PL 54 · cols. 951–965
Leo the Great, Letters
Letter XCVIII
Migne Reading Room
PL 54 · cols. 951–965
Letter XCVIII
(a) ‹anchor: "EPISTOLA"› · printed under col 951
Alias post epist. 77. Quae autem erat 98, nunc 125. Scripta initio Novemb. an. 451.
Formerly after letter 77. The one that was 98 is now 125. Written at the beginning of November in the year 451.
(b) ‹anchor: Latin version, before "Sancta"› · printed under col 951
Interprete Rustico diacono.
Translated by Rusticus the deacon.
(c) ‹anchor: Latin version, "a quibus"› · printed under col 951
Editores Romani ex Graeco; Pietas egregio confirmata est opere.
The Roman editors, from the Greek: Piety has been confirmed by an outstanding work.
(d) ‹anchor: Latin version, "festivius"› · printed under col 951
Iidem ex Graeco, ad choreas.
The same, from the Greek: for dances.
(e) ‹anchor: Latin version, "auro textam"› · printed under col 951
Ex Graeco, catenam. Mox vulgati, ex veste Christi et praecepto legislatoris. Voces veste Christi et perperam insertas et a Graeco originali alienas expunximus auctoritate optimi cod. Veronen. 57. Notavit hoc loco Baluzius in mss. Corb. et Divion. legi, ex vestem, χρυσῆν σειρὰν, praecepto. Hinc ortum putat aliorum librariorum vel editorum errorem, quia non animadverterunt esse verba Graeca, quae respondent his verbis, auro textam seriem.
From the Greek: chain. Just after, the printed editions: from the garment of Christ and the precept of the lawgiver. We have struck out the words veste Christi et [the garment of Christ and], wrongly inserted and foreign to the Greek original, on the authority of the excellent Verona manuscript 57. Baluze noted at this place that in the Corbie and Dijon manuscripts one reads ex vestem, χρυσῆν σειρὰν [a golden chain], praecepto. From this he thinks arose the error of other copyists or editors, because they did not notice that these were Greek words, which correspond to the words auro textam seriem [a series woven of gold].
(f) ‹anchor: Latin version, "interpres,"› · printed under col 951
Conjunctionem et adjecimus ex nostris et Baluzii codd.
We have added the conjunction et [and] from our manuscripts and Baluze's.
(g) ‹anchor: Latin version, "quippe"› · printed under col 951
Ex Graeco: Tamquam boni duce et auctore ad communem utilitatem utertes.
From the Greek: As using [you] as leader and author of good for the common benefit.
(h) ‹anchor: Latin version, "singillatim"› · printed under col 951
Item ex Graeco, quisque in abdito docentes.
Likewise from the Greek: each teaching in secret.
(i) ‹anchor: Latin version, "in communi"› · printed under col 952
Graec., chora; et paulo post, convivantibus pro invitatis.
The Greek: chorus; and a little after, convivantibus [feasting together] for invitatis [invited].
(j) ‹anchor: Latin version, "perhibuit;"› · printed under col 952
Codd. Baluzii, ipse in medio.
Baluze's manuscripts: he himself in the midst.
(k) ‹anchor: Latin version, "quantam"› · printed under col 952
Ita omnes codices hujus versionis tum nostri, tum Baluzii, nec non editiones ante Romanam; in qua ex Graeca et ex antiqua versione suppletum fuit, circa quingentos viginti sacerdotes.
So all the manuscripts of this version, both ours and Baluze's, and also the editions before the Roman one; in which [edition] it was supplemented from the Greek and from the ancient version: around five hundred and twenty priests.
(l) ‹anchor: Latin version, "in his qui"› · printed under col 952
Ex Graeco, tuas vices gerebant.
From the Greek: were acting in your stead.
(m) ‹anchor: Latin version, "Imperatores vero"› · printed under col 952
Vox fideles deest in duobus codd. Baluzii, et in nostro Chigiano, qui integram editionem Rustici continent. At legitur in Veronen. 57 et Vat. 1323, qui Rustici sanes codices sunt, at annotationes ejus praetereunt, et in nonnullis aliis quoad ordinem discrepant. Mox pro ornandum, quod ex codd. et editionibus ante Romanam restituimus, haec et sequentes praeferunt ordinandum.
The word fideles [faithful] is lacking in two of Baluze's manuscripts and in our Chigi one, which contain the complete edition of Rusticus. But it is read in Verona 57 and Vatican 1323, which are sound manuscripts of Rusticus, but pass over his notes, and in some other respects differ as to order. Just after, in place of ornandum [to adorn], which we have restored from the manuscripts and the editions before the Roman one, this [edition] and the following ones show ordinandum [to order].
SYNOPSIS. — I. Leonem synodus laudat vocis B. Petri omnibus constitutum interpretem, quem in suis legatis praefuisse declarat. — II. De Dioscori Alexandrini tyrannide et impiis gestis. — III. Quid circa eum actum sit, ac de definitione fidei. — IV. Canonis de praerogativa sedis Constantinopolitanae edendi causam exponit, et confirmationem petit.
SYNOPSIS. — I. The synod praises Leo, appointed for all as the interpreter of the voice of blessed Peter, and declares that he presided [over it] in his legates. — II. On the tyranny and impious deeds of Dioscorus of Alexandria. — III. What was done concerning him, and on the definition of faith. — IV. It sets out the reason for issuing the canon on the prerogative of the see of Constantinople, and asks for confirmation.
Sancta et magna et universalis SYNODUS, quae per gratiam Dei et sanctionem piissimorum et amatorum Christi imperatorum nostrorum collecta est in Chalcedonensium metropoli provinciae Bithyniae, sanctissimo et beatissimo Romanorum archiepiscopo LEONI. CAP. I. Repletum est gaudio os nostrum, et lingua nostra exsultatione (Psal. CXXV, 2). Hanc tamquam propriam nobis prophetiam gratia coaptavit, a quibus pietatis est restitutio confirmata. Quid enim fide sublimius ad laetandum? Quid agnitione Dominica festivius ad coronas, quam nobis olim Salvator ipse tradidit ad salutem, inquiens Euntes, docete omnes gentes, baptizantes eos in nomine Patris, et Filii, et Spiritus sancti; docentes eos servare omnia quaecumque mandavi vobis (Matth. XXVIII, 19, 20)? Quam veluti auro textam seriem, ex praecepto legislatoris venientem usque ad nos ipse servasti, vocis beati Petri omnibus constitutus interpres, et ejus fidei beatificationem super omnes adducens. Unde et nos, quippe ut inchoatore bonorum te ad utilitatem utentes, Ecclesiae filiis haereditatem sortemque veritatis ostendimus, non singillatim faciente in occulto unoquoque doctrinam, sed uno spiritu, una conspiratione atque concordia confessionem fidei declarantes; et eramus in communi corona gaudii, quasi in imperialibus coenis, deliciis spiritualibus epulantes, quas per tuas litteras Christus praeparaverat invitatis, et super coelestem sponsum inter nos conversantem nos cernere putabamus. Si enim ubi sunt duo aut tres congregati in nomine ejus (Matth. XVIII, 20), ibi se in medio eorum fore perhibuit; quantam circa sacerdotes peculiaritatem potuit demonstrare, qui et patriae et labori suae confessionis notitiam praetulerunt? Quibus tu quidem, sicut membris caput, praeeras in his qui tuum tenebant ordinem benevolentiam praeferens. Imperatores vero fideles ad ornandum
1 ‹anchor: "Πέτρου φωνῆς ἑρμηνεὺς"› · printed under col 952 E duobus mss. Ven., nempe 555 et 164, hoc insigne supplementum eruimus. Mutile in vulgatis, καθιστάμενος· ὅθεν, etc.
From two Venetian manuscripts, namely 555 and 164, we have drawn out this notable supplement. The printed editions are mutilated: καθιστάμενος· ὅθεν [appointed; hence], etc.
2 ‹anchor: "ἐπέχουσι, τὴν"› · printed under col 952 Uterque ms. Ven., εὐβουλίαν.
Both Venetian manuscripts: εὐβουλίαν [good counsel].
(a) ‹anchor: Latin version, "sicut"› · printed under col 953
Ita omnes codices. Vulgati, Zorobabel et Jesu.
So all the manuscripts. The printed editions: Zorobabel and Jesus.
(b) ‹anchor: Latin version, "circa dogmata"› · printed under col 953
Editi, annitentes. Et erat utique. Codices secuti sumus.
The printed editions: striving. And there was indeed. We have followed the manuscripts.
(c) ‹anchor: Latin version, "Qui multa prius"› · printed under col 953
Sic mss. Editiones post Romanam, pessime operatus, priora sequentibus superavit. In anterioribus autem editionibus, pessime operatus supervicit; priora sequentibus superavit; ubi vox superavit glossema est, quod in textum irrepsit, ut probe animadvertit Baluzius.
So the manuscripts. The editions after the Roman one: having done very wickedly, he surpassed the former by the later. But in the earlier editions: having done very wickedly he overcame; he surpassed the former by the later; where the word superavit is a gloss that has crept into the text, as Baluze rightly observed.
(d) ‹anchor: Latin version, "et"› · printed under col 953
Ita veteres libri. Editi, Deo amautissimum.
So the old books. The printed editions: most loving to God.
(e) ‹anchor: Latin version, "damnavit;"› · printed under col 953
Conjunctionem et, quae in mss. Baluzii atque in Chig. nec non in antiquis editionibus desideratur, retinuimus, eo quod legitur in Veronen. et Vaticano, sicut etiam in Graeco.
The conjunction et [and], which is missing in Baluze's manuscripts and in the Chigi one, and also in the old editions, we have kept, because it is read in the Verona and the Vatican [manuscripts], as also in the Greek.
(f) ‹anchor: Latin version, "quam"› · printed under col 953
Veteres editiones, optime reperit plantatam. Quesnellus ex editione Romana, optimam reperit plantationem, et in margine plantam, quam lectionem ex codd. praetulimus.
The old editions: [which] he found excellently planted. Quesnel, from the Roman edition: he found the finest planting, and in the margin plant, a reading which we have preferred on the manuscripts' authority.
(g) ‹anchor: Latin version, "evertit;"› · printed under col 953
Vulgati quam vero infructuosam. Voces quippe ut ex codd. adjecimus.
The printed editions: but which, as fruitless. We have added the words quippe ut [as being] from the manuscripts.
(h) ‹anchor: Latin version, "lupi"› · printed under col 953
Editores Romani ex Graeco manifesti erant.
The Roman editors, from the Greek: had been shown [to be].
(i) ‹anchor: Latin version, "quoque"› · printed under col 953
Editi pro voce dicimus, quam ex mss, inseruimus, habent apostolicam.
In place of the word dicimus [we mean], which we have inserted from the manuscripts, the printed editions have apostolicam [apostolic].
(j) ‹anchor: Latin version, "tamquam"› · printed under col 954
Editi, de bonis male sobrius exsultabat. Codd. duo Baluzii et totidem nostri, defectis sobriis exsultabat; ubi haud dubie de factis legendum pro defectis. Vat. 1323, de factis propriis.
The printed editions: he exulted, ill-sober, over good things. Two of Baluze's manuscripts and as many of ours: defectis sobriis exsultabat; where without doubt de factis [over deeds] should be read for defectis. Vatican 1323: de factis propriis [over his own deeds].
(k) ‹anchor: Latin version, "inter illos"› · printed under col 954
Duo codd. Baluzii et unus noster, ut quorum. Veteres editiones, ut in quorum. Vat. 1323, ex quornm. Ms. Veron. ut in textu.
Two of Baluze's manuscripts and one of ours: ut quorum. The old editions: ut in quorum. Vatican 1323: ex quorum. The Verona manuscript, as in the text.
(l) ‹anchor: Latin version, "vult,"› · printed under col 954
Ita codices et editiones antiquae. Romani, et ad agnitionem.
So the manuscripts and the old editions. The Roman [editors]: et ad agnitionem [and to the acknowledgement].
decentissime praesidebant, sicut Zorobabel Jesu (I Esdr. III, 2), Ecclesiae, tamquam Jerusalem, aedificationem renovare circa dogmata invitantes. CAP. II. — Et fuerat utique adversarius tamquam bestia extra caulas apud semetipsum rugiens, nullum praevalens capere, nisi semetipsum ei ad capiendum injecisset is qui Alexandrinorum quondam pontifex fuit. Qui multa prius pessima operatus, supervidit priora sequentibus. Nam beatum illum inter sanctos Constantinopolis pastorem Flavianum, apostolicam proferentem fidem, et Deo amicissimum episcopum Eusebium, praeter omnem canonum consequentiam deposuit atque damnavit; et Eutychen pro impietate damnatum suae tyrannidis decretis innoxium statuit, et dignitatem quae a vestra illi ablata fuerat sanctitate (quippe ut ab eo qui hac gratia erat indignus) ille restituit, et in summa, sicut singularis ferus, in vineam irruens, quam optimam reperit plantationem, evertit (Ps. LXXIX, 14); quam vero, quippe ut infructuosam, eradicatam, rursus induxit; et eos vero quidem qui ea quae pastorum sunt sapiunt abscidit; eos vero qui lupi demonstrati sunt super oves imposuit. Et post haec omnia, insuper et contra ipsum, cui vineae custodia a Salvatore commissa est, extendit insaniam, id est contra tuam quoque dicimus sanctitatem; et excommunicationem meditatus est contra te, qui corpus Ecclesiae unire festinas. Et dum de talibus poenitere eum potius oporteret, dum deberet misericordiam lacrymis postulare, tamquam de factis sobriis exsultabat, epistolam quidem tuae respuens sanctitatis, omnibus vero dogmatibus veritatis adversans. CAP. III. — Et quidem oportebat eum mox inter illos in quorum se ipse statuit parte, relinquere. Quoniam vero Salvatoris profitemur nos esse discipulos, qui omnes homines salvos fieri vult, et ad cognitionem veritatis accedere (I Tim. II, 4); opere hanc in eo misericordiam festinavimus confirmare, et eum cum fraterna mansuetudine ad judicium vocabamus. non quasi tentantes abscindere, sed excusa-
1 ‹anchor: "μακάριον ἐκεῖνον"› · printed under col 954 Ms. Ven. primus, καὶ ἐν ἁγίοις.
The first Venetian manuscript: καὶ ἐν ἁγίοις [and among the saints].
2 ‹anchor: "ὑμῶν ὁσιότητος,"› · printed under col 954 Ita legere placuit cum utroque ms. Ven., consentiente ad amussim Latina versione, quae habet, quippe ut ab eo qui hac gratia erat indignus. In vulg., ὥσπερ ἀναξίου.
We chose to read so with both Venetian manuscripts, the Latin version agreeing exactly, which has as from one who was unworthy of this grace. In the printed editions: ὥσπερ ἀναξίου [as of one unworthy].
3 ‹anchor: "ἐπηγάλλετο,"› · printed under col 954 Ambo mss. Ven., τῆς μὲν ἐπιστολῆς, etc.
Both Venetian manuscripts: τῆς μὲν ἐπιστολῆς [the letter], etc.
4 ‹anchor: "τὴν μαθητείαν"› · printed under col 954 Male in utroque ms. Ven., ἐπαγγελλόμενος.
Wrongly, in both Venetian manuscripts: ἐπαγγελλόμενος [professing, singular].
5 ‹anchor: "ἐσπεύσαμεν· καὶ"› · printed under col 954 Mss. Ven. ambo, πρὸς κλῆσιν.
Both Venetian manuscripts: πρὸς κλῆσιν [to a summons].
6 ‹anchor: "Σατανᾶ."› · printed under col 954 Sic emendavimus ex utroque ms. Ven., non renuente Latina versione, ubi habetur: Ille in semetipso inscriptam convictionem conscientiae habens. In vulg., Ἀλλ' οὗτος ἐν ἑαυτῷ ἄκρατον τοῦ συνειδότος, etc. E regione autem verbi ἄκρατον in marg. edit. Rom. annotatur, ἔγγραπτον.
We have corrected it so from both Venetian manuscripts, the Latin version not objecting, where one finds: He, having the conviction of conscience written within himself. In the printed editions: Ἀλλ' οὗτος ἐν ἑαυτῷ ἄκρατον τοῦ συνειδότος [But he, [having] within himself the unmixed [proof] of conscience], etc. Opposite the word ἄκρατον, however, ἔγγραπτον [written] is noted in the margin of the Roman edition.
(a) ‹anchor: Latin version, "tionis"› · printed under col 955
Editores Rom. ex Graeco in margine: Ei locum ut mederemur tribuentes; et optabamus illis superiorem evadere, qui eum diversis criminibus accusabant: et prosequuntur in textu: Ut festiva celebrique laetitia concilium dimittentes, in nullo superaremur a Satana. Codicum lectionem recepimus.
The Roman editors, from the Greek, in the margin: granting him room so that we might heal; and we wished him to come out superior to those who accused him of various crimes: and they continue in the text: so that, dismissing the council with festive and crowded joy, we might in nothing be overcome by Satan. We have adopted the manuscripts' reading.
(b) ‹anchor: Latin version, "Sed ille"› · printed under col 955
Ex Graeco: In semetipso vehementi conscientiae redargutione convictus, refutatione judicii, etc.
From the Greek: convicted within himself by a vehement reproof of conscience, by refusal of the judgement, etc.
(c) ‹anchor: Latin version, "tantummodo"› · printed under col 955
Vulgati addunt seu in speciem. Est synonymum praecedentium, quod in mss. non legitur.
The printed editions add or in appearance. It is a synonym of what precedes, which is not read in the manuscripts.
(d) ‹anchor: Latin version, "et unum"› · printed under col 955
Ita mss. et editiones ante Regiam Parisiensem, cum qua Quesnellus, zizanium.
So the manuscripts and the editions before the Royal Paris [edition], with which Quesnel [has] zizanium [tare].
(e) ‹anchor: Latin version, "sumentes,"› · printed under col 955
Ita mss. Veron. et Vat. Cod. Chig. et duo Baluzii cum antiquis editionibus, incisionem. Editiones autem post Romanam elegantius, sed non ex versione Rustici, incisionem quidem uno homine tenus coangustavimus, bonorum, etc.
So the Verona and Vatican manuscripts. The Chigi manuscript and two of Baluze's, with the old editions: incisionem. But the editions after the Roman one, more elegantly but not from Rusticus's version: we narrowed the cutting-off to a single man, [but] of the good, etc.
(f) ‹anchor: Latin version, "suo"› · printed under col 955, running on under col 956
Ita codices et editiones antiquae. Quesnellus cum aliis vulgatis, thalamo Mox ex Graeco, coronavit victrix Euphemia. Hunc locum, qui hactenus fuit obscurus, et ex quo orta creditur historia quam enarrant Zonaras aliique posteriores Graeci apud Baronium ad an. 451, num. 119, explicatum invenies epistola 101, quae nunc primum in lucem prodit. Vide ibi annot. 14 (Col. 979, n. c).
So the manuscripts and the old editions. Quesnel with other printed editions: thalamo [bridal chamber]. Just after, from the Greek: the victorious Euphemia crowned. This passage, which has so far been obscure, and from which the story is believed to have arisen which Zonaras and other later Greeks relate (in Baronius at the year 451, no. 119), you will find explained in letter 101, which now appears for the first time. See note 14 there (Col. 979, n. c).
(g) ‹anchor: Latin version, "roborans,"› · printed under col 956
Ex Graeco, ut omnibus manifesta essent subscribens. Porro ex codd. et veteribus editionibus reposuimus subscriptam, dum in aliis vulgatis legeretur subscribens.
From the Greek: subscribing so that they might be manifest to all. Further, from the manuscripts and the old editions we have restored subscriptam [subscribed], whereas in other printed editions subscribens [subscribing] was read.
(h) ‹anchor: Latin version, "quia et"› · printed under col 956
Editi, alia, melius; sed versionem Rustici ex codicibus damus.
The printed editions: alia [other things], which is better; but we give Rusticus's version from the manuscripts.
(i) ‹anchor: Latin version, "tempore"› · printed under col 956
Ex Graeco, obtinuit.
From the Greek: has prevailed.
(j) ‹anchor: Latin version, "Ponticae"› · printed under col 956
Editi et Thraciae.
The printed editions: et Thraciae [and of Thrace].
tionis ei locum salvandi causa tribuentes; et orabamus eum declarari victorem contra eos qui eum diversis accusationibus inscribebant, ut festi celebri laetitia concilium consummantes, in nullo superaremur a Satana. Sed ille in semetipso inscriptam convictionem conscientiae habens, refutatione judicii accusationibus suis assensit, et legitimas ad se factas tres evocationes abjecit. Propterea ergo decretum quod ipse contra semetipsum peccando protulerat, hoc ( prout potuimus levigando) firmavimus, lupum pastorali pelle nudantes, qua prius quoque figura tantummodo convincebatur obtectus. Usque ad haec nobis tristia provenientia cessaverunt, et bonorum gratia mox effulsit; et unum zizaniorum evellentes, mundo tritico universum mundum cum voluptate complevimus. Et tamquam evellendi ac plantan⟨d⟩i potestatem sumentes, incisione quidem unius tantummodo ingemuimus, bonorum vero ubertatem diligenter plantavimus. Deus enim erat qui operabatur, et quae suo sponso concilium coronavit ornata decore victoriae Euphemia: quae tamquam propriam confessionem, fidei definitionem suscipiens a nobis, suo sponso per piissimum imperatorem et amicam Christi Augustam obtulit, omnem quidem perturbationem contrariorum sedans, veritatis autem confessionem roborans, ut amicam, et manu ac lingua universorum decretis pro demonstratione subscriptam. Haec sunt quae tecum, qui spiritu praesens eras, et complacere tamquam fratribus deliberasti, et qui pene per tuorum vicariorum sapientiam videbaris a nobis, effecimus. CAP. IV. Indicamus vero quia et altera quaedam pro rerum ipsarum ordinata quiete, et propter ecclesiasticorum statutorum definivimus firmitatem scientes quia et vestra sanctitas addiscens et probatura et confirmatura est eadem. Eam namque consuetudinem, quae ex longo jam tempore permansit, quam habuit Constantinopolitanorum sancta Dei Ecclesia ad ordinandum metropolitanos provinciarum tam Asianae quam Ponticae vel Thraciae; et
1 ‹anchor: "δεξάμενοι, τὴν"› · printed under col 956 Supplevimus μὲν ex utroque ms. Ven., quam particulam agnovit et interpres Latinus, qui vertit, incisione quidem. In Vulg., τὴν ἐκτομήν.
We have supplied μὲν from both Venetian manuscripts, a particle which the Latin translator also recognized, who rendered incisione quidem [by the cutting-off indeed]. In the printed editions: τὴν ἐκτομήν [the cutting-off].
2 ‹anchor: "καὶ ἡ τὸν σύλλογον"› · printed under col 956 Ita scribendum auctoritate utriusque ms. Ven. Errore forte operarum in vulg., τὸ σύλλογον.
So it is to be written on the authority of both Venetian manuscripts. Perhaps by a printers' error, in the printed editions: τὸ σύλλογον.
3 ‹anchor: "ψήφοις"› · printed under col 956 Mss. Ven. ambo, ἐπισφραγίσασα; quae quidem vox si sequentia consideres nempe πρὸς ἀπόδειξιν, melius sonat quam altera, ἐπιψηφίσασα.
Both Venetian manuscripts: ἐπισφραγίσασα [sealing]; a word which, if you consider what follows, namely πρὸς ἀπόδειξιν [for a demonstration], sounds better than the other, ἐπιψηφίσασα [ratifying by vote].
4 ‹anchor: "ὄντων"› · printed under col 956 Abest τῶν ab utroque ms. Ven.
τῶν is absent from both Venetian manuscripts.
5 ‹anchor: "κληρικῶν τε καὶ"› · printed under col 956 In marg. edit. Rom. et in uno e mss. Ven., λαῶν.
In the margin of the Roman edition and in one of the Venetian manuscripts: λαῶν [peoples].
6 ‹anchor: "τὴν ὑμετέραν"› · printed under col 956 Ita, majori cum elegantia scribere placuit ex ambobus mss. Ven. In vulgatis, ἔλαθεν.
We chose to write so, with greater elegance, from both Venetian manuscripts. In the printed editions: ἔλαθεν [escaped, aorist].
7 ‹anchor: "Κωνσταντινουπόλει"› · printed under col 956 Ms. Ven. primus, συναθροισέντων κανόνα ἐπὶ etc.
The first Venetian manuscript: συναθροισέντων κανόνα ἐπὶ [gathered, the canon, under], etc.
8 ‹anchor: "Θεοδοσίου,"› · printed under col 956 Deest hoc loco vox κανονα in utroque ms. Ven.
The word κανόνα [canon] is missing at this place in both Venetian manuscripts.
(a) ‹anchor: Latin version, "firmavimus,"› · printed under col 957
Sic veteres libri. Vulgati, non tam sedi Constantinopolitanae aliquid praestantes, quam, etc.
So the old books. The printed editions: not so much granting something to the see of Constantinople as, etc.
(b) ‹anchor: Latin version, "quietem"› · printed under col 957
Mss. Baluzii, congruam videntes. Veteres editiones, congruere visum est. Nostri codices cum posterioribus vulgatis concinunt.
Baluze's manuscripts: seeing fitting. The old editions: it seemed fitting. Our manuscripts agree with the later printed editions.
(c) ‹anchor: Latin version, "turbae"› · printed under col 957
Romani editores elegantiae studio lectionem Rustici inverterunt sic: Nascuntur, clericis ac populis, qui per easdem sunt civitates, absque rectore remanentibus, et ecclesiasticum ordinem confundentibus; quod nec vestrum, etc.
The Roman editors, from a wish for elegance, rearranged Rusticus's reading thus: arise, the clergy and peoples who are in the same cities remaining without a ruler and confusing the ecclesiastical order; which [has] not [escaped] your, etc.
(d) ‹anchor: Latin version, "Ephesios,"› · printed under col 957
Ex Graeco, quorum causa saepe molestia affecti fuistis. Indicatur autem controversia de Ephesino episcopatu inter Bassianum et Stephanum, quae Constantinopolitanae sedis praerogativae ingerendae, et canoni pro eadem subinde efformando occasionem dedisse videtur. In hac vero controversia ante Chalcedonensem synodum saepe scriptum fuisse ad Leonem ex hoc loco colligimus. Ipsum autem pontificem eadem in re scripsisse epistolam, quae desideratur, cognoscimus ex act. 11 ejusdem concilii.
From the Greek: on whose account you have often been troubled. The dispute over the bishopric of Ephesus between Bassianus and Stephen is indicated, which seems to have given occasion for pressing the prerogative of the see of Constantinople, and for the canon framed soon after on its behalf. From this passage we gather that in this dispute letters were often written to Leo before the synod of Chalcedon. And that the pontiff himself wrote a letter on the same matter, which is lost, we learn from the 11th session of the same council.
(e) ‹anchor: Latin version, "Patrum"› · printed under col 957
Editi hic inserunt regulam, quam ex codicibus suo loco posuimus.
The printed editions insert regulam [the rule] here, which we have put in its place on the authority of the manuscripts.
(f) ‹anchor: Latin version, "quia"› · printed under col 957
Codd. Baluzii, tenente apud vos.
Baluze's manuscripts: holding among you.
(g) ‹anchor: Latin version, "consuete"› · printed under col 957
Ita omnes codices. Solus Vaticanus pro gubernando habet e gubernaculo. Editi vero, gubernando, illum spargentes, hunc saepius expanditis.
So all the manuscripts. The Vatican alone has e gubernaculo [from the helm] in place of gubernando [by governing]. But the printed editions: by governing, spreading that, you often extend this.
(h) ‹anchor: Latin version, "ditare"› · printed under col 957, running on under col 958
Ex Graeco, sincera charitate conjunctos. Postea Romani editores verbum definivimus collocarunt post nomen ordinationis; veteres autem editiones utroque loco exhibent.
From the Greek: those joined [to you] in sincere charity. After this the Roman editors placed the word definivimus [we have defined] after the noun ordinationis [of order]; but the old editions show it in both places.
(i) ‹anchor: Latin version, "Nos enim"› · printed under col 958
Ex Graeco: Obsequentes non modo piissimis et Christianissimis imperatoribus, quibus id gratum erat, verum etiam clarissimo senatui et toti, ut ita dicamus, regiae urbi, opportunum credidimus, etc.
From the Greek: Deferring not only to the most pious and most Christian emperors, to whom this was pleasing, but also to the most illustrious senate and to the whole, so to speak, royal city, we thought it opportune, etc.
(j) ‹anchor: Latin version, "studeas,"› · printed under col 958
Item ex Graeco: Roborare ausi sumus, scientes quia quidquid a filiis recte geritur, ad proprios recurrit parentes.
Likewise from the Greek: We have dared to confirm it, knowing that whatever is rightly done by the children goes back to their own parents.
nunc synodali decreto firmavimus, non tantum sedi aliquid Constantinopolitanae praestantes, quantum metropolitanis urbibus quietem congruam providentes, eo quod frequenter episcopis vitam finientibus multae turbae nascuntur, absque rectore clericis ac populis remanentibus, qui per easdem sunt civitates, et ecclesiasticum confundentibus ordinem: quod nec vestram latuit sanctitatem, maxime propter Ephesios, unde quidam vobis saepius importuni fuerunt. Confirmanus autem et centum quinquaginta sanctorum Patrum, qui in Constantinopoli congregati sunt, regulam sub piae memoriae majore Theodosio, quae praecepit, post vestram sanctissimam et apostolicam sedem, honorem habere Constantinopolitanam (quae secunda est ordinata,) confidentes quia lucente apud vos apostolico radio, et usque ad Constantinopolitanorum Ecclesiam, consuete gubernando parentes, hunc saepius expandetis, eo quod absque invidia consueveritis vestrorum bonorum participatione ditare domesticos. Quae igitur definivimus ad interemptionem quidem totius confusionis, confirmationem vero ecclesiasticae ordinationis, haec sicut propria et amica, et ad decorem convenientissima, dignare complecti, sanctissime et beatissime pater. Qui enim locum vestrae sanctitatis obtinent sanctissimi episcopi Paschasinus et Lucentius, et qui cum eis est reverendissimus presbyter Bonifacius, his ita constitutis vehementer resistere tentaverunt, procul dubio a vestra providentia inchoari et hoc bonum volentes: ut sicut fidei, sic bonae ordinationis vobis deputetur effectus. Nos enim curantes tam piissimos et Christi amicos imperatores, qui super hoc delectantur, quam clarissimum senatum, et totam, sicut dicere convenit, imperii civitatem, opportunum credidimus esse honoris ejus confirmationem ab universali concilio celebrari, et velut haec a tua sanctitate fuerint inchoata, eo quod fovere semper studeas, roboravimus, praesumentes,
1 ‹anchor: "Ἀποστολικὸν"› · printed under col 958 Addimus θρόνον, quae vox certe necessaria est, ex utroque ms. Ven. In vulgatis ἀποστολικὸν tantum. In marg. tamen edit. Rom. annotatur. f. d. θρόνον.
We add θρόνον [throne], a word certainly necessary, from both Venetian manuscripts. In the printed editions only ἀποστολικὸν [apostolic]. In the margin of the Roman edition, however, is noted: perhaps θρόνον is lacking.
2 ‹anchor: "ἔχειν,"› · printed under col 958 Haec duo verba δεύτερον τεταγμένον haud quidem necessaria sunt: sed cum ea legerit interpres Latinus, ut apparet ex illis verbis, quae secunda est ordinata, ideo et nos posuimus, auctoritatem secuti amborum mss. Ven. In vulg., †ἐλεῖν πεπεισμένοι.
These two words, δεύτερον τεταγμένον [ranked second], are not indeed necessary; but since the Latin translator read them, as appears from the words which has been ranked second, we too have therefore put them in, following the authority of both Venetian manuscripts. In the printed editions: †ἐλεῖν πεπεισμένοι.
3 ‹anchor: "καὶ ἐπὶ"› · printed under col 958 Mss. Ven. ambo, τὴν Κωνσταντινουπόλεως Ἐκκλησίαν.
Both Venetian manuscripts: τὴν Κωνσταντινουπόλεως Ἐκκλησίαν [the Church of Constantinople].
4 ‹anchor: "εὔκαιρον"› · printed under col 958 Mss. Ven. ambo ἐνομίσαμεν εἶναι τὴν, etc. Haud spernenda lectio, quam et interpretem Latinum agnovisse non obscure conjici potest ex ejus versione, quae hic habet, opportunum credidimus esse.
Both Venetian manuscripts: ἐνομίσαμεν εἶναι τὴν [we thought to be the], etc. A reading not to be despised, which the Latin translator too can plainly be inferred to have recognized, from his version, which here has we thought it to be opportune.
5 ‹anchor: "ἐπ' αὐτῇ"› · printed under col 958 Ita legendum ex mss. Ven. ambobus et Latina versione. In marg. quoque edit. Rom. annotatur, παρά. Lat. In vulg., περὶ τῆς, etc.
So it is to be read from both Venetian manuscripts and the Latin version. In the margin of the Roman edition too is noted: παρά [by], Lat[in]. In the printed editions: περὶ τῆς [concerning the], etc.
(a) ‹capiti in bonis› · printed under col 959
Ex Graeco impendimus; et mox, piis principibus gratum erit, qui, etc.
From the Greek, "we bestow"; and shortly after, "it will be pleasing to the pious princes, who", etc.
(b) ‹quia nihil› · printed under col 959
Ita omnes codices. Vulg., alicui donando.
So all the manuscripts. The printed editions, "by granting to someone".
(c) ‹per inimicitias adversando› · printed under col 959
Ita cum editis codd. Veron. et Vat. Duo mss. Baluzii cum nostro Chigiano: Sed quippe ut in nutu.
So, with the printed editions, the Verona and Vatican manuscripts. Two manuscripts of Baluze, with our Chigi manuscript: "But indeed as at the nod".
(d) ‹a nobis gesta sunt› · printed under col 959
Ex Graeco, confirmationem atque consensionem.
From the Greek, "confirmation and assent".
(e) ‹servare omnia› · printed under col 959
Vat. 1322, quae demandavi.
Vatican 1322, "which I have entrusted".
(f) ‹cernere› · printed under col 959
Editi, videbamur. Correximus ex laudato codice.
The printed editions, "we seemed". We have corrected it from the manuscript cited.
(g) ‹familiaritatem› · printed under col 959
Idem codex, monstrabat.
The same manuscript, "he was showing".
(h) printed under this column (running on under col 960); its call is in col 960, set in n960.
[end of the Latin version of Letter XCVIII begun in col 957, printed in full-width lines at the head of the page; the divided word praesu-|mentes is set whole in n957] dum noverimus quia quidquid rectudinis a filiis fit, ad patres recurrit, facientes hoc proprium sibi. Rogamus igitur, et tuis decretis nostrum honora judicium; et sicut nos capiti in bonis adjecimus consonantiam, sic et summitas tua filiis quod decet adimpleat. Sic enim et pii principes complacebunt, qui tamquam legem tuae sanctitatis judicium firmaverunt, et Constantinopolitana sedes suscipiet praemium, quae omne semper studium vobis ad causam explevit, et semetipsam vobis ad concordiam eodem zelo conjunxit. Ut autem cognoscatis quia nihil cuilibet donando per gratiam fecimus, aut per inimicitias adversando, sed ut nutu gubernati divino, omnem vobis gestorum vim insinuavimus, ad comprobationem nostrae sinceritatis, et ad eorum quae a nobis gesta sunt firmitatem et consonantiam. EJUSDEM EPISTOLAE. Alia antiquior versio. Exemplar relationis archetypi sanctae magnae et universalis synodi, quae in Chalcedonensi netropoli congregata est, ad sanctae memoriae papam Leonem. Sancta et magna et universalis synodus, quae secundum Dei gratiam, et sanctionem piissimorum et Dei amatorum principum collecta est in Chalcedone metropoli Bithyniae provinciae, sanctissimo ac beatissimo LEONI. CAP. I. — Repletum est gaudio os nostrum et lingua nostra exsultatione (Ps. CXXV, 2), quod hanc ut propriam nobis gratiam prophetiam aptavit, quibus pietatis confirmatum est votum. Quid enim fine ad laetitiam superius? Quid dominica agnitione ad exsultationem clarius, quam ipse desuper nobis Salvator ad salutem tradidit dicens: Ambulantes docete omnes gentes, baptizantes eos in nomine Patris, et Filii et Spiritus sancti, docentes eos servare omnia quaecumque mandavi vobis. Quam ipse tamquam auream catenulam praecepto imponentis deductam in nos conservasti, vocis beati Petri omnibus interpres existens, et illius fidei omnibus beatitudinem attrahens. Unde et nos tamquam principi tibi hujus boni ad utilitatem usi, veritatis filiis Ecclesiae sortem ostendimus, non per singulos singuli tamquam in secreto doctrinam facientes, sed communi spiritu,. uno consensu et concordia fidei confessionem cognoscentes. Et fuimus in communi exsultatione spiritalibus tamquam imperialibus coenis, epulationibus in cibis qua per tuas litteras Christus epulantibus apparavit. Et coelestem Sponsum inter nos cernere videbamus epulantem. Si enim ubi sunt duo aut tres congregati in nomine ipsius, ibi ait se esse in medio eorum (Matth. XVIII, 20); quantam circa quingentos viginti sacerdotes familiaritatem monstrabit, qui et patriae et labori circa eum scientiam confessionis praeposuerunt, quibus ut tamquam caput membris praepositus eras per eos qui tuam continent vicem, rectum consilium demonstrans? Principes [continued in col 960, n960]
(h) ‹Zorobabel,› · printed under col 959, running on under col 960
Ita cum editis habet etiam idem Vat., non vero ut in margine Baluzii, et Deum Jesum.
So too the same Vatican manuscript reads, with the printed editions, and not, as in Baluze's margin, "and God Jesus".
(i) ‹autem et› · printed under col 960
Vat., abjectam.
The Vatican manuscript, "cast off".
(j) ‹lupos autem› · printed under col 960
Cod. Reginae, manifestos.
The Queen's manuscript, "manifest".
(k) ‹corpus Ecclesiae› · printed under col 960
Sic ex Vat. Edit. Concil., adunire, forte typographi errore.
So from the Vatican manuscript. The edition of the Councils, "adunire", perhaps by a printer's error.
(l) ‹judicium fraterne› · printed under col 960
Cod. Reginae, convocabamus.
The Queen's manuscript, "we were summoning".
(m) ‹orabamus superiorem eum› · printed under col 960
Idem codex, insistere.
The same manuscript, "to press on".
1 ‹ἡμετέραν (τέραν, the second half of the word divided across cols 958/960, set whole in c958)› · printed under col 960 Sic ambo mss. Ven., astipulante Latino interprete, qui vertit, eorum quae a nobis gesta sunt. In vulg. καί τῶν πεπραγμένων tantum.
So both Venice manuscripts, with the agreement of the Latin translator, who rendered "of those things which were done by us". In the printed editions only "and of the things done".
[older Latin version of Letter XCVIII, continued from n959; the divided word Prin-|cipes is set whole there] autem fideles ad ornatum praesidebant, sicut Zorobabel, Ecclesiae Jesum (I Esdr. III, 2), quemadmodum Hierusalem, aedificationem dogmatum renovare festinantes. CAP. II. — Et erat adversarius tamquam bestia foris a septis, secum fremens, neminem habens quem capiat, nisi se ipsum ei ad praedam Alexandrinae urbis factus olim praesul objiceret; qui dum multa prius mala fecisset, secundis priora celavit. Beatum enim illum et in sanctis connumerandum Constantinopolitanae urbis pastorem Flavianum apostolicam praeferentem fidem, et Dei amatorem episcopum Eusebium contra omnem canonum disciplinam deposuit, et impietate condemnatum Eutychen tyrannicis decretis suis restituit, et a vestra sanctitate, utopte ab immerito gratia, ablatam reddidit dignitatem; et ut omnino ferox singularis incumbens vineae, quam bonam invenit plentationem evertit (Ps. LXXIX, 14), infructuosam autem et derelictam introduxit, et pastoralem habentes sapientiam amputavit, lupos autem manifestatos ovibus introduxit. Super haec omnia etiam contra eum qui custodiam vineae a Salvatore susceperat, furorem suum extendit (dicimus autem de sanctitate vestra), et excommunicationem contra eum qui corpus Ecclesiae adunare festinavit, cogitavit. Et cum oportuisset eum pro his poenitere, et debuisset lacrymis postulare misericordiam, tamquam pro honestis laetabatur, epistolam quidem vestrae sanctitatis aspernens, omnibus autem veritatis dogmatibus resistens. CAP. III. — Et oportuerat quidem eum mox in hac in qua se ipsum ordinavit parte relinquere. Quoniam autem Salvatoris disciplinam profitemur, qui omnes homines salvos esse vult et venire ad cognitionem veritatis (I Tim. II, 4), hanc opere in eo firmare misericordiam festinavimus, et in judicium fraterne convocavimus, non tamquam resecare tentantes, sed satisfactionis ei locum ad medicinam praebentes; et orabamus superiorem eum existere variis incusationibus quae adversus ipsum scriptae sunt, quatenus [the divided word quate-|nus set whole here; continued in col 961, n961]
(a) ‹quatenus› · printed under col 961
Sic etiam Vat., non clare, ut in marg. Baluzius ex eodem codice notavit.
So also the Vatican manuscript, not "clare", as Baluze noted in the margin from the same manuscript.
(b) ‹Iste autem› · printed under col 961
Ita Vat. Baluzius, scriptum.
So the Vatican manuscript. Baluze, "written".
(c) ‹habens testem› · printed under col 961
Baluzius, recusationem.
Baluze, "refusal" (accusative).
(d) ‹pastorali lupum pelle› · printed under col 961
Cod. Vat., denudantes.
The Vatican manuscript, "stripping bare".
(e) ‹tritico puro cum› · printed under col 961
Idem cod., voluntate.
The same manuscript, "will".
(f) ‹veritatis autem ut› · printed under col 961
Idem codex, unicam. Ex eodem magis placuit confirmans, quam confortans, ut editi praeferebant.
The same manuscript, "unique". From the same we preferred "confirming" to "strengthening", which the printed editions offered.
(g) ‹fuerint et› · printed under col 961
Vat., cleri.
The Vatican manuscript, "of the clergy".
(h), (i), (j), (k): printed under this column (k running on under col 962); their calls are in col 962, set in n962.
[older Latin version of Letter XCVIII, continued from n960; quatenus is set whole there] clari cum celebritate conventum dimittentes, in nihilo a Satana laederemur. Iste autem inscriptum in se ipso conscientiae habens testem recusatione judicii, accusationibus consensit, et legitimas circa eum tres factas vocationes repudiavit. Ideo ergo quam ipse contra suas culpas protulit sententiam, hanc, ut possibile erat, mediocriter firmavimus, pastorali lupum pelle nudantes, quo pridem habitu convincebatur indutus. Huc usque nobis constabat tristitia, et statim bonorum gratia resplenduit; et unum zizanium revellentes, totum mundum tritico puro cum voluptate replevimus; et tamquam evellendi et plantandi potestatem suscipientes, sectionem quidem usque ad unum coarctavimus, bonorum autem fertilitatem diligenter plantavimus. Deus enim operabatur, et quae conventum thalami coronabat venerabilis Euphemia, quae sicut propriam confessionem fidei a nobis suscipiens definitionem, suo sponso per piissimum principem et amatricem Dei imperatricem obtulit, omnem quidem adversariorum perturbationem sopiens, veritatis autem ut amicam confessionem confirmans, et manu et lingua omnium sententiis assignans ad manifestationem. Haec sunt quae tecum praesenti spiritu, et ut fratribus favere scienti, qui nobis in tuorum pene comparuit sapientia, operati sumus. CAP. IV. — Innotescimus autem quod et alia quaedam de ordine rerum et regularum ecclesiasticarum constantiae causa statuimus, scientes et vestram sanctitatem, si agnoverit, probaturam haec et confirmaturam. Qui enim ante multa tempora mos fuit, quem tenuit Constantinopolitana sancta Dei Ecclesia ad ordinandos metropolitanos Asianae et Ponticae et Thracicae dioecesis, et nunc per synodicam firmavimus sententiam, non tantum sedi Constantinopolitanae aliquid praestantes, quantum metropolitanis quietem providentes: propterea quia plurimis saepe morientibus episcopis, exoriuntur tumultus, dum sine regimine fuerint et clerici et populi qui in eis sunt, et ordinem ecclesiasticum confundant quod vestram sanctitatem non latet, praesertim causa Ephesiorum, qui vobis saepe molestiam ingesserunt. Firmavimus autem et centum quinquaginta sanctorum Patrum qui in Constantinopolim congregati sunt, canonem temporibus divae memoriae magni [continued in col 962, n962]
(h) ‹sedis nimis› · printed under col 961
Melior haec lectio Vat. Editi, potestatem.
This reading of the Vatican manuscript is better. The printed editions, "power".
(i) ‹protegentes saepius› · printed under col 961
Vat., extendentes.
The Vatican manuscript, "extending".
(j) ‹nutu divino› · printed under col 961
Baluzius, gubernanti. Melius ex Vat., gubernati.
Baluze, "governing". Better, from the Vatican manuscript, "governed".
(k) ‹gestorum› · printed under col 961, running on under col 962
Editi omittunt vim, quam vocem ex Vat. supplevimus. Hunc locum ex hac versione recitat Vigilius papa in Constituto tom. V Concilior edit. Venetae, pag. 1355, hac lectione, quae aliam emendationem suggessit: Omnem vobis gestorum vim insinuare curavimus ad consistentiam nostram, et eorum quae nobis acta sunt confirmationem et dispositionem. Editi, pro dispositionem, habebant depositionem.
The printed editions omit "vim", a word we have supplied from the Vatican manuscript. Pope Vigilius cites this passage from this version in the Constitutum, vol. V of the Councils, Venice edition, p. 1355, with this reading, which suggested another emendation: "We have taken care to make known to you the whole force of the proceedings, for our standing, and for the confirmation and ordering of the things done by us." The printed editions had "deposition" for "ordering".
(l) ‹ANATOLIUS episcopus Constantinopolitanus.› · printed under col 962
Labbeus primas tres subscriptiones nactus in ms. olim Jolyano, nunc capituli Pariensis, quae leguntur tom. IV Concilior. pag. 1781 edit. Venet., sic in omnibus edidit: Valere vos in Domino oro. Baluzius hanc solam primam subscriptionem similiter exhibuit; in duabus autem sequentibus, Valere me in Domino oro, et in margine ex Vat., ora. In caeteris, quas unus Vaticanus codex ad nos transmisit, ejusdem lectionem secutus vulgavit, Valere me ora. Nos Vaticanum in omnibus cohaerentem sequendum putavimus. Non diffitemur tamen probabilius scriptum fuisse, Valere vos in Domino, oro.
Labbe, having found the first three subscriptions in a manuscript formerly Joly's, now of the chapter of Paris, which are read in vol. IV of the Councils, p. 1781, Venice edition, printed them thus in all cases: "I pray that you may fare well in the Lord." Baluze gave this first subscription alone in the same way; but in the two following, "I pray that I may fare well in the Lord", and in the margin, from the Vatican manuscript, "pray". In the rest, which the one Vatican manuscript has handed down to us, he followed its reading and published "Pray that I may fare well". We have thought it right to follow the Vatican manuscript, consistent in all of them. We do not deny, however, that it is more probable that it was written "I pray that you may fare well in the Lord."
(m) ‹episcopus magnae› · printed under col 962
Baluzius, urbis, ex ms. Parisiensi.
Baluze, "of the city" (urbis), from the Paris manuscript.
[older Latin version of Letter XCVIII, continued from n961] Theodosii, qui pronuntiat post vestram sanctissimam et apostolicam sedem primatum Constantinopolim habere loci secundi; scientes quia radium apostolicae vestrae sedis nimis potentem in Constantinopolitanam Ecclesiam more solito protegentes saepius extendistis, dum sine invidia consueti estis bona vestra familiaribus mutuari. Quae igitur statuimus ad amputandam omnem confusionem, ad confirmandam autem ecclesiasticam disciplinam, haec ut propria et amica et ad ornatum apta complecti dignare, sanctissime et beatissime pater. Qui enim locum vestrae sanctitatis continent sanctissimi episcopi Paschasinus et Lucentius, et qui cum eis est reverentissimus presbyter Bonifacius, his ita constitutis vehementer resistere tentaverunt, procul dubio a vestra providentia inchoari et hoc bonum volentes; ut quemadmodum fidei.sic et ordinis vobis imputetur restitutio. Nos autem satisfacientes piissimis et amatoribus Christi principibus, qui pro hoc causa gaudent, et clarissimo senatui, et toti, sicut est dicendum, regiae urbi, congruum esse putavimus honorem ejus ab universali synodo confirmari, et tamquam ex tua initium sumpserit sanctitate, per hos quos fovere semper festinasti, confidenter firmavimus scientes quia omne bonum quod a filiis fit, ad proprios recurrit parentes. Rogamus igitur, honora et tuis sententiis nostrum judicium; et quemadmodum nos consensum in bonis capiti contulimus, sic et caput filiis quod decet adimpleat. Sic enim et piissimi principes curabuntur, qui tuae sanctitatis sicut legem affirmaverunt judicium, et Constantinopolitana sedes vicissitudinem suscipiet, quae vobis semper omne studium ad causam pietatis exhibuit, et zelo se ipsam conjunxit vobis ad concordiam. Ut autem sciatis quia nihil gratiae causa aut offensionis efficimus, sed nutu divino gubernati, omnem vobis gestorum vim insinuavimus ad consistentiam nostram et ad eorum quae a nobis acta sunt confirmationem et dispositionem. [The subscriptions that follow, headed "ET SUBSCRIPTIONES.", are set in layer 1 (c962–c965): they survive only in this Latin version; see NOTE_E35.]
(a) ‹CYRIACUS … subscripsi› · printed under col 963
Ita codex Vat. Perperam in editis, pro Deo amantissimo episcopo Luciano. Is enim Cyriaci sui metropolitae vice hoc loco subscripsit, postea vero suo nomine.
So the Vatican manuscript. Wrongly in the printed editions, "for the most God-loving bishop Lucian". For he subscribed in this place in the stead of Cyriacus his metropolitan, and afterwards in his own name.
(b) ‹Valere me ora,› · printed under col 963
Vulgati, non autem codex, sanctissime et beatissime pater.
The printed editions, but not the manuscript, "most holy and most blessed father".
(c) ‹episcopus civitatis› · printed under col 963, running on under col 964
Ita codex. Baluzius, Ariathiae. Ex aliis autem ejusdem episcopi subscriptionibus, quae in concilio Chalcedonensi leguntur, corrigendum esset, Ariarathiae.
So the manuscript. Baluze, "Ariathia". But from other subscriptions of the same bishop, which are read in the council of Chalcedon, it should be corrected to "Ariarathia".
(d) ‹JOSEPHUS› · printed under col 964
Baluzius, Joseph; dein vero omittit et sanctissime. Codicem Vat. semper sequimur.
Baluze, "Joseph"; and then he omits "and most holy". We always follow the Vatican manuscript.
(c) continued from col 963, set in n963.
(d) printed under this column; its call is in col 963, set in n963.
(e) ‹Valere me in Domino,› · printed under col 964
Baluzius inseruit ora. Deest in codice.
Baluze inserted "pray". It is missing in the manuscript.
(f) ‹EVODIUS› · printed under col 964
Legendum, Evoltius episcopus Zeugmatis, ut notavit Baluzius.
Read "Evoltius, bishop of Zeugma", as Baluze noted.
(a) ‹FLORENTIUS› · printed under col 965
Hanc subscriptionem a Baluzio omissam ex ms. supplevimus. Hic Florentius in aliis subscriptionibus Chalcedonensis dicitur episcopus Lesbitenedi.
We have supplied from the manuscript this subscription, omitted by Baluze. In other subscriptions of Chalcedon this Florentius is called bishop "Lesbitenedi".
(b) ‹PANCRATIUS episcopus› · printed under col 965
Cod. Vat., Libandi. Baluzius ex aliis subscriptionibus ejusdem episcopi emendavit.
The Vatican manuscript, "Libandi". Baluze emended it from other subscriptions of the same bishop.
(c), (d), (e), (f), (g), (h), (i): printed under this column ((i) running on under col 966); their calls are in col 966, set in n966.