printed editions and others, ὑπήκουεν ("he obeyed / listened").
(printed under page 479)
(10) ‹anchor: not visible› · call in col 926
Sic Reg. 2, Colb. 2 et Savil. Editi vero, ὅσα βούλεται.
So the second Royal manuscript, the second Colbert manuscript and Savile. But the printed editions, ὅσα βούλεται ("whatever he wills").
(printed under page 479)
(11) ‹anchor: πέπαυτο τοῦ πάθους› · call in col 926
Tres codices, τὸ πάθος.
Three manuscripts, τὸ πάθος ("the affliction", accusative).
(printed under page 479)
(12) ‹anchor: τὴν αἱμοῤῥοοῦσαν› · call in col 926
Sic Regius secundus, Colbertinus secundus et Savil. Editi et alii, αἱμόῤῥουν.
So the second Royal manuscript, the second Colbert manuscript and Savile. The printed editions and others, αἱμόῤῥουν (the contracted form, "the woman with the issue of blood").
(printed under page 479)
(13) ‹anchor: ex Palatinis› · call in col 926
Sic manuscripti quidam recte. Editi, ex Palaestinis.
So some manuscripts, rightly. The printed editions, "ex Palaestinis" ("of the Palestinians").
(printed under page 479)
(14) ‹anchor: secundum promissionem› · call in col 926
Ita manuscripti. Editi autem, professionem.
So the manuscripts. But the printed editions, "professionem" ("declaration").
(printed under page 479)
Notes (15), (15'), (16) are called in the Greek of col. 928 only and are set there.
(17) ‹anchor: Hujus parentes› · call in col 927
Sic manuscripti ; editi vero, Hanc parentes ejus deferentes.
So the manuscripts; but the printed editions, "Hanc parentes ejus deferentes" ("Her parents, bringing her").
(printed under page 480)
(18) ‹anchor: foris montem› · call in col 927
Montem deest in editis, sed legitur in manuscriptis, et ex Graecis expressum est. Infra manuscripti, effosso pro Christo oculo, rectius quam editi, qui habent, effossis pro Christo oculis. Hic Evagrius paraphrasten agit potius quam interpretem. Sed alias saepissime brevius Graece exprimit.
"Montem" ("the mountain") is missing in the printed editions, but it is read in the manuscripts and is rendered from the Greek. Below, the manuscripts have "effosso pro Christo oculo" ("his eye dug out for Christ"), more correctly than the printed editions, which have "effossis pro Christo oculis" ("his eyes dug out for Christ"). Here Evagrius plays the paraphrast rather than the translator. But elsewhere he very often renders the Greek more briefly.
(printed under page 480)
(15) ‹anchor: ὁμολογητῇ› · call in col 928 (Greek text variant)
Ita manuscripti omnes. Editi vero, ὁμολογητῷ.
So all the manuscripts. But the printed editions, ὁμολογητῷ ("to the confessor").
(printed under page 480) (15') ‹anchor: λοιπὸν› · call in col 928 (Greek text variant) Vulg., λιπόν. Edit.
The common text, λιπόν. Editor.
(printed under page 480)
(16) ‹anchor: μοι νῦν› · call in col 928 (Greek text variant)
Sic manuscripti quidam. In editis νῦν deest. Colbertinus secundus, ἀπεκαλύφθη.
So some manuscripts. In the printed editions νῦν ("now") is missing. The second Colbert manuscript, ἀπεκαλύφθη ("was revealed").
(printed under page 480) The Evagrius notes (17), (18): set under col 927.
VERSIO EVAGRII. perversos contra naturam habens. Hujus parentes cum ad Antonium monachos ire didicissent, credentes in Domino, qui pertinacem sanguinis fluxum in Evangelio tactu fimbriae stare praeceperat, rogaverunt ut miserabilem filiae comitatum susciperent. Illis renitentibus eam usque ad Antonium perducere, remansere parentes ejus foris montem cum filia debili apud beatum confessorem et monachum Paphnutium, qui effosso pro Christo oculo sub Maximiano persecutore, tali dehonestamento corporis plurimum gloriabatur. Pervenerunt igitur ad Antonium monachi. Cumque de morbo puellae referre disponerent, relationem eorum senis sermo praevenit, et omnem debilitatis et itineris usque ad sanctum Paphnutium causam, quasi ipse interfuisset, exposuit. Rogantibus autem eum monachis ut parentibus cum filia permitteretur ingressus, non concessit, sed ait: Ite, et invenietis puellam, si non est mortua, curatam. Et adjecit: Nullus debet ad meam humilitatem venire, quia largitio curationum non est humanae miseriae, sed Jesu Christi misericordiae, qui ubique in se credentibus praestare consuevit auxilium. Quamobrem et illa, pro qua petitis, suis precibus liberata est, et cum ad Dominum orarem ego, mihi praescientia sanitatis ejus indulta est. Dixit, et verba ejus puellae incolumitas consecuta est. Nam exeuntes foras ad beatum Paphnutium, et filiam sospitem, et parentes laetos repererunt. 59. Non multos autem post ista dies, cum duobus fratribus euntibus ad Antonium aqua in itinere defecisset, et uno siti mortuo, alter jaceret in terra mortem exspectans, Antonius sedens in monte, celeriter ad se duos monachos vocat, qui forte ibidem sunt reperti, et festinato praecepit, ut lagenam aquae assumentes, invaderent iter quod ducit ad Aegyptum, dixitque: Unus e fratribus huc advenientibus, modo migravit ad Dominum; alter, si non succurreritis, addetur: hoc enim mihi nunc oranti revelatum est. Sic ait, et juxta praeceptum ejus monachi festinantes, exstinctum corpus inveniunt, terraque id operientes, alterum refocillatum suo junxerunt comitatui: erat autem spatium itineris unius diei. Fortasse aliquis quaerit, cur non antequam moreretur, Antonius dixerit; incongruo prorsus Christianis argumento, quia non Antonii, sed Dei judicium fuit, qui et de recedente quam voluit, sententiam tulit, <!-- note: block begins "perversos", completing the clause "oculos quoque" from the previous page. Footnote calls (17), (18) omitted per the corpus rule on note calls. Block ends at "tulit," (comma, no hyphen). -->
VERSIO EVAGRII. et de sitiente revelare dignatus est. Hoc tantum in Antonio mirabile est, quod in monte remotissimo sedens, corde pervigili cuncta procul posita, Domino indicante, cognosceret. 60. Alio rursus in tempore cum sederet in monte, et oculos subito tetendisset in coelum, vidit nescio quam animam, laetantibus in ejus occursum angelis, ad coelum pergere. Cujus spectaculi novitate stupefactus, beatum dixit sanctorum chorum, oravitque ut sibi rei praesentis agnitio panderetur. Et statim vox ad eum facta est inquiens istam esse Ammonis monachi animam, qui Nitriae morabatur. Erat autem Ammon vir grandaevus, qui perseveranter a pueritia usque ad senectutem in sanctitate vixerat. Itinere quoque dierum tredecim, a Nitria, locus in quo sedebat Antonius, dividebatur. Videntes autem eum monachi admirantem, qui venerant, deprecati sunt ut causam hilaritatis ediceret. Quibus ait modo Ammonem quievisse: quem propter frequentem ejus ad Antonium commeatum, et propter celebritatem indultorum ei a Domino signorum, optime noverant. De quibus etiam hoc unum dicendum est. Necesse ei fuit aliquando flumen nomine Lycum subitis aquis inundatum transvadare, rogavitque Theodorum, qui cum ipso erat, ut paululum a suo separaretur aspectu, ne nuditatem corporis invicem uterque conspicerent. Recessit Theodorus. Nihilominus ille seipsum cum nudare vellet, erubuit. Cogitantem autem eum in alteram ripam virtus divina transposuit. Rursusque Theodorus, vir et ipse Deo devotus, transiens ad senem, mirari coepit quod tam velociter fluvium transvadasset. Cumque nihil humoris in pedibus, nulla in vestibus ejus aquae signa conspiceret, rogavit eum, ut tam incredibilem translationem quasi filio pater exponeret. Nolente illo dicere quae acciderant, amplexus est pedes ejus, juravitque non se dimissurum priusquam sibi id quod celabat referret. Videns ergo senex contentiose vincere volentem fratrem, exegit vicissim ab illo, ut nulli <!-- note: block begins "et de sitiente", continuing "sententiam tulit," from the previous page. Footnote call (22) after "Ammonis" omitted per the corpus rule on note calls. A stray mark before "sanctitate" is not set. UNSURE: the last word, at the right margin, is blurred ("nu li"); read as "nulli", apparently whole with no hyphen. -->
(4) ‹anchor: magno apostolo Petro› · call in col 930
Matth. xiv, 28, 29.
Matthew 14:28–29.
(printed under page 481)
(19) ‹anchor: not visible› · call in col 930
Ita plurimi mss. Alii et editi, ἐν τῷ ὄρει.
So very many manuscripts. Others and the printed editions, ἐν τῷ ὄρει ("on the mountain").
(printed under page 481)
(20) ‹anchor: not visible› · call in col 930
Vide Pallad. Hist. Lausiac. c. 8.
See Palladius, Lausiac History, chapter 8.
(printed under page 481)
(21) ‹anchor: not visible› · call in col 930
Ita omnes manuscripti. Editi, τοῦτο, malo.
So all the manuscripts. The printed editions, τοῦτο ("this"), wrongly.
(printed under page 481)
(22) ‹anchor: Ammonis› · call in col 930
Manuscripti alii Amus, alii Amos habent.
Some manuscripts have "Amus", others "Amos".
(printed under page 481)
(23) ‹anchor: not visible› · call in col 931
De monte Antonii exteriore et interiore fuse Bollandus in praemissis ad Antonii Vitam.
On Antony's outer and inner mountain, Bolland at length in his preliminaries to the Life of Antony.
(printed under page 482)
(24) ‹anchor: not visible› · call in col 931
Colbertinus secundus, πῶς τε καὶ πότε, etc.
The second Colbert manuscript, πῶς τε καὶ πότε ("both how and when"), etc.
(printed under page 482)
(25) ‹anchor: γνόντες› · call in col 931
Ita omnes manuscripti. In editis haec, ἐθαύμασαν ἐπιγνόντες desunt. Savil. ἐθαύμαζον habet.
So all the manuscripts. In the printed editions the words ἐθαύμασαν ἐπιγνόντες ("they marvelled, recognizing") are missing. Savile has ἐθαύμαζον ("they were marvelling").
(printed under page 482)
(26) ‹anchor: οἱ μὲν γὰρ ἕνεκα› · call in col 931
Sic duo manuscripti. Editi vero, οἱ μὲν ἕνεκα.
So two manuscripts. But the printed editions, οἱ μὲν ἕνεκα (without γάρ).
(printed under page 482)
(27) ‹anchor: μᾶλλον θαυμάζειν› · call in col 931
Colb. 2, ἐν τούτοις· ἀλλὰ μᾶλλον δοξάζειν. Infra idem, Ἐλθὼν δέ.
The second Colbert manuscript, ἐν τούτοις· ἀλλὰ μᾶλλον δοξάζειν ("in these things; but rather to glorify"). Below, the same, Ἐλθὼν δέ ("and having come").
(printed under page 482)
VERSIO EVAGRII. hoc ante suam mortem indicaret, atque ita confessus est se subito in alteram ripam fuisse transpositum, neque vero omnino undis impressisse vestigia: Dominici corporis hoc tantummodo privilegium asserens, et eorum quibus ipse, ut apostolo Petro, donaverit, ut aquarum levitati humanum corpus insisteret. Haec autem Theodorus promisso tempore non dixit, post ejus mortem retulit. Monachi vero, quibus dixerat Antonius de morte Ammonis, notaverunt diem: et venientibus de Nitria fratribus post dies triginta, sciscitantes, repererunt illo die, illaque hora dormisse Ammonem, qua animam ejus ferri senex viderat. Utrique igitur puritatem mentis in Antonio mirati sunt, quomodo rei tam longe gestae statim ad eum fuisset perlata cognitio. 61. Archelaus quoque comes, cum eum invenisset in exteriori monte, rogavit ut oraret pro Polycratia, quae in Laodicea erat, admirabili et Christo dedita virgine. Patiebatur enim pessimos stomachi et lateris dolores, quos jejuniis nimiis vigiliisque contraxerat, et erat penitus toto debilis corpore. Oravitque Antonius et diem quo oratio fuerat facta annotavit Archelaus. Redit Laodiceam, et invenit virginem incolumem. Percontatus diem sanitatis, reperit tempus medelae cum annotatione congruere, et omnes admirati sunt, agnoscentes eo tempore illam a Domino fuisse a doloribus liberatam, quo orans Antonius pro ipsa bonitatem Salvatoris invocaverat. 62. Saepe etiam ad se venientium, ante dies et menses, et causas praedixit et tempora. Nam quosdam videndi eum tantum desiderium, alios imbecillitas, nonnullos obsessa a daemonibus corpora pertrahebant. Nemo tamen unquam vexationem aut detrimentum laboriosi itineris conquestus est. Regrediebantur omnes spirituali cibo pleni. At ille praecipiebat non suae laudi hanc admirationem ab eis applicari debere: sed Domini, qui sui notionem hominibus pro capacitate mortalitatis indulserit. <!-- note: Block continues mid-sentence from the previous page (begins "hoc ante suam mortem"), not mid-word. UNSURE: "videndi" in §62 — type broken, prints like "vi lendi"; set as videndi. -->
VERSIO EVAGRII. 63. Quodam autem tempore cum exisset ad exteriora monasteria, et rogatus esset a fratribus ut in navi quadam cum monachis proficiscentibus oraret, ascendit, et solus ex omnibus odorem sensit teterrimum. Asserebant cuncti piscium salsorum et tarichorum in navi positorum hunc esse fetorem. At ille alterius rei fetorem se sentire affirmavit. Adhuc loquente illo, adolescens quidam possessus a daemone, qui praecedens juxta carinam se navis absconderat, repente exclamavit. Quo statim per Antonium in nomine Domini nostri Jesu Christi curato, intellexere universi diaboli illum fuisse fetorem. 64. Alius quoque ad eum vir, inter suos nobilis, daemoniosus adducitur, tanta oppressus insania, ut non sciret se esse apud Antonium, necnon et corporis sui superflua comederet. Quamobrem rogatus senex ab his qui eum adduxerunt, ut pro illo Dominum oraret, in tantum juvenis miseriae condoluit, ut tota nocte pervigilans cum eo, adversus patientis insaniam laboraret. Sed cum jam lucesceret, et obsessus, impetu in Antonium facto, vehementer eum impulisset; irasci coeperunt, qui eum adduxerunt, cur seni fecisset injuriam. Quibus Antonius ait: Nolite alienam culpam juveni misero ascribere: furor iste obsidentis est, non obsessi: idcirco autem in hanc proruit dolens hostis audaciam, quia Dominus ad aridam regionem ire eum jussit, et expulsi Satanae indicium iste adversum me impetus fuit. Nulla post verba mora, adolescens recepto sensu, et gratias agens Deo, et locum ubi esset agnovit, et toto Antonium complexans deosculatus est affectu. 65. Innumera et alia istiusmodi signa sunt, quae monachorum concordi saepe relatione cognovimus. Verum non tantum his adhibendus est stupor: quia multo plus, quae sequuntur, conditionem nostrae fragilitatis excedunt. Hora circiter nona, cum ante cibum orare coepisset, raptum se sensit in spiritu, et ab <!-- note: Footnote call "(29)" after "fetorem" (first occurrence, §63) omitted as apparatus. Block ends at a word boundary ("et ab"), sentence continues on the next page. "complexans" as printed. -->
(28) ‹anchor: not visible› · call in col 934
In editis post, ὁ δαίμων, legitur ἐκεῖνος, quae vox deest in quibusdam manuscriptis.
In the printed editions, after ὁ δαίμων ("the demon"), ἐκεῖνος ("that") is read, a word missing in some manuscripts.
(printed under page 483)
(29) ‹anchor: hunc esse fetorem› · call in col 934
Sic manuscripti. Editi vero, putorem, et sic infra.
So the manuscripts. But the printed editions, "putorem" ("stench"), and so below.
(printed under page 483)
(5) ‹anchor: not visible› · call in col 935
Ephes. ii, 2.
Ephesians 2:2.
(printed under page 484)
(6) ‹anchor: not visible› · call in col 935
Ephes. vi, 13.
Ephesians 6:13.
(printed under page 484)
(7) ‹anchor: not visible› · call in col 935
Tit. ii, 8.
Titus 2:8.
(printed under page 484)
(8) ‹anchor: Deus scit› · call in col 935
II Cor. xii, 2.
2 Corinthians 12:2.
(printed under page 484)
(9) ‹anchor: uti scriptum est› · call in col 935
Joan. vi, 45.
John 6:45.
(printed under page 484)
(30) ‹anchor: not visible› · call in col 935
Regius 1, et Colbert. 2, ἔξεστι.
The first Royal manuscript and the second Colbert manuscript, ἔξεστι ("it is permitted").
(printed under page 484)
(31) ‹anchor: not visible› · call in col 935
Sic omnes mss. Editi, τοῦ Θεοῦ, ἵνα μηδὲν ἔχων. Infra tres mss., μνημονεύωμεν. Editi et alii, ἐμνημονεύομεν.
So all the manuscripts. The printed editions, τοῦ Θεοῦ, ἵνα μηδὲν ἔχων ("of God, so that having nothing"). Below, three manuscripts, μνημονεύωμεν ("let us remember"). The printed editions and others, ἐμνημονεύομεν ("we were remembering").
(printed under page 484)
(32) ‹anchor: καὶ ἀγωνισάμενον› · call in col 935
Sic quidam manuscripti. Editi vero, ἀγωνισάμενος, minus recte. Infra post πρὸς ἑαυτόν deest ζητῶν in editis et in quibusdam mss., sed habetur in aliis.
So some manuscripts. But the printed editions, ἀγωνισάμενος (nominative, "having struggled"), less correctly. Below, after πρὸς ἑαυτόν ("to himself"), ζητῶν ("seeking") is missing in the printed editions and in some manuscripts, but it is found in others.
(printed under page 484)
(33) ‹anchor: quod de nobis› · call in col 935
Sic manuscripti. Editi vero, vobis.
So the manuscripts. But the printed editions, "vobis" ("of you").
(printed under page 484)
VERSIO EVAGRII. angelis in sublime deferri; prohibentibus transitum aeris daemonibus, coeperunt angeli contradicentes requirere quae esset causa retinendi, nullis exsistentibus in Antonio criminibus. Illis vero ab exordio nativitatis replicare peccata nitentibus, calumniosa angeli ora clauserunt, dicentes, non debere eos a nativitate ejus delicta narrare, quae jam Christi essent bonitate sopita: si qua autem scirent ex eo tempore, quo factus esset monachus, et Deo se consecrasset, licere proferre. Accusabant daemones multa procaciter mentientes: et cum deessent probamenta fallacibus, liber Antonio conscensus aperitur. Et statim rediens in se, in eo loco in quo stare coeperat, hoc se rursum vidit esse quod fuerat. Tunc vero oblitus escae, ex illa hora noctem gemitu ac lamentatione transegit, reputans secum humanorum hostium multitudinem, et colluctationem tantam exercitus, et laboriosum per aerem iter ad coelum, et hoc Apostoli dictum, quo ait: Non est nobis colluctatio adversus carnem et sanguinem, sed adversus principem potestatis hujus aeris, qui sciens aereas potestates ob id semper tentare, luctari et contendere, ne nobis liber transitus esset ad coelum, hortabatur monens: Assumite arma Dei, ut possitis resistere in die mala; ut nihil mali habens quod de nobis dicere possit inimicus, confundatur. Nos autem apostolici sermonis recordemur, dicentis: Sive in corpore, sive extra corpus, nescio: Deus scit. Et Paulus quidem usque ad tertium coelum raptus est, ibique auditis verbis ineffabilibus, descendit: Antonius autem usque ad aerem sublatus, post colluctationem liber apparuit. 66. Habebat etiam istiusmodi donum: si cujus rei sedens in monte ignarus fuisset, et ejus secum inquireret notionem, oranti ei a Domino revelabatur; et erat, secundum quod scriptum est, a Deo doctus. Denique cum a fratribus haberetur iste tractatus, et ab eo sedulo sciscitarentur quemadmodum se post corporis sarcinam anima gereret; quive ei locus post exitum concederetur, proxima nocte vox desuper <!-- note: Block begins mid-sentence ("angelis in sublime"), continuing from the previous page. Footnote call "(33)" before "dicere possit" omitted as apparatus. Scripture quotations printed in italics, set plain. UNSURE: "in sublime" — first word smudged ("ia"/"in"); "sive extra corpus" — "sive" broken type, prints like "si.e"; "conscensus" as printed (perhaps for consensus). Block ends at a word boundary, mid-sentence. -->
VERSIO EVAGRII. nomen ejus inclamitans, ait: Antoni, exsurge, exi et vide. Qui egressus, sciebat enim quibus respondere deberet, et elevatis ad coelum oculis, vidit quemdam longum atque terribilem, caput usque ad nubes attollentem. Vidit etiam pennatos quosdam se elevare cupientes ad coelum, atque illum extensis manibus prohibere transgressu: e quibus alios apprehensos elidebat ad terram, alios frustra retinere contendens, dolebat super se ad coelestia transvolare: et maximum gaudium mistum moerore victi victoresque tribuebant. Statimque ad eum vox facta est, dicens: Animadverte quod vides. Et tunc coepit illuminato corde intelligere, animarum esse conscensum, et diabolum prohibentem; qui et sibi retineret obnoxios, et in sanctorum, quos decipere non poterat, cruciaretur volatu. His visionum exemplis incitatus, quotidie ad meliora crescebat. Neque vero id, quod sibi revelatum fuerat, causa jactantiae fratribus indicabat: sed cum orans jugiter Dei laudaret auxilium, interrogantibus compellebatur edicere: nec spiritualibus filiis pura in Christo anima occultare quidquam volebat, praesertim cum hujusmodi signorum relatio et amorem ministraret proposito, et fructum laboris ostenderet. 67. Nunquam ille aut ira subita concitatus patientiam rupit, aut humilitatem erexit in gloriam. Nam omnes clericos usque ad ultimum gradum ante se orare compellens, episcopis quoque atque presbyteris, quasi humilitatis discipulus, ad benedicendum se caput submittebat. Diacones vero, qui ad eum utilitatis <!-- note: Block begins mid-sentence ("nomen ejus inclamitans"), continuing from the previous page. Footnote calls "(39)" after "sciebat" and "(40)" after "Diacones vero" omitted as apparatus. Block ends mid-word "utili-" (continues next page). "sanctorum." printed with a full stop before "quos", set as comma — UNSURE; "non" prints with damaged type ("mm"). -->
(34) ‹anchor: not visible› · call in col 938
Sic manuscripti. Editi vero, συνελθόντας.
So the manuscripts. But the printed editions, συνελθόντας ("having come together").
(printed under page 485)
(35) ‹anchor: not visible› · call in col 938
Sic mss. In editis, ἀναβλέψας deest. Infra omnes manuscripti, ὑπεριπταμένους. Editi, ὑπεριπτωμένους.
So the manuscripts. In the printed editions ἀναβλέψας ("having looked up") is missing. Below, all the manuscripts, ὑπεριπταμένους ("flying over"). The printed editions, ὑπεριπτωμένους.
(printed under page 485)
(36) ‹anchor: not visible› · call in col 938
Sic omnes fere mss. In editis μέν deest. Infra εὐθύς deest in editis, sed habetur in omnibus mss.
So almost all the manuscripts. In the printed editions μέν is missing. Below, εὐθύς ("at once") is missing in the printed editions, but is found in all the manuscripts.
(printed under page 485)
(37) ‹anchor: not visible› · call in col 938
Sic mss. cod. Editi vero, τῶν ψυχῶν εἶναι τὸν ἐχθρόν, omissis plurimis.
So the manuscript codices. But the printed editions, τῶν ψυχῶν εἶναι τὸν ἐχθρόν ("that the enemy was of the souls"), with a great deal left out.
(printed under page 485)
(38) ‹anchor: Πρὸς δὲ› · call in col 938
Sic Colb. 2. Alii πῶς δέ.
So the second Colbert manuscript. Others, πῶς δέ ("but how").
(printed under page 485)
(39) ‹anchor: sciebat› · call in col 938
Sic manuscripti. Editi vero, qui exsurgens egressus est, sciebat.
So the manuscripts. But the printed editions, "qui exsurgens egressus est, sciebat" ("who, rising, went out; he knew").
(printed under page 485)
(40) ‹anchor: Diacones vero› · call in col 938
Manuscripti quidam Diacones habent. Alii, Diaconi.
Some manuscripts have "Diacones". Others, "Diaconi" ("deacons").
(printed under page 485)
(10) ‹anchor: not visible› · call in col 939
Prov. xv, 13.
Proverbs 15:13.
(printed under page 486)
(11) ‹anchor: not visible› · call in col 939
Genes. xxxi, 5.
Genesis 31:5.
(printed under page 486)
(41) ‹anchor: not visible› · call in col 939
Sic quidam mss. cod. rectius quam alii et editi, qui habent πάντων συνόντων.
So some manuscript codices, more correctly than others and the printed editions, which have πάντων συνόντων ("all those present").
(printed under page 486)
(42) ‹anchor: not visible› · call in col 939
Sic omnes mss. In editis, χαρᾶς τῆς deest.
So all the manuscripts. In the printed editions χαρᾶς τῆς ("of the joy") is missing.
(printed under page 486)
(43) ‹anchor: not visible› · call in col 939
Mss. Alii, χαροποὺς, alii χαροποιοὺς habent, quae vox nusquam de Davide reperitur dicta, sed Gen. xlix, 12.
The manuscripts: some have χαροποὺς ("bright-eyed"), others χαροποιοὺς; this word is nowhere found said of David, but at Genesis 49:12.
(printed under page 486)
(44) ‹anchor: εἰς εὐσέβειαν› · call in col 939
Sic quidam manuscripti rectius quam editi, qui habent πρὸς εὐσέβειαν.
So some manuscripts, more correctly than the printed editions, which have πρὸς εὐσέβειαν ("towards piety").
(printed under page 486)
(45) ‹anchor: pietate mirabilis› · call in col 939
Sic maxima pars mss. Editi vero, Erat autem et in vultu amabilis, et in fidei puritate mirabilis.
So the greatest part of the manuscripts. But the printed editions, "Erat autem et in vultu amabilis, et in fidei puritate mirabilis" ("He was lovable in countenance, and wonderful in the purity of his faith").
(printed under page 486)
VERSIO EVAGRII. causa veniebant, cum pro adjutorio eorum eis praesentibus disputaret, ad orandum Dominum sibi praeponebat, non erubescens et ipse discere. Nam et interrogabat frequenter eos cum quibus erat: et si aliquid ab eis necessarium audierat, se fatebatur adjutum. Habebat autem et in vultu magnam gratiam, et admirabile a Salvatore etiam hoc munus acceperat. Si quis enim ignarus ejus, inter multitudinem monachorum eum videre desiderasset, nullo indicante, caeteris praetermissis, ad Antonium currebat, et animae puritatem agnoscebat ex vultu, et per speculum corporis, gratiam sanctae mentis intuebatur; nam semper hilarem faciem gerens, liquido ostendebat se de coelestibus cogitare, sicut Scriptura ait: Corde laetante vultus floret: et in moerore constituto tristatur. Ita et Jacob agnovit Laban socerum suum insidias sibi machinantem, dicens ad filias ejus: Non est facies patris vestri sicut heri et nudius tertius. Sic Samuel agnovit David: laetificatos enim habebat oculos, et dentes sicut lac candidos. Similiter agnoscebatur Antonius: quia semper eamdem faciem inter prospera et adversa retinens, nec secundis extollebatur, nec frangebatur adversis. 68. Erat autem in fidei pietate mirabilis. Nunquam schismaticorum se miscuit communioni, antiquam eorum sciens pravitatem atque transgressionem: nunquam Manichaeis aut aliis haereticis saltem amicabilia verba largitus est, nisi tantum ea quae eos possent ab iniquitatis errore revocare: denuntians talium amicitias atque sermones, perditionem esse animae. Sic etiam Arianos detestabatur, ut omnibus diceret, ne juxta eos quidem esse accedendum. Nam cum venissent quidam Ariomanitae, reperta eorum <!-- note: Block begins mid-word "tatis" (completing "utili-" from the previous page, so "utilitatis"). Footnote call "(45)" after "mirabilis" omitted as apparatus. Scripture quotations printed in italics, set plain. Block ends at a word boundary, mid-sentence. -->
VERSIO EVAGRII. post examinationem infidelissima secta, effugavit eos de monte, dicens, multo serpentibus deteriores horum esse sermones. 69. Mentientibus autem Arianis aliquando Antonium ita ut se credere, admiratus eorum audaciam, et justi doloris ira commotus, rogatusque ab episcopis atque universis fratribus, Alexandriam descendit: ibique Ariomanitas publico sermone condemnavit, ultimam hanc esse haeresim et praecursorem Antichristi affirmans, praedicavitque in populo Filium Dei, non facturam, non ex nullis exstantibus, sed proprium, unius cum Patre substantiae: ne creatura potius, aut adoptio aut appellatio videretur. Impium esse dicens vel mente concipere: Erat quando non erat: cum Verbum Dei Deus, qui est semper, Patri sit coaeternus, quia ex eo natus est Patre, qui semper est. Unde aiebat: Cum Arianis vobis nulla sit conjunctio: Quae enim societas luci ad tenebras? Vos fideliter credentes, Christiani estis: illi Verbum, id est Filium, qui ex Deo Patre est, creaturam dicentes, nullo intervallo a gentibus separantur, qui serviunt creaturae potius quam Creatori, qui est benedictus in saecula. Ipsa, mihi credite, irascuntur elementa, et omnis contra Arianum furorem, secundum Apostoli dictum, ingemiscit creatura, quod sibi Dominum suum, per quem omnia et in quo omnia facta sunt, videat aggregari. 70. Haec tanti viri praedicatio, exprimi non potest, quantum ad fidem populos roboraverit. Laetabantur quippe hostilem et Christo inimicam haeresim anathematizari ab Ecclesiae columna. Nulla tunc aetas, nullus sexus domi remansit. Taceo de Christianis. Pagani quoque, et ipsi idolorum sacerdotes, ad Dominicum convolabant dicentes: Precamur ut videamus hominem Dei: quia hoc apud universos erat nomen Antonio. Ambiebant quoque saltem fimbriam vestimenti ejus attingere, multum sibi et tactum prodesse <!-- note: Block begins mid-sentence ("post examinationem"), continuing from the previous page. Footnote call "(49)" after "Verbum Dei Deus" omitted as apparatus. Scripture quotation "Quae enim societas luci ad tenebras?" printed in italics, set plain. Block ends at a word boundary, mid-sentence. UNSURE: "aliquando" (type damaged, prints like "aliqnando"). -->
(12) ‹anchor: not visible› · call in col 942
II Cor. vi, 14.
2 Corinthians 6:14.
(printed under page 487)
(13) ‹anchor: not visible› · call in col 942
Rom. i, 25.
Romans 1:25.
(printed under page 487)
(46) ‹anchor: not visible› · call in col 942
Gestum hoc est ab anno 326 ad 335. Vide in Vita Athanasii.
This took place between the years 326 and 335. See the Life of Athanasius.
(printed under page 487)
(47) ‹anchor: not visible› · call in col 942
Colbertinus secundus, ἀντικειμένου. Antichristi προδρόμους haereticos vocant SS. PP. Sic Irenaeus De Gnosticis, lib. I, p. 68, et sat communis fuit antiquorum Patrum opinio, qui putabant judicii diem imminere. Sic item Cyprianus ad Fortunatum. Apud Athanasium vero, quoties Antichristi prodromi vocentur Ariani, in Indice generali videre est.
The second Colbert manuscript, ἀντικειμένου ("of the adversary"). The holy Fathers call heretics the forerunners (προδρόμους) of Antichrist. So Irenaeus on the Gnostics, book 1, p. 68; and it was a common enough opinion of the ancient Fathers, who thought the day of judgement was at hand. So too Cyprian, to Fortunatus. How often the Arians are called forerunners of Antichrist in Athanasius may be seen in the general index.
(printed under page 487)
(48) ‹anchor: not visible› · call in col 942
Regius 1, solus, ἦν ποτε, ὅτε οὐκ ἦν.
The first Royal manuscript alone, ἦν ποτε, ὅτε οὐκ ἦν ("there was once when he was not").
(printed under page 487)
(49) ‹anchor: Verbum Dei Deus› · call in col 942
Multi codices, cum Verbum Deus. Germ. 2, cum Verbum Dei.
Many codices, "cum Verbum Deus" ("since the Word is God"). The second Germ. manuscript, "cum Verbum Dei" ("since the Word of God").
(printed under page 487)
(50) ‹anchor: not visible› · call in col 943
Tres mss., ἐν ἐνιαυτῷ.
Three manuscripts, ἐν ἐνιαυτῷ ("in a year").
(printed under page 488)
(51) ‹anchor: not visible› · call in col 943
Sic quidam mss. Editi vero, ὡς δέ.
So some manuscripts. But the printed editions, ὡς δέ ("and when").
(printed under page 488)
(52) ‹anchor: et ego currens› · call in col 943
Ita mss. Editi vero, corruens, minus recte.
So the manuscripts. But the printed editions, "corruens" ("collapsing"), less correctly.
(printed under page 488)
(53) ‹anchor: solitudinem remeabat› · call in col 943
Editi cum Germ. 1, solo, repedabat, Gemmet. 1, et Germ. 2, remeabat. Desmar., revertebatur. Colb., rediebat. Paulo post mss. quidam, non didicisset, immobilis homo et mansuetus erat.
The printed editions, with the first Germ. manuscript alone, "repedabat"; the first Jumièges manuscript and the second Germ., "remeabat"; the Desmares manuscript, "revertebatur"; the Colbert manuscript, "rediebat" (all: "was returning"). A little after, some manuscripts, "non didicisset, immobilis homo et mansuetus erat" ("had not learned, he was a steady and gentle man").
(printed under page 488)
(54) ‹anchor: imitamini› · call in col 943
Ita multi manuscripti. Editi vero, et sapientiam habere, bonum est ut imitemini.
So many manuscripts. But the printed editions, "et sapientiam habere, bonum est ut imitemini" ("and to have wisdom, it is good that you imitate").
(printed under page 488)
VERSIO EVAGRII. credentes. Quot tunc diabolica obsidione et variis infirmitatibus liberati? Quot simulacris erepta sunt spolia? Quanti etiam ab errore gentilium retracti, nostro juncti sunt gregi? tanti certe, ut paucorum dierum spatio ex idolorum superstitione conversio omnem per annum credentium vinceret turbam. Praeterea cum irruentem multitudinem comites repellerent, aestimantes taedio illi conventum populi fore, ille tranquillo animo dicebat: Nunquid hic coetus daemonum major est turbis? nunquid obsequentium multitudo colluctatorum in monte nostrorum catervis est numerosior? 71. Accidit etiam ut cum eum redeuntem circa portam prosequeremur, a tergo quaedam mulier clamitaret, dicens: Exspecta, homo Dei, filia mea atrocissimo vexatur daemonio: exspecta, obsecro, exspecta, ne et ego currens inteream. Hoc audito, mirabilis senex a nobis admonitus, volens tamen et ipse, paululum substitit. Cumque appropinquante muliere, puella jaceret explosa, oravit tacitus Dominum Jesum: et ad nominationem ejus statim spiritus impurus egressus est: puella incolumis, populus in laudibus Dei, mater in gaudio fuit. Ipse autem laetabatur, quia ad desideratam solitudinem remeabat. 72. Erat autem valde sapiens, et hoc in se mirabile habebat, quia cum litteras non didicisset, ingeniosissimus et prudentissimus erat. Aliquando etenim philosophi duo gentiles venerunt ad eum, putantes Antonium se posse decipere: erat vero in exteriori monte. Quos cum vidisset, paganos intellexit ex vultu: et procedens ad eos, per interpretem ita coepit loqui: Quare tam longe ad stultum hominem sapientes se vexare voluerunt? Illis dicentibus non esse illum stultum, sed et nimium sapientem, vigilanter respondit: Si ad stultum venistis, superfluus est labor vester: si autem putatis me sapientem esse, et sapientiam habere bonum est, imitamini quod probatis, quia bona convenit imitari. Si ego ad vos venissem, vos imitarer; sed quia vos ad me quasi ad sapientem venistis, estote, sicut ego sum, Christiani. Abscesserunt philosophi, utrumque mirantes, et acumen ingenii, et daemonum expulsiones. <!-- note: block begins mid-sentence ("credentes."), continuing from the previous page (not mid-word). Footnote calls (52), (53), (54) omitted (they point to excluded apparatus). Heading set as printed. UNSURE: none beyond the scan's soft type in §71 "inteream" (read as such). -->
VERSIO EVAGRII. 73. Alios quoque similiter mundi sapientes, qui eum irridere cupiebant, quia litteras ignoraret, tali disputatione colligavit, dicens: Respondete mihi, quid prius, sensus an litterae? et quid cujus exordium? sensus ex litteris, an litterae oriuntur ex sensu? Illis asserentibus, quia sensus esset auctor atque inventor litterarum, ait: Igitur si cui sensus incolumis est, hic litteras non requirit. Quis praesentium post hanc colluctationem non exclamaverit, cum obstupuerint et ipsi qui victi sunt, tantam in imperito litterarum sagacitatem animi admirantes? Neque enim, ut in solitudine et montibus versatus, atque omnem ibidem exigens vitam, agrestis et rigidus erat, sed jucundus atque affabilis. Sermonem, secundum Apostoli praeceptum, divino conditum sale proferebat, ita ut invidia careret, et amore omnium potiretur. 74. Inter haec, quasi parum esset bis gentilitatem fuisse superatam, et tertio venerunt viri ad eum omnis saecularis prudentiae nube caecati, atque universis philosophiae studiis artium, suorum aestimatione doctissimi. Ili cum rationem ab eo exigerent fidei, quam in Christo habemus, et niterentur arguta sophismatum interrogatione de divina cruce eum illudere, in silentium paululum voce compressa, primum eorum miseratus errorem est: deinde per interpretem, qui ejus verba diligentissime in Graecum solebat exprimere sermonem, ita exorsus est, dicens: Quid pulchrius est, quidve honestius, crucem colere, an adulteria, parricidium, vel incestum his assignare quos colitis: cum in altero sit contemptus mortis, insigne virtutum; in altero turpis religio, obscenitatis magistra? Quid melius est dicere, quod Dei Verbum manens ut erat, ob salutem nostram humanum corpus assumpserit, ut societate mortalitatis nos eveheret ad coelum, participesque naturae coelestis efficeret: an, ut ipsi asseritis, divinae mentis haustum ad terrena veneranda submittere, et pecudum atque serpentium formis coeleste nomen includere? Quo ore Christianorum credulitatem audetis irridere, dicentium Christum Filium Dei sine sui detrimento, et coepisse esse quod non erat, et mansisse quod fuerat: cum ipsi animam de coelestibus detrahentes, <!-- note: Footnote calls (58), (59) omitted. "Ili" (§74) set as printed (misprint for Illi). UNSURE: none. -->
(55) ‹anchor: not visible› · call in col 946
Ita mss. In editis τούτῳ deest.
So the manuscripts. In the printed editions τούτῳ ("this") is missing.
(printed under page 489)
(56) ‹anchor: not visible› · call in col 946
Sic manuscripti. In editis habetur καί ante μετὰ ταῦτα. Mox ἑτέρων deest in editis, sed habetur in omnibus mss.
So the manuscripts. In the printed editions καί ("and") stands before μετὰ ταῦτα ("after these things"). Just after, ἑτέρων ("others") is missing in the printed editions, but is found in all the manuscripts.
(printed under page 489)
(57) ‹anchor: not visible› · call in col 946
Tertull. De testimonio animae, cap. 5 : Certe prior anima quam littera, et prior sermo quam liber, et prior sensus quam stylus.
Tertullian, On the Testimony of the Soul, chapter 5: "Certainly the soul is before the letter, and speech before the book, and sense before the pen."
(printed under page 489)
(58) ‹anchor: suorum› · call in col 946
Sic manuscripti recte. Editi vero, suarum.
So the manuscripts, rightly. But the printed editions, "suarum" (feminine, "of their").
(printed under page 489)
(59) ‹anchor: submittere› · call in col 946
Ita manuscripti omnes. Editi vero, caput submittere.
So all the manuscripts. But the printed editions, "caput submittere" ("to bow the head").
(printed under page 489)
(60) ‹anchor: not visible› · call in col 947
Haec verba habentur in Oratione Justiniani ad Mennam, tomo quinto Concilior., p. 652., quae contulimus cum his. Paulo post Colbert. 2, γεγενῆσθαι καὶ πεφανερῶσθαι. In editis, πεφανερῶσθαι, solum, omissis caeteris.
These words are found in Justinian's address to Menas, in the fifth volume of the Councils, p. 652, which we have compared with these. A little after, the second Colbert manuscript, γεγενῆσθαι καὶ πεφανερῶσθαι ("to have come to be and to have been made manifest"). In the printed editions, πεφανερῶσθαι alone, the rest left out.
(printed under page 490)
(61) ‹anchor: not visible› · call in col 947
Colbertinus secundus solus, ἐκ τοῦ οὐρανοῦ, quem tamen sequimur, quia consonat cum Evagrio. Editi et alii, ἐκ τοῦ νοῦ. In Graecis codicibus, ἐκ τοῦ οὐνοῦ scribitur, unde facile factum est, ἐκ τοῦ νοῦ. Mox omnes editi, ὁρίζοντες, praeter Reg. 1, optimae notae, qui habet χωρίζοντες, et cum Evagrio consentit.
The second Colbert manuscript alone has ἐκ τοῦ οὐρανοῦ ("from heaven"), yet we follow it, because it agrees with Evagrius. The printed editions and others, ἐκ τοῦ νοῦ ("from the mind"). In the Greek codices it is written ἐκ τοῦ οὐνοῦ (abbreviated), from which ἐκ τοῦ νοῦ easily arose. Just after, all the printed editions, ὁρίζοντες ("defining"), except the first Royal manuscript, of the best quality, which has χωρίζοντες ("separating"), and agrees with Evagrius.
(printed under page 490)
(62) ‹anchor: soleatis sepire› · call in col 947
Sic omnes pene manuscripti. Editi vero, sepelire.
So almost all the manuscripts. But the printed editions, "sepelire" ("to bury").
(printed under page 490)
(63) ‹anchor: ex quo defluit› · call in col 947
Sic manuscripti. Editi, defluxit.
So the manuscripts. The printed editions, "defluxit" ("flowed down", perfect).
(printed under page 490)
VERSIO EVAGRII. non tantum hominum sed et serpentium et pecudum soleatis sepire corporibus? Christiana credulitas pro salute mundi Deum suum venisse testatur: vos vero innatam animam praedicantes, ultro citroque transfertis. Christiana fides, quae omnipotentiam Dei clementiamque veneratur, consequenter incarnationem dicit Deo fuisse possibilem, ita tamen, ut non evacuaverit dignatio dignitatem: vos qui animam ex splendidissimo Dei fonte manantem turpiter decidisse jactatis, qui mutabilem et convertibilem eam post sui diminutionem audetis asserere, jam illam quoque naturam, dominam saeculorum, per animae contumelias impia lingua temeratis: imago enim, quae secundum vos naturalem similitudinem sui retinet auctoris, cui una est ex quo defluit eademque substantia, humilitates proprias et injurias consequenter ad suam originem remittit. Igitur animadvertite, contumelias animorum, ad patrem (ut appellatis) earum, per vestram blasphemiam redundare. 75. Crux Christi Domini Dei nostri hic nobis ingeritur. Rogo, quae haec est religionis obscenitas? nonne potius est crucem aut alicujus generis mortem, ab iniquis hominibus illatam patienter sustinere, quam Isidis plangere post Osirim vagos incertosque discursus? Pudeat, quaeso vos, insidiarum Typhonis: pudeat Saturni fugae et devorationis crudelissimae liberorum. Erubescite parricidium Jovis et incestum: erubescite raptum ejus et coitum mulierum atque puerorum. Ille, sicut vestri fingunt poetae, ad explendum immanissimae libidinis furorem, molles dedit in amorem vagitus: ille in Danaes fluxit sinus, ipse amator et pretium: ille modulatus ales Ledaeos expetivit amplexus: ille in proprium saeviens sexum, regium puerum ministris avibus polluit. Haec vos creditis, haec colitis, haec sunt vestrorum ornamenta templorum. Aequo, deprecor, pro vestra salute, nostra dicta pensate judicio. Cuncta, an nihil credendum in libris Christianis est? Si nihil, nec crucis quoque, cui detrahitis, nomen agnoscitis. Si universa credenda sunt, cur, cum in iisdem libris cruci resurrectio copuletur, passionem divinam stolido laceratis <!-- note: block begins mid-sentence ("non tantum"), continuing from the previous page. Footnote calls (62), (63) omitted. "sepire" set as printed. Line-start letters are clipped at the scan's left edge in several lines (e.g. "transfertis", "quam Isidis", "amator", "denda"); readings secure from context. UNSURE: none. -->
VERSIO EVAGRII. eloquio, et non statim jungitis caecorum visum, surdorum auditum, claudorum gressum, leprae emundationem, serviens ambulanti Deo suo mare, daemonum fugas, resurrectionem mortuorum, et defunctorum ab inferis reditus? Haec omnia Scripturis divinis, quas interpellatis, inserta sunt, et iisdem voluminibus continentur praeconia majestatis, et mortis dedecora. Quamobrem odio, quo imbuti estis, abjecto, invenietis illico, et Deum verum esse Jesum, et salutis humanae gratia fragilem assumpsisse naturam. 76. Vestram tamen nobis, si non pudet, narrate religionem. Sed quas error infelix poterit referre culturas de tanta rerum foeditate atque vecordia? nisi forte (ut audio) fabulas afferatis deorum vestrorum et obscenitates et crudelitates, et vanitates et mortes, tegentes eas allegoricis velaminibus: Liberae raptum, terram; semiclaudum Vulcanum et debilem, ignem; Junonem, aerem; Apollinem, solem; Dianam, lunam; Neptunum, maria; et libidinum principem Jovem, aetherem interpretantes. Nec, post hanc excusationis procacitatem, Deum, sed creaturas, contempto Creatore, suscipitis. Quod si pulchritudo vos elementorum ad suam traxit venerationem, modum fas erat custodire; et oportebat mirari tantum, nec colere; ne facturae veneratio Creatoris esset injuria. Nam secundum istiusmodi, quam vos sequimini, rationem praeposteram, et architecti honor migrabit ad domum, et medici scientia ad remedia conferetur, omnium quoque artificum merita vel laudes ad opera transferentur. Quid ad haec dicitis, ut agnoscamus quae sit crucis ridiculae vobis ignominiosa confessio? 77. Hac disputatione convertentibus inter se philosophis oculos, simulque mussitantibus, subridens Antonius, rursum per interpretem ait: Praedurum namque cuncto videtur operi, quoties justo universae rei tenore calcato, laboris merita factis magis quam factoribus astruuntur. Elementa quidem, ut memoravi, ex ipso conspectu suam comprobant servitutem. Sed quoniam vos observatione dialectica, necessaria, ut putatis, quaeque colligitis, hoc quoque artificio etiam nos nostram religionem compellitis affirmare. Respondete mihi: cognitio Dei quemadmodum manifestius approbatur, per collectionem verborum, an per operationem fidei? et quid antiquius est, operatio fidei, an disputatio per argumenta procedens? Illis respondentibus <!-- note: block begins mid-sentence ("eloquio"), continuing from the previous page. Footnote call (66) omitted. Block ends mid-word "re-" at the foot of the page. UNSURE: none. -->
(64) ‹anchor: not visible› · call in col 950
Ita omnes mss. Editi vero, καὶ ἀλληγορεῖτε τὴν γῆν, omissis quibusdam. Infra editi omnes et quidam mss., οὐδὲν ἧττον αὐτὸν τὸν Θεὸν σέβεσθε, contraria omnino sententia. Regius secundus, et Savil. ut in textu.
So all the manuscripts. But the printed editions, καὶ ἀλληγορεῖτε τὴν γῆν ("and you allegorize the earth"), with some words left out. Below, all the printed editions and some manuscripts, οὐδὲν ἧττον αὐτὸν τὸν Θεὸν σέβεσθε ("you worship God himself none the less"), an entirely contrary sense. The second Royal manuscript and Savile, as in the text.
(printed under page 491)
(65) ‹anchor: δι' ἑρμηνέως› · call in col 950
Ita quidam manuscripti. In editis vero et caeteris, haec, πάλιν δι' ἑρμηνέως, desunt.
So some manuscripts. But in the printed editions and the rest, the words πάλιν δι' ἑρμηνέως ("again through an interpreter") are missing.
(printed under page 491)
(66) ‹anchor: claudorum gressum› · call in col 950
Sic manuscripti quidam cum editis. Alii vero, cursum.
So some manuscripts, with the printed editions. But others, "cursum" ("running").
(printed under page 491)
(14) ‹anchor: not visible› · call in col 951
I Cor. i, 17.
1 Corinthians 1:17.
(printed under page 492)
(67) ‹anchor: not visible› · call in col 951
Sic omnes manuscripti. Editi, ὁρᾶσθε.
So all the manuscripts. The printed editions, ὁρᾶσθε ("you are seen" / "you see").
(printed under page 492)
(68) ‹anchor: ἀπερειδόμεθα› · call in col 951
Ita fere omnes manuscripti. Editi, ἀπερειδόμενα.
So almost all the manuscripts. The printed editions, ἀπερειδόμενα ("resting upon", neuter participle).
(printed under page 492)
(69) ‹anchor: οὐκ ἐμποδίζετε› · call in col 951
Sic manuscripti omnes. Editi vero, καὶ ὑμῶν οὐκ ἐμποδίζετε, omissis multis.
So all the manuscripts. But the printed editions, καὶ ὑμῶν οὐκ ἐμποδίζετε ("and of you, you do not hinder"), with much left out.
(printed under page 492)
(70) ‹anchor: sophismatum› · call in col 951
Manuscripti quidam, sophistarum.
Some manuscripts, "sophistarum" ("of the sophists").
(printed under page 492)
VERSIO EVAGRII. firmiorem sermonibus operationem esse, et hanc liquidam de Deo cognitionem; bene eos et ipse dixisse consensit; quia operationem, qui ex fide descendit, animi generat affectus; dialectica vero disputatione ex artificio componentium sumpsit oppositionis exordium. Cum ergo, ait, operationem fidei animo sitam quis habuerit, superflua erit verborum compositio, per quam conceptam sensu nostro credulitatem tentatis evellere, et tamen saepe nostras explicare intelligentias non valetis. Ita solidiora sunt mentis opera, quam sophismatum fraudulenta conclusio. 78. Nos Christiani mysterium vitae nostrae non in sapientia mundi habemus repositum, sed in virtute fidei, quae nobis a Deo tributa per Christum est. Hanc orationis meae veritatem, rerum, quae quotidie geruntur, ordo commendat. Nobis imperitis et litterarum vestrarum ignaris ad Dei cognitionem ejus solum verba sufficiunt. Ecce nos tot gentilitatis gregibus abstracti, in universum orbem quotidie propagamur: vobis vero post adventum Domini, nodosae sophismatum defecerunt versutiae. Ecce nos simplicem Christi fidem docentes, idololatriam debellavimus, et per praedicationem ignominiosae crucis, aurata templa ceciderunt. Vos, si potestis, ostendite, quibus contextione verborum gentilitatem Christo praeponere suaseritis. Per omnes jam terras verus Dei Filius Christus est agnitus: nihil eloquentia sophismatum, nihil disputatio philosophiae multitudini potest obesse credentium. Crucifixum nominamus, et universi daemones, quos vos ut deos colitis, rugiunt, atque ex obsessis corporibus ad primum Dominicae crucis signum fugantur. 79. Ubi sunt illa fabulosa oracula? ubi Aegyptiorum incantationes? quo magorum profecere carmina? <!-- note: block begins mid-word ("spondentibus", completing "re-" from the previous page); set from its first printed letters. Footnote call (70) omitted. The scripture note "14 I Cor. I, 17." printed below the block belongs to the modern Latin column above, left out. "operationem, qui" set as printed. UNSURE: none. -->
VERSIO EVAGRII. Certe tunc vastata sunt omnia cum de sua cruce mundo Christus intonuit. Nihilominus vos praetermissis debilitatorum catervis, gloriosam Jesu mortem irridere conamini. Illud autem quale est, quod nunquam infestatione regali concussa gentilitas, imo saeculo chara et hominum praesidiis fulta, jam corruit. Nos famuli Christi quo plus premimur, eo magis assurgimus et floremus. Vestra simulacra ornatis quondam septa parietibus, jam vetustate collapsa sunt: Christi vero doctrina, quae vobis stultitia videtur et ludus, licet tyrannica persequentium principum tentamenta pertulerit, licet variis sit incursata terroribus, nullo tamen terrarum orbe concluditur, nullo gentium barbararum fine prohibetur. Quando enim divinae scientiae tantus splendor illuxit? quando tot simul in se convenere virtutes? continentia in matrimonio, virginitatis in Ecclesia flores, martyrum pro Domino suo gloriosa constantia, quorum omnium crux Christi principium est. 80. Cum interim vos inter tantos virtutum choros, syllogismorum retia tenditis, et veram rerum lucem tenebrosis conamini argumentationibus obvolvere, ecce nos, ut dixit doctor noster, non in gentili persuasione, sed in fide apertissime suademus, quae verborum affirmationem praevenire consuevit. Adsunt quippe patientes a daemonibus vexati, quos cum in medium produxisset, verba repetivit, dicens: Nunc vos collectionibus vestris, et quo vultis malefico carmine deos vestros, quos putatis, expellite: sin autem non potestis, victas submittite manus, et ad Christi tropaea confugite, et statim Crucifixi credulitatem majestatis potentia prosequetur. Dixit, et invocato nomine Jesu, cum vitale signum in sacro numero Trinitatis pressisset in frontibus, una cum expulsis daemonibus, vana praesentium philosophorum confutata <!-- note: block begins at a sentence start ("Certe"), apparently continuing §79 from the previous page. Footnote calls (74), (75) omitted. The scripture note "15 I Cor. II, 4." below the block belongs to the modern Latin column, left out. Block ends mid-sentence ("confutata"), not mid-word. UNSURE: none. -->
(15) ‹anchor: sapientiae verbis› · call in col 954
I Cor. ii, 4.
1 Corinthians 2:4.
(printed under page 493)
(71) ‹anchor: not visible› · call in col 954
Savil., περιβλεπόμενα.
Savile, περιβλεπόμενα ("looked about at").
(printed under page 493)
(72) ‹anchor: not visible› · call in col 954
Ita manuscripti. Editi, vero, βλέποντες.
So the manuscripts. But the printed editions, βλέποντες ("seeing").
(printed under page 493)
(73) ‹anchor: Ἑλληνικῆς λόγοις› · call in col 954
Sic quidam mss., qui cum Apostolo consentiunt. Editi, οὐκ οὖν πειθοῖς σοφίας Ἑλληνικοῖς λόγοις. Infra quidam mss., προλαμβανούσῃ, recte. Editi, προλαμβάνουσι.
So some manuscripts, which agree with the Apostle. The printed editions, οὐκ οὖν πειθοῖς σοφίας Ἑλληνικοῖς λόγοις ("not, then, with persuasive Greek words of wisdom"). Below, some manuscripts, προλαμβανούσῃ ("anticipating", agreeing with faith), rightly. The printed editions, προλαμβάνουσι.
(printed under page 493)
(74) ‹anchor: in Ecclesia flores› · call in col 954
Ita Colb. quem sequi visum est, qui tamen habet in Ecclesiae mendose. Editi, virginitas in Ecclesia floret.
So the Colbert manuscript, which it seemed best to follow, though it has "in Ecclesiae", faultily. The printed editions, "virginitas in Ecclesia floret" ("virginity flowers in the Church").
(printed under page 493)
(75) ‹anchor: in fide apertissime› · call in col 954
Sic mss. Editi, vero apertissima.
So the manuscripts. But the printed editions, "apertissima" ("most open", agreeing with a noun).
(printed under page 493)
(16) ‹anchor: nobiscum locutus sit› · call in col 955
¹⁶ Hebr. I, 2.
Heb. 1:2.
(printed under page 494) (76) Sic Reg. 2, Colb. 2, et Savil. Editi et alii, ἀντίγραμμα. Mox mss. pene omnes, ἐπὶ ταῖς. Editi, περὶ ταῖς.
So Reg. 2, Colb. 2 and Savile. The printed editions and others read ἀντίγραμμα. Just after, almost all the manuscripts read ἐπὶ ταῖς; the printed editions, περὶ ταῖς.
(printed under page 494) (77) Sic omnes pene mss. In aliis et editis non reperitur θαυμάζετε. Infra, post ἐβούλετο, deest μέν in editis et in compluribus mss., sed habetur in aliis.
So almost all the manuscripts. In others and in the printed editions θαυμάζετε is not found. Below, after ἐβούλετο, μέν is missing in the printed editions and in several manuscripts, but is found in others.
(printed under page 494) (78) Colb. 2, ἀποῤῥιφθέντες, non male. Reg. 2, ἀπορηθέντες. Savil., ἀπορηθέντος.
Colb. 2 reads ἀποῤῥιφθέντες, not badly. Reg. 2, ἀπορηθέντες. Savile, ἀπορηθέντος.
(printed under page 494) (79) Sic mss. Editi quidam, afflatu.
So the manuscripts. Some printed editions read afflatu.
(printed under page 494) (80) Sic Desmar. Alii, hac scientiae fide. Editi, hac scientiae fine.
So Desmarais. Others read hac scientiae fide. The printed editions, hac scientiae fine.
(printed under page 494)
(76) ‹anchor: not visible in the page-foot image› · call in col 956 (Greek; no facing call in the Latin)
(printed under page 494)
(77) ‹anchor: μᾶλλον θαυμάζετε› · call in col 956 (Greek; no facing call in the Latin)
(printed under page 494)
(78) ‹anchor: ὡς προῤῥιφέντες› · call in col 956 (Greek; no facing call in the Latin)
(printed under page 494)
(79) ‹anchor: usus est affatu› · call in col 956 (Evagrius's version, set full width beneath both columns)
(printed under page 494)
(80) ‹anchor: hac fide› · call in col 956 (Evagrius's version, set full width beneath both columns)
(printed under page 494)
VERSIO EVAGRII. est sapientia. Expaverunt enim stupentes ad hominem, cui post tantum ingenium, afflueret signorum divina largitio. At ille universa Christo, qui curarat, ascribens, usus est affatu reciproco, et ait: Nolite me putare his sanitatem dedisse; Christus per servos suos ista miracula facit. Credite et vos, et videbitis quia devota Deo fides, non eloquentiae vanus tumor, talia signa mercatur. Confugite ad Crucifixi legem, nosque ejus imitamini famulos, et hac scientia, hac fide contenti, nulla deinceps saecularis imprudentiae argumenta quaeratis. Hactenus Antonio dicente, miro philosophi stupore perculsi, cum honorifico salutatu ab eo recedentes, multum ejus sibi fatebantur profuisse conspectum. 81. Hoc in eo mirabile est, ut hominem in extremo mundi limite conditum, et favor principum, et omnis celebraret aula regalis. Nam et Constantinus Augustus, et ejus liberi Constans atque Constantius, talia cognoscentes, crebro ad eum, quasi ad patrem, missis litteris obsecrabant, ut reciprocis eos scriptis hilararet. At ille ejusmodi manens, qualis et antequam litterae ad eum venirent, nec salutatione principum movebatur, et tanquam non acceptis litteris, convocatis monachis aiebat: Reges saeculi epistolas ad nos miserunt, quae hic Christianis adhibenda miratio est? licet enim diversa sit dignitas, attamen eadem nascendi moriendique conditio est. Ista sunt veneratione omni percolenda, illa toto animi affectu retinenda sunt, quod hominibus Deus legem scripserit, quod per Filium suum propriis Ecclesias ditaverit eloquiis. Quae monachis est ratio cum epistolis regum? Cur accipiam litteras, quibus consueta nesciam reddere salutationis obsequia? Igitur rogatus ab universis fratribus, ut Christianos reges suis litteris refrigeraret, ne scilicet per silentium ejus exasperarentur, ad susceptas epistolas convenientia rescripsit. Laudavit primum quod Christum colerent, deinde salutaria persuasit, ne magnam putarent regiam potestatem, ne praesentis carnis imperio tumentes, et se homines esse nescirent, et judicandos a Christo obliviscerentur: ad postremum clementiae circa subjectos et justitiae, curae quoque inopum admonuit, atque unum sempiternum esse <!-- note: block opens mid-sentence ("est sapientia"), continuing from the previous page. Footnote calls (79), (80) omitted (apparatus). UNSURE: "Nolite" (scan blurred, could read "Nolita"); "ingenium" blurred; last word "esse" ends the line with no hyphen visible. -->
(81) ‹anchor: not visible in the page-foot image› · call in col 957 (Greek; no facing call in the Latin)
(printed under page 495) (81) Sic Colb. 2, quem sequimur. Editi vero, τυγχάνων καὶ βλέπων, minus recte. Paulo post sequimur Reg. 2, Colb. 2 et Savil. In aliis et editis haec, καὶ ἐργαζόμενος, desunt. Infra in editis, ante ηὔχετο, legebatur ἀναστάς, quam vocem, quod desit in plurimis mss., expunximus.
So Colb. 2, which we follow. The printed editions, however, read τυγχάνων καὶ βλέπων, less correctly. A little after, we follow Reg. 2, Colb. 2 and Savile. In others and in the printed editions the words καὶ ἐργαζόμενος are missing. Below, in the printed editions, ἀναστάς was read before ηὔχετο; we have struck the word out, because it is missing in very many manuscripts.
(printed under page 495)
(82) ‹anchor: λακτίζοντας τὰ ἔνδον› · call in col 957 (Greek; no facing call in the Latin)
(printed under page 495) (82) Omnes manuscripti, τοὺς ἔνδον. Editi, τὰ ἔνδον, et ita legit Evagr.
All the manuscripts read τοὺς ἔνδον. The printed editions, τὰ ἔνδον, and so Evagrius read.
(printed under page 495) (83) Sic omnes pene mss. et editi ante Bollandum, qui habet altare meum.
So almost all the manuscripts and the editions before Bolland, who has altare meum.
(printed under page 495)
(84) ‹anchor: sacra polluta sunt ministeria› · call in col 957 (Evagrius's version, set full width beneath both columns)
(printed under page 495) (84) Desmar., mysteria. Quae hic de pollutis mysteriis addidit Evagrius, in Graecis absunt, sed leguntur supra, pag. 118. Quod sequitur autem, cum assumptione palmarum: quod idololatriae apud Alexandriam insigne est, in Graeco non legitur, videturque explicationis causa additum. Et sane quiddam simile legitur, pag. 90 supra, ubi de strobilis, seu pineis nucibus sacrificatis agit Athanasius.
Desmarais reads mysteria. What Evagrius has added here about the polluted mysteries is absent from the Greek, but is read above, p. 118. What follows, however, "with the taking up of palms, which is a mark of idolatry at Alexandria", is not read in the Greek, and seems added by way of explanation. And indeed something similar is read above, p. 90, where Athanasius treats of pine-cones, that is, pine-nuts, offered in sacrifice.
(printed under page 495)
VERSIO EVAGRII. Regem omnium saeculorum Jesum Christum epistolis testatus est. His principes susceptis vehementissime laetabantur. Sancta quoque apud cunctos Antonii flagrabat opinio, ita ut ejus se filios cuperent nominari. Magna etenim cum advenientibus affabilitas, omnium in se studium converterat. 82. Postquam ergo gentiles confutati, reges admoniti, fratres ab eo sunt consolatione relevati; ad interiorem montem, et ad rigorem solitum regressus est: ibique saepe cum introeuntibus deambulans vel residens, stupebat, sicuti in Daniele scriptum est: et interjectis horarum spatiis, consequentia respondebat, ut intelligeretur aliqua revelationis vidisse secreta. Nam et in monte positus, ea quae in Aegypto longe gerebantur, praevidens, episcopo Serapioni ibi constituto narravit. Lamentabilis sequitur visio, et omni lacrymarum fonte plangenda. Cum enim fratribus circa se sedentibus operaretur, intente fixit oculos in coelum gemens atque suspirans, et post aliquantum spatium revelationis incoeptae, nimio dolore contremuit: et statim fixis genibus ante Dei vultum provolutus oravit, ut clementia sua futurum averteret scelus. Succedunt orationi lacrymae, metus ingens invadit praesentes: obsecrant ut tantae calamitatis exponeret visionem: singultus occupant vocem, lingua fletibus praepeditur, et in medio conatu sermo gemitu interrumpitur. Vix tandem cum vociferatione luctuosa ait: Melius erat, o filioli, impendens piaculum cita morte lucrari. Sic incipiens rursum lacrymis vincitur, et inter aegra suspiria tandem pectori commodans vocem: Magnum, inquit, quoddam et universis saeculis inauditum imminet nefas; magno fides catholica turbine subvertetur, et homines jumentis similes Christi sancta diripient. Vidi enim altare Domini mulorum circumdatum multitudine, qui crebris calcium ictibus omnia dissipabant. Haec est causa gemituum meorum, quos audistis. Et facta est vox Domini dicens: Abominabitur altarium meum. Nec mora, visionem sequitur effectus: nam post duos annos saeva Arianorum irrupit insania. Tunc ecclesiarum fuerunt rapinae; tunc divinorum temeratio vasorum, tunc pollutis ethnicorum manibus sacra polluta sunt ministeria; tunc paganorum opificum praesidia adversus Christum comparata <!-- note: block opens at a sentence start ("Regem"), continuing the previous page's sentence. Footnote calls (83), (84) omitted (apparatus). "consequentia" as printed. -->
(17) ‹anchor: not visible in the page-foot image› · call in col 958
¹⁷ Dan. IV, 16.
Dan. 4:16.
(printed under page 495)
(83) ‹anchor: Abominabitur altarium meum› · call in col 958 (Evagrius's version, set full width beneath both columns)
(printed under page 495)
(18) ‹anchor: impossibile erit vobis› · call in col 959
¹⁸ Matth. XVII, 19.
Matt. 17:19.
(printed under page 496)
(19) ‹anchor: Petite, et accipietis› · call in col 959
¹⁹ Joann. XVI, 23, 24.
John 16:23–24.
(printed under page 496)
(20) ‹anchor: gratis accepistis, gratis date› · call in col 959
²⁰ Matth. X, 8.
Matt. 10:8.
(printed under page 496)
(85) ‹anchor: not visible in the page-foot image› · call in col 959
(printed under page 496) (85) Haec gesta sunt anno 341. Vide supra Epistolam encyclicam ad episcopos, p. 87.
These things were done in the year 341. See above, the Encyclical Letter to the Bishops, p. 87.
(printed under page 496) (86) Colbertinus secundus, solus, ἐργασιῶν.
The second Colbert manuscript, alone, reads ἐργασιῶν.
(printed under page 496) (87) Sic plurimi mss. Alii cum editis, συνάπεως.
So most manuscripts. Others, with the printed editions, read συνάπεως.
(printed under page 496) (88) Quidam mss., Πατέρα μου. In aliis μου deest.
Some manuscripts read Πατέρα μου. In others μου is missing.
(printed under page 496) (89) Sic manuscripti. Editi, est ita.
So the manuscripts. The printed editions, est ita.
(printed under page 496)
(86) ‹anchor: not visible in the page-foot image› · call in col 960 (Greek; no facing call in the Latin)
(printed under page 496)
(87) ‹anchor: ὡς κόκκον σινάπεως› · call in col 960 (Greek; no facing call in the Latin)
(printed under page 496)
(88) ‹anchor: τὸν Πατέρα› · call in col 960 (Greek; no facing call in the Latin)
(printed under page 496)
(89) ‹anchor: promissio est ista› · call in col 960 (Evagrius's version, set full width beneath both columns)
(printed under page 496)
VERSIO EVAGRII. cum assumptione palmarum: quod idololatriae apud Alexandriam insigne est. Ad ecclesiam pergere compellebantur Christiani, ut Arianorum populi crederentur. Proh scelus! Horret animus replicare quae gesta sunt: virginum matronarumque ereptus pudor: sanguis ovium Christi in Christi templo effusus veneranda respersit altaria: baptisterium pro voluntate gentilium pollutum est. Nihil defuit visioni veritatis, ut monstravit effectus, quod calcitrantium mulorum indisciplinatio, Arianorum esset impietas. Sed istam tristitiam consequentis revelationis prosperitate solatus est, et ait: Nolite, filioli, moerori vos penitus dare: ut enim iratus est Dominus, sic rursum miserebitur, et suum cito Ecclesia recuperabit ornatum: eosque qui in persecutionibus fidem Domini servaverint, solito videbitis fulgore relucentes. Revertentur ad foveas suas serpentes, et religio longius propagabitur: tantum videte, ne fidei vestrae sinceritas Ariana labe sordescat. Non apostolorum, sed daemonum et patris eorum diaboli ista doctrina est: ob id per insipientiam jumentorum, similis pecudum eorum expressus est animus. 83. Huc usque Antonius. Sed nos minime convenit diffidere, tam grande miraculum per hominem potuisse portendi. Salvatoris enim promissio est ista dicentis: Si habueritis fidem ut granum sinapis, dicetis monti huic: Transfer te, et transferetur, et nihil impossibile erit vobis: et iterum: Amen, amen dico vobis, omne quod petieritis Patrem in nomine meo, dabit vobis. Petite et accipietis. Ipse enim suis discipulis et universo credentium gregi, nunc subjectionem daemonum, nunc variarum infirmitatum pollicens curationem, aiebat: Gratis accepistis, gratis date. <!-- note: block opens mid-sentence ("cum assumptione palmarum"), continuing from the previous page. Footnote call (89) omitted (apparatus); scripture quotations are italic in print. -->
(90) ‹anchor: not visible in the page-foot image› · call in col 961 (Greek; no facing call in the Latin)
(printed under page 497) (90) Sic manuscripti, rectius quam editi, qui habent προστατῶν.
So the manuscripts, more correctly than the printed editions, which have προστατῶν.
(printed under page 497)
(91) ‹anchor: καὶ περὶ› · call in col 961 (Greek; no facing call in the Latin)
(printed under page 497) (91) Editi, παρά, in manusc. omnibus legitur περί.
The printed editions read παρά; in all the manuscripts περί is read.
(printed under page 497) (92) Lege asceterium.
Read asceterium.
(printed under page 497) (93) Sic manuscripti. Editi, festinemus.
So the manuscripts. The printed editions, festinemus.
(printed under page 497)
VERSIO EVAGRII. 84. Nunquid suae virtutis imperio curabat Antonius? nunquid suae possibilitatis arbitrabatur esse quod fecerat? Orationibus, non praeceptis, daemones morbique cesserunt, et ad Christi Domini nostri nominationem semper universa perfecta sunt. Nemo sapientum sanitatum admirationem ascribat Antonio, sed Domino Jesu, qui solitam erga creaturas suas exhibens benevolentiam, nunc quoque per electum famulum suum indulgenter exercuit. Antonius tantum orabat, et ob vitae ejus merita, cuncta Dominus largiebatur. Saepe autem, et contra voluntatem, ad exteriorem montem a fratribus perducebatur. Et cum judices qui ad interius archisterium, propter asperitatem itineris, et obsequentium multitudinem, et horridam solitudinem ire non poterant, precario quaererent ut ejus fruerentur aspectibus, nec impetrare possent, quia molestissime ferebat vexationem discursuum; ipsos catenatos, quos aut noxietas, aut vigor publicus constrinxerat, ad eum destinabant, scientes tales ab Antonio non posse contemni: quorum fletibus superatus pertrahebatur ad exteriorem montem, agnoscens laborem suum utilem miseris fore: suadebatque judicibus, qui eum invitaverant, ut in sententia proferenda, et odio et gratiae, timorem Dei anteponerent; nec ignorare eos debere, quod scriptum est: Quocunque judicio judicaveritis, in eo judicabitur de vobis. Attamen inter medios sermones charae sibi solitudinis recordabatur. 85. Post coactam itaque praesentiam, quam ducis preces, et, quod verius est, miserorum fletus extorserat, post salutaria monita, post reorum commendationem, quorumdam etiam absolutionem, postulanti duci, ut paulo largius eidem suam praesentiam indulgeret, ait, non posse se diutius ibidem morari, grato usus exemplo, quod, sicuti pisces ab aqua extracti mox in arenti terra morerentur, ita et monachos cum saecularibus retardantes humanis statim resolvi confabulationibus. Ob id ergo, inquit, convenit, ut pisces ad mare, ita nos ad montem festinare, ne, tardantibus nobis, aliqua propositi succedat oblivio. <!-- note: block opens with a new section (84.). Footnote calls (92), (93) omitted (apparatus). -->
(21) ‹anchor: not visible in the page-foot image› · call in col 962
²¹ Matth. VII, 2.
Matt. 7:2.
(printed under page 497)
(92) ‹anchor: ad interius archisterium› · call in col 962 (Evagrius's version, set full width beneath both columns)
(printed under page 497)
(93) ‹anchor: ad montem festinare› · call in col 962 (Evagrius's version, set full width beneath both columns)
(printed under page 497)
(94) ‹anchor: intra triduum moreretur› · call in col 963
(printed under page 498) (94) Vide Historiam Arianorum ad monachos, numero 14.
See the History of the Arians to the Monks, number 14.
(printed under page 498) (95) Sic quidam manuscripti. In editis περί deest.
So some manuscripts. In the printed editions περί is missing.
(printed under page 498) (96) Ita omnes manuscripti. Editi vero, ὕπαρχος.
So all the manuscripts. The printed editions, however, read ὕπαρχος.
(printed under page 498)
(97) ‹anchor: Vere istum esse› · call in col 963 (Evagrius's version, set full width beneath both columns)
(printed under page 498) (97) Sic manuscripti pene omnes. Editi, vere justum esse.
So almost all the manuscripts. The printed editions, vere justum esse.
(printed under page 498) (98) Ita omnes pene manuscripti. Editi vero, renuntiari.
So almost all the manuscripts. The printed editions, however, read renuntiari.
(printed under page 498) (99) Sic Desmar. optime. Alii, Cereum, alii, Chaereum cum Bollando vocant. Vide in tabella geographica.
So Desmarais, very well. Some call it Cereum, others Chaereum, with Bolland. See the geographical table.
(printed under page 498)
(95) ‹anchor: not visible in the page-foot image› · call in col 964 (Greek; no facing call in the Latin)
(printed under page 498)
(96) ‹anchor: not visible in the page-foot image› · call in col 964 (Greek; no facing call in the Latin)
(printed under page 498)
(98) ‹anchor: talia renuntiare› · call in col 964 (Evagrius's version, set full width beneath both columns)
(printed under page 498)
(99) ‹anchor: appellatur Cereu› · call in col 964 (Evagrius's version, set full width beneath both columns)
(printed under page 498)
VERSIO EVAGRII. Pro tanta hominis sapientia dux miratus, justam de eo tulit veramque sententiam, dicens: Vere istum esse Dei famulum, nec in rustico homine potuisse tantam aliquando inesse sapientiam, nisi divino amore regeretur. 86. Praeterea cum Balacius, qui sub Nestorio praefecto Alexandriae dux Aegypti fuit, homo Arianae iniquitatis studiosissimus fautor, ita Christi Ecclesiam persequeretur, ut animo vesano, virgines monachosque nudatos verberaret in publico, ad eum Antonius litteras misit, quarum ista sententia est: Video iram Dei venientem super te: desine persequi Christianos, ne te ira occupet, quae proximum jam tibi minatur interitum. Legit infelix epistolam, et irrisit, atque in eam excreans projecit in terram: portitores quoque multis afficiens injuriis, Antonio talia renuntiare praecepit: Quoniam cura tibi tantopere monachorum est, etiam ad te mei vigoris transibit disciplina. Sed confestim minitatorem oppressit supplicium, et post quinque dies os effrenatum ultio divina compescuit. Egreditur enim ad primam mansionem Alexandriae, quae appellatur Cereu, cum supradicto Aegypti praefecto Nestorio. Vehuntur equis, quos inter omnes Balacius, cujus erant, mansuetissimos nutriebat. Cum ergo pariter solito sibimet equi alluderent, mitior, quo Nestorius vehebatur, morsu repentino Balacium decussit in terram, ac sic in eum inhians, femora ejus laceravit atque corrosit, ut statim relatus ad civitatem, post tertium diem moreretur: universique agnoscerent minarum ab Antonio praedictarum effectum quantocius consecutum, digno persecutoris fine completo. 87. Caeteros ad se venientes mira cum modestia Antonius admonebat, ut oblita saeculi dignitate remotioris vitae beatitudinem appeterent. Si qui autem majori potestate premebantur, nec poterant obtinere justitiam, ita eos obnixe defendebat, ut ipse pro illis pati videretur injuriam. Multis utilis fuit praeclari <!-- note: block opens mid-sentence ("Pro tanta hominis sapientia"), continuing from the previous page's section 85. Footnote calls (97), (98), (99) omitted (apparatus). Page ends mid-sentence at "praeclari" (whole word, no hyphen). -->
(1) ‹anchor: not visible in the page-foot image› · call in col 965 (Greek; no facing call in the Latin)
(printed under page 499) (1) Sic quidam manuscripti. Editi vero, ἀπελθών.
So some manuscripts. The printed editions, however, read ἀπελθών.
(printed under page 499)
(2) ‹anchor: λογισμοῖς παρακαλῶν› · call in col 965 (Greek; no facing call in the Latin)
(printed under page 499) (2) Colb. 2, παρ' ἐκείνων.
Colb. 2 reads παρ' ἐκείνων.
(printed under page 499)
(3) ‹anchor: ὥσπερ ἐπαλιφεὶς› · call in col 965 (Greek; no facing call in the Latin)
(printed under page 499) (3) Sic omnes mss. Editi, ὡς παρ' ἐπαλιφείς. Quidam mss. habent ἐπαλειφθείς, alii ἐπαλειφείς.
So all the manuscripts. The printed editions read ὡς παρ' ἐπαλιφείς. Some manuscripts have ἐπαλειφθείς, others ἐπαλειφείς.
(printed under page 499)
(4) ‹anchor: πατρὸς προπεμπόμενοι› · call in col 965 (Greek; no facing call in the Latin)
(printed under page 499) (4) Ita quidam manuscripti. Editi et alii, πεμπόμενοι. Inferius manuscripti omnes, ὡς ὀρφανοί. Editi, οἱ ὀρφανοί.
So some manuscripts. The printed editions and others read πεμπόμενοι. Further down, all the manuscripts read ὡς ὀρφανοί; the printed editions, οἱ ὀρφανοί.
(printed under page 499) (5) Sic manuscripti. In editis, aetatis deest.
So the manuscripts. In the printed editions aetatis is missing.
(printed under page 499)
VERSIO EVAGRII. senis oratio: multi magnis divitiis et altiori gradu militiae derelicto, ejus haerere curriculis cupiebant. Et ut infinita brevi sermone comprehendam, bonum Aegypto medicum Christus indulserat. Quis non tristitiam apud Antonium mutavit in gaudium? quis non iram vertit in pacem? quis orbitatis luctum non ad ejus temperavit aspectum? quis non moerore paupertatis, quo premebatur, abjecto, statim et divitum despexit opulentias, et in sua laetatus est paupertate? quis post lassitudinem monachus non ejus vegetatus est hortamentis? quis adolescens, aetatis succensus ardoribus, non ex ejus admonitu pudicitiae amator fuit? quis vexatus a diabolo sine medela rediit? quis inimici cogitationibus distractus, non, caeca tempestate sopita, sereno regressus est animo? 88. Sciebat enim quo quisque laboraret incommodo, et ex vitae meritis discretionem spirituum agnoscens, adhibebat verborum, prout erant vulnera, sanitatem. Unde effectum est, ut post ejus doctrinam, omnes diaboli panderentur insidiae; multae quoque desponsatae puellae, ad ejus conspectum ab ipso pene thalamo recedentes, in Ecclesiae matris gremio consederunt. Quid plura? Totius orbis homines ad eum confluebant, et universarum gentium varietas bellicosissimum contra daemones virum conspicere gestiebant. Nullus se frustra illuc venisse conquestus est; omnibus delectabile atque jucundum laboris commercium fuit. Fatigatio enim itineris emolumentum viatici reportabat, sicut rei probavit effectus. Nam post resolutionem ejus, quasi communi vulnere orbitatis excepto, proprium singuli parentem luxerunt. <!-- note: block opens mid-sentence ("senis oratio"), continuing "praeclari" from the previous page. Footnote call (5) omitted (apparatus). "gestiebant" plural with "varietas" as printed. -->
(5) ‹anchor: quis adolescens, aetatis› · call in col 966 (Evagrius's version, set full width beneath both columns)
(printed under page 499)
(6) Ita quidam manuscripti. Editi, μαθών. Infra post ἀδελφοῖς, deest λέγων in editis: sed habetur in quibusdam manuscriptis.
So some manuscripts. The printed editions read μαθών. Below, after ἀδελφοῖς, λέγων is missing in the printed editions, but it is found in some manuscripts.
(printed under page 500) (7) Sic manuscripti omnes. In editis ἐν deest.
So all the manuscripts. In the printed editions ἐν is missing.
(printed under page 500) (8) Colbertinus secundus Μελιτιανοῖς. Infra κοινωνίαν deerat in editis sed habetur in omnibus pene manuscriptis.
The second Colbert manuscript reads Μελιτιανοῖς. Below, κοινωνίαν was missing in the printed editions, but it is found in almost all the manuscripts.
(printed under page 500) (9) Sic omnes manuscripti. Editi vero, ὀθονίσοις.
So all the manuscripts. The printed editions, however, read ὀθονίσοις.
(printed under page 500)
(10) ‹anchor: ad propriam patriam proficisceretur› · call in col 967 (Evagrius's version, set full width beneath both columns)
(printed under page 500) (10) Ita quidam manuscripti recte. Editi, profecturus.
So some manuscripts, rightly. The printed editions, profecturus.
(printed under page 500) (11) Manuscripti quidam habent, Militianos, et infra, Militianorum; alii, Miletianorum.
Some manuscripts have Militianos, and below, Militianorum; others, Miletianorum.
(printed under page 500)
(6) ‹anchor: προσμαθὼν› · call in col 968 (Greek; no facing call in the Latin)
(printed under page 500)
(7) ‹anchor: ἐκκακεῖν ἐν› · call in col 968 (Greek; no facing call in the Latin)
(printed under page 500)
(8) ‹anchor: Μελετιανοῖς› · call in col 968 (Greek; no facing call in the Latin)
(printed under page 500)
(9) ‹anchor: περιελίσσειν ὀθονίοις› · call in col 968 (Greek; no facing call in the Latin)
(printed under page 500)
(11) ‹anchor: ad Meletianos› · call in col 968 (Evagrius's version, set full width beneath both columns)
(printed under page 500)
VERSIO EVAGRII. 89. Quis autem finis vitae ejus fuerit, dignum est et me commemorare, et vos cum desiderio audire: quia et hoc in eo imitabile cunctis fuit. Juxta consuetudinem ad visendos fratres qui in exteriori monte erant, venit, ibique a divina providentia de sua morte condiscens, ita exorsus est: Ultimam, filioli, patris audite sententiam: non enim arbitror, quod in hoc saeculo iterum nos visuri simus. Cogit conditio naturae, ut post centenarium numerum, quem annis quinque supergredior, jam resolvar. Ita locutus, audientium pectora contristavit: gemitus lacrymaeque dicta moerentia consecutae sunt. Amplexabantur eum universi, quasi jam de saeculo recessurum. At ille, tanquam aliena deserens, ad propriam patriam proficisceretur, magna cum laetitia praecipiebat, desidiam instituto non debere subrepere; sed tanquam quotidie morituros, ut ante praedixerat, a sordidis cogitationibus animam custodire, et omnem aemulationem ad sanctos quosque convertere: ad Meletianos vero schismaticos ne prope quidem accedere. Scitis enim, aiebat, eorum antiquam perversitatem: neque cum Arianis communione jungamini, quia impietas eorum jam omnibus manifesta est. His etiam illud addebat, nullum debere Christianum, cum saeculi viderit potestates pro Arianorum et Meletianorum pugnare nequitia, a Christi territum discedere veritate: mortalium illam esse defensionem, nec diu fallacem permanere posse phantasiam. Quapropter, aiebat, custodienda est pia fides in Christo, et Patrum religiosa traditio, quam et Scripturarum lectione et crebro meae parvitatis didicistis admonitu. 90. Finito sermone, fratres eum vehementissime retardabant, glorioso patris cupientes termino decorari. Sed multas ob causas, quas et silentio demonstrabat, praecipue tamen ob praesumptam Aegypti consuetudinem contradixit. Mos etenim Aegyptiis est, nobilium et praecipue beatorum martyrum corpora linteamine quidem obvolvere, et studium funeri solitum non negare; terra vero non abscondere, sed super <!-- note: footnote calls (10) after "proficisceretur" and (11) after "Meletianos" omitted (they point to the excluded apparatus). A stray mark before "est" in §89 line 1 ignored. "lin|teamine" broken across lines with no visible hyphen; set whole. Block ends with the complete word "super"; continues on next page. -->
(12) ‹anchor: not visible in the page-foot image› · call in col 969 (Greek; no facing call in the Latin)
(printed under page 501) (12) Ita quidam manuscripti. Editi, ἔνδοθεν.
So some manuscripts. The printed editions read ἔνδοθεν.
(printed under page 501) (13) Sic manuscripti. Editi vero, conditum esse scimus.
So the manuscripts. The printed editions, however, read conditum esse scimus.
(printed under page 501)
(14) ‹anchor: cum mediocre› · call in col 969 (Evagrius's version, set full width beneath both columns)
(printed under page 501) (14) Ita manuscripti. In editis, non mediocre.
So the manuscripts. In the printed editions, non mediocre.
(printed under page 501) (15) Maxima pars manuscriptorum, instituebat. Editi vero, instituerat.
The greatest part of the manuscripts read instituebat. The printed editions, however, instituerat.
(printed under page 501)
VERSIO EVAGRII. lectulos domi posita reservare. Hunc honorem quiescentibus reddi, inveteratae consuetudinis vanitas tradidit. De hoc Antonius saepe et episcopos deprecatus est, ut populos ecclesiastica contestatione corrigerent; et laicos viros ac mulieres rigidius ipse convenit, dicens: Nec legitimum hoc esse, nec Deo placitum; quippe cum patriarcharum et prophetarum sepulcra, quae ad nos usque perdurant, haec facta convincerent. Dominici quoque corporis exemplum oportere intueri jubebat, quod in sepulcro positum, lapide, usque ad resurrectionis diem tertium, clausum fuerit. Atque his modis vitium circa defunctos Aegypti, etiamsi sancta essent corpora, coarguebat, dicens: Quid majus aut sanctius corpore potest esse Dominico, quod juxta consuetudinem gentium caeterarum humo conditum est? Haec justa persuasio multorum insitum evellit errorem, et repositis in terra cadaveribus, Domino gratias pro bono magisterio retulerunt. 91. Metuens ergo consuetudinem supradictam, ne eodem etiam circa se laberentur errore, celeriter valedicens monachis, qui confluxerant, ad amicum virtutis habitaculum repedavit. Post menses autem paucos, cum mediocre incommodum senilia membra turbasset, vocatis ad se duobus fratribus, quos ibidem ante quindecim annos modico intervallo sejunctos instituebat, quique etiam ei jam seni coeperant ministrare, ait: Ego quidem, filioli, secundum eloquia Scripturarum, Patrum gradior viam: jam enim Dominus me invitat, jam cupio videre coelestia. Sed vos, o viscera mea, admoneo, ne tanti temporis laborem repente perdatis. Hodie vos religiosum studium arripuisse arbitramini, et quasi coeptae voluntati fortitudo succrescat. Varias daemonum nostis insidias: vidistis eorum et impetus feroces et vires effeminatas. Jesum suspirate, et credulitatem nominis ejus vestris figite mentibus, et a certa fide <!-- note: block begins with the whole word "lectulos", continuing the sentence from the previous page. Footnote calls (13) after "est?", (14) after "mediocre", (15) after "instituebat" omitted (excluded apparatus). Stray mark before "virtutis" ignored. Block ends with the complete word "fide"; continues on next page. -->
(22) ‹anchor: not visible in the page-foot image› · call in col 970
²² Joan. XIX, 41.
John 19:41.
(printed under page 501)
(23) ‹anchor: not visible in the page-foot image› · call in col 970
²³ Matth. XXVII, 60.
Matt. 27:60.
(printed under page 501)
(24) ‹anchor: ut scriptum est› · call in col 970
²⁴ Josue XXIII, 14.
Josh. 23:14.
(printed under page 501)
(13) ‹anchor: humo conditum est?› · call in col 970 (Evagrius's version, set full width beneath both columns)
(printed under page 501)
(15) ‹anchor: sejunctos instituebat› · call in col 970 (Evagrius's version, set full width beneath both columns)
(printed under page 501)
(16) Ita mss. pene omnes. In editis δέ deest. Infra al., τρύχινον, alii τρύχιον habent.
So almost all the manuscripts. In the printed editions δέ is missing. Below, some have τρύχινον, others τρύχιον.
(printed under page 502) (17) Sic manuscripti omnes. Editi, δύο ἰκετῶν [second word not certainly legible in the page-foot image], λαβὼν δὲ ἕκαστος.
So all the manuscripts. The printed editions read δύο ἰκετῶν (the second word uncertain in the image), λαβὼν δὲ ἕκαστος.
(printed under page 502) (18) Omnes manuscripti, resiliet.
All the manuscripts read resiliet.
(printed under page 502) (19) Manuscripti quidam, conditus.
Some manuscripts read conditus.
(printed under page 502)
(16) ‹anchor: not visible in the page-foot image› · call in col 972 (Greek; no facing call in the Latin)
(printed under page 502)
(17) ‹anchor: λαβόντων δὲ ἕκαστος› · call in col 972 (Greek; no facing call in the Latin)
(printed under page 502)
(18) ‹anchor: corpusculum resurget› · call in col 972 (Evagrius's version, set full width beneath both columns)
(printed under page 502)
(19) ‹anchor: ubi sit conditum› · call in col 972 (Evagrius's version, set full width beneath both columns)
(printed under page 502)
VERSIO EVAGRII. universi daemones fugabuntur. Mementote etiam admonitionum mearum et incertae conditionis vitam quotidie ancipitem retractate, et coeleste vobis praemium sine cunctamine tribuetur. Schismaticorum quoque et haereticorum venena vitate: meumque circa eos odium sectamini, quia Christi sunt inimici. Scitis ipsi, quod nullus mihi nec pacificus quidem sermo cum eis aliquando fuerit, propter pravam eorum voluntatem, et pertinax contra Christum bellum. In hoc autem magis estote solliciti, ut Domini praecepta servetis, ut post mortem vestram sancti quique, quasi amicos et notos, in aeterna vos recipiant tabernacula. Haec cogitate, haec sapite, haec retexite: et si qua mei vobis cura, si qua patris memoria est, si mihi vicarium repraestatis affectum, nullus ad Aegyptum meas perferat reliquias, ne vano corpus honore servetur, ne vituperati, ut nostis, a me ritus, etiam circa me serventur obsequia: hujus enim rei gratia maxime huc sum regressus. Vos igitur humo tegite, vos Patris operite corpusculum, et illud quoque senis vestri custodite mandatum: ut nemo praeter vestram dilectionem locum tumuli mei noverit. Confido in Domino, quia necessario resurrectionis tempore hoc corpusculum resurget incorruptum. Vestimentorum autem meorum sit ista divisio: melotem et pallium tritum, cui superjaceo, Athanasio episcopo date, quod mihi novum ipse detulerat: Serapion episcopus aliam accipiat melotem: vos cilicinum habetote vestimentum, et valete, viscera mea: Antonius enim migrat, et jam non erit in praesenti saeculo vobiscum. 92. Verba finierat, et osculantibus se discipulis, extendens paululum pedes, mortem laetus aspexit: ita ut ex hilaritate vultus ejus, angelorum sanctorum, qui ad perferendam animam ejus descenderant, praesentia nosceretur. Hos intuens, tanquam amicos videret, animam exhalavit, et additus est Patribus secundum ordinem Scripturarum. Servaverunt mandata discipuli, involutum (ut praeceperat) corpus humo operientes: et nemo interim usque ad hanc diem, praeter eos, ubi sit conditum, novit. Legatarius autem Antonii benedicti, qui tritum pallium cum melote imperio ejus meruerat accipere, Antonium <!-- note: block begins with the whole word "universi", continuing the sentence from the previous page. Footnote calls (18) after "resurget" and (19) after "conditum" omitted (excluded apparatus). Block ends mid-word "Anto-" (continues on next page). -->
(20) ‹anchor: not visible in the page-foot image› · call in col 973 (Greek; no facing call in the Latin)
(printed under page 503) (20) Post βλέπων legebatur τις in editis; sed deest in multis manuscriptis. Regius secundus solus haec in plurali βλέποντες αὐτά, et caetera similiter.
After βλέπων, τις was read in the printed editions; but it is missing in many manuscripts. The second Royal manuscript alone has this in the plural, βλέποντες αὐτά, and the rest likewise.
(printed under page 503)
(21) ‹anchor: εἰς τὰς Σπανίας› · call in col 973 (Greek; no facing call in the Latin)
(printed under page 503) (21) Colbertinus secundus, Ἰσπανίας.
The second Colbert manuscript reads Ἰσπανίας.
(printed under page 503) (22) Sic mss. Editi vero, perlegere. Infra, Christianorum deest in multis manuscriptis.
So the manuscripts. The printed editions, however, read perlegere. Below, Christianorum is missing in many manuscripts.
(printed under page 503)
VERSIO EVAGRII. in Antonii muneribus amplectitur: et tanquam magna haereditate ditatus, laetanter per vestimentum recordatur imaginem sanctitatis. 93. Hic Antonii vitae terminus fuit, ista principia meritorum: quae licet parciori, ut praedixi, sermone narraverim, tamen ex his potestis advertere qualiter homo Dei a pueritia ad senectam usque pervenerit: et quod omni semper dubitatione calcata, nec languori, nec longaevae quidquam aetati aliquando concesserit. Magis autem aequalitatem propositi tenens, nec vestimentum mutavit, nec pedes lavit, nec escam sectatus est molliorem: oculorum quoque aciem, et numerum dentium, licet paululum ob aetatem viderentur attriti, necnon et pedum incessum, totius etiam corporis firmitatem, ita contra jura naturae meritorum gratia custodivit, ut lautorum corporum, quae balneis atque deliciis confoventur, hilarior ejus caro videretur. Hoc etiam, fratres, quod per omnes provincias amor ejus famaque volitavit, quem nec librorum disseminatorum oratio luculenta, nec mundanae sapientiae disputatio, nec nobilitas generis, nec opum infinita congestio commendavit, cui omnium ore est ascribendum, nisi Christo, cujus hoc donum est? Qui devotos ejus animos erga suam praevidens majestatem, hominem alio pene orbe celatum, et inter tantas positum solitudines, Africae, Hispaniae, Galliae, Italiae, Illyrico, ipsi etiam, quae urbium caput est, Romae, ut in exordio promiserat, demonstravit. Creatoris est ista benignitas, qui famulos suos, licet nolentes, nobilitare consuevit, ut virtus possibilis nec extra humanam esse naturam sanctorum doceatur exemplis, et ad beatae vitae imitationem ex fructu laboris optimus quisque impellatur. 94. Hunc itaque fratribus librum magnopere legere curate: ut agnita fideli vita sublimium Christianorum <!-- note: block begins mid-word "nium", completing "Anto-" from the previous page. Footnote call (22) after "legere" omitted (excluded apparatus). UNSURE: "Illyrico" — the scan's first letters look like "Hl"; set as Illyrico, check at higher zoom. Stray marks before "pueritia" and "nec vestimentum" ignored. Block ends mid-word "Chri-" (continues on next page). -->
(22) ‹anchor: magnopere legere› · call in col 974 (Evagrius's version, set full width beneath both columns)
(printed under page 503)
(23) Desmar. codex, 700 circiter annorum, haec habet: Igitur beatus Antonius sexto decimo Kalendas Februarii recessit a saeculo, et vivet semper cum Deo regnante in saecula saeculorum. Amen. Epilogus Evagrii habetur in solo Germ. 2.
Desmarais's manuscript, about 700 years old, has this: "So the blessed Antony departed from the world on the sixteenth day before the Kalends of February [17 January], and lives for ever with God, who reigns for ever and ever. Amen." Evagrius's epilogue is found only in Germ. 2.
(printed under page 504) (24) Haec refert Hieronymus ad Castrutium. — Mox lege εἰς τὴν Ἀλεξάνδρειαν. EDIT. PATROL.
Jerome relates this in his letter to Castrutius. — Just after, read εἰς τὴν Ἀλεξάνδρειαν. EDITOR OF THE PATROLOGIA.
(printed under page 504)
(23) ‹anchor: corruptionis artifices› · call in col 976 (Evagrius's version, set full width beneath both columns)
Desmar. codex, 700 circiter annorum, haec habet: Igitur beatus Antonius sexto decimo Kalendas Februarii recessit a saeculo, et vivet semper cum Deo regnante in saecula saeculorum. Amen. Epilogus Evagrii habetur in solo Germ. 2.
The Desmares codex, about 700 years old, has this: "So the blessed Antony departed from the world on the sixteenth day before the Kalends of February, and will live for ever with God, Who reigns to the ages of ages. Amen." Evagrius's epilogue is found only in Germ. 2.
(printed under page 504)
VERSIO EVAGRII. et monachorum, sciant, quod Salvator noster Jesus Christus glorificantes se glorificat, et servientibus sibimet, non tantum regna coelorum, sed etiam hic in ipsis montium secretis latere cupientibus, famae tribuit nobilitatem: scilicet ut et ipsi fruantur laude meritorum, et caeteri eorum provocentur exemplis. Si autem necessarium fuerit, et gentibus legite, ut vel sic agnoscant quia Dominus noster Jesus Christus non solum est Deus, Dei Filius, sed etiam his qui eum sollicite colunt, et in eum fideliter credunt, hanc dedit potestatem, ut daemones, quos illi deos esse arbitrantur, conculcent atque dejiciant, deceptores scilicet hominum, et totius corruptionis artifices. <!-- note: block begins mid-word "stianorum", completing "Chri-" from the previous page. Footnote call (23) after "artifices" omitted; its text is set under Footnotes. The VERSIO EVAGRII block ends here. Below a rule follow Evagrius's epilogue ("EPILOGUS EVAGRII INTERPRETIS", with the old-edition numeral 693) and the two Socrates passages with their note (24); by the unit rules these are not this unit and are left out. -->